{"id":945,"date":"2012-05-31T20:14:41","date_gmt":"2012-05-31T20:14:41","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=945"},"modified":"2012-05-31T20:14:41","modified_gmt":"2012-05-31T20:14:41","slug":"mbrojtja-dhe-vleresimi-i-shqipes-si-tipar-themelor-i-kombit-tone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=945","title":{"rendered":"Mbrojtja dhe vler\u00ebsimi i shqipes si tipar themelor i kombit ton\u00eb"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>(Bised\u00eb e gazetarit <\/strong>Fran<\/strong> Gjoka me\u00a0 akademikun\u00a0 prof. dr.Gjovalin Shkurtaj)<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb tipar themelor i kombit shqiptar, prandaj at\u00eb duhet ta ruajm\u00eb dhe ta mbrojm\u00eb, ta shkruajm\u00eb e ta flasim sa m\u00eb thejsht\u00eb e sa m\u00eb bukur. Natyrisht edhe ta pasurojm\u00eb e ta vler\u00ebsojm\u00eb, ashtu si t\u00eb gjitha kombet e qytet\u00ebruara. <\/em><\/strong><\/p>\n

Veprmtaria shkencore e Gjovalin Shkurtajt \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e gjer\u00eb. Vet\u00ebm artikujt n\u00eb organet shkencore dhe n\u00eb p\u00ebrmbledhjet e Kongreseve a t\u00eb Konferencave e tubimeve t\u00eb ndryshme\u00a0 albanologjike nd\u00ebrkomb\u00ebtare, komb\u00ebtare dhe vendore shkojn\u00eb mbi 500 tituj: monografi dhe studime dialektologjike, libra dhe studime t\u00eb gjera p\u00ebr sociolinguistik\u00ebn dhe etnografin\u00eb e komunikimit dhe kultur\u00ebn e gjuh\u00ebs e nom\u00ebn e sotme t\u00eb shqipes standard, kumtesa dhe artikuj studimor\u00eb me tematik\u00eb nga filologjia dhe dialektologjia e sociolinguistika, pyet\u00ebsor\u00eb gjuh\u00ebsor\u00eb, sidomos dialektologjik\u00eb, sociolinguistik\u00eb dhe p\u00ebr mbledhjen e onomastik\u00ebs shqiptare, probleme t\u00eb gjuh\u00ebs letrare t\u00eb nj\u00ebsuar dhe t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve gjuh\u00eb-dialekt; trajtime\u00a0 p\u00ebr filologjin\u00eb dhe ligj\u00ebrimet arb\u00ebreshe, si dhe shum\u00eb recensione, parath\u00ebnie librash studimor\u00eb ose monografish nga fushat p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n

1.-Prof. Gjovalini ! Si fillim i k\u00ebsaj\u00a0 bisede, d\u00ebshiroj t\u2019ju uroj sh\u00ebndet t\u00eb plot\u00eb dhe suksese n\u00eb pun\u00ebn tuaj shkencore dhe me vlera atdhetare, n\u00eb fush\u00ebn e l\u00ebvrimit t\u00eb gjuh\u00ebs son\u00eb t\u00eb bukur.<\/strong><\/p>\n

Ju fal\u00ebnderoj dhe shpreh k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb time q\u00eb m\u00eb intervistoni pik\u00ebrisht p\u00ebr revist\u00ebn \u201cM\u00ebsuesi\u201d, organ i dashur p\u00ebr mua jo vet\u00ebm pse e kam filluar veprimtarin\u00eb time si m\u00ebsues, po edhe pse kam qen\u00eb \u00a0bashk\u00ebpun\u00ebtor i hersh\u00ebm i k\u00ebsaj\u00a0 gazete. Kam pasur edhe nderin q\u00eb n\u00eb faqet e asaj gazete t\u00eb botohem edhe recensione e artikuj vler\u00ebsues p\u00ebr disa prej librave t\u00eb mi, si p.sh. p\u00ebr librin \u201cKultura e gjuh\u00ebs\u201d.<\/p>\n

2.-Lutem, mund t\u00eb na thoni di\u00e7ka p\u00ebr veten tuaj, pun\u00ebt shkencore e krijuese, veprat q\u00eb keni botuar?<\/strong><\/p>\n

Pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb koh\u00ebs ua kam kushtuar\u00a0 studimeve dukurive t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb sotme shqipe, s\u00eb pari si dialektolog dhe si studiues i problemeve t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs, t\u00eb sociolinguistik\u00ebs; jam marr\u00eb prej shum\u00eb vjet\u00ebsh edhe me onomastik\u00ebn shqiptare dhe me ligj\u00ebrimin e let\u00ebrsis\u00eb artistike, duke nisur me Naim Frash\u00ebrin, pastaj edhe me disa prej autor\u00ebve m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb dit\u00ebve tona, si p\u00ebr I.Kadaren\u00eb, D.Agollin, R.Qosen etj.; n\u00eb k\u00ebta nj\u00ebzet vjet\u00ebt e fundit, u jam p\u00ebrkushtuar gati krejt problemeve t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve gjuh\u00eb-shoq\u00ebri, duke u pyk\u00ebzuar theksh\u00ebm n\u00eb dukuri t\u00eb sociolinguistik\u00ebs, etnografis\u00eb s\u00eb t\u00eb folurit t\u00eb shqipes.<\/p>\n

Kam lindur n\u00eb Bajz\u00eb t\u00eb Kastratit, ku kam kryer shkoll\u00ebn tet\u00ebvje\u00e7are, nd\u00ebrsa shkoll\u00ebn e mesme, meq\u00eb asohere ende nuk kishte t\u00eb tilla n\u00eb\u00a0 Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe, e mbarova m\u00eb 1962\u00a0 n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs e pik\u00ebrisht n\u00eb Shkoll\u00ebn e Mesme Pedagogjike, ku\u00a0 kam pasur m\u00ebsues t\u00eb shquar t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, t\u00eb cil\u00ebve\u00a0 ua di p\u00ebr nder q\u00eb, qysh n\u00eb mosh\u00eb shum\u00eb t\u00eb re, ma ushqyen dhe m\u00eb nxit\u00ebn p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb me gjuh\u00ebsi e p\u00ebr t\u00eb nx\u00ebn\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaja. N\u00eb vitet 1962-1966 kreva studimet e larta n\u00eb Fakultetin e Historis\u00eb dhe t\u00eb Filoogjis\u00eb t\u00eb Universitetit t\u00eb Tiran\u00ebs, duke pasur si tem\u00eb diplome studimin \u201cV\u00ebzhgime p\u00ebr t\u00eb folmen e Kastratit<\/em>\u201d, q\u00eb u vler\u00ebsua si studim bashk\u00ebkohor me vler\u00eb dhe u botua menj\u00ebher\u00eb n\u00eb revist\u00ebn \u201cStudime filologjike\u201d (nr.2, 3, 1967), i vetmi organ i koh\u00ebs p\u00ebr studime shkencore gjuh\u00ebsore t\u00eb profilizuara.<\/p>\n

N\u00eb vitin akademik 1966-67, punova si m\u00ebsues n\u00eb Sh\u00ebnkoll\u00eb t\u00eb Bregut t\u00eb Mat\u00ebs, rrethi i Lezh\u00ebs, ku gjeta nj\u00eb mjedis t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u2019i shp\u00ebn\u00eb m\u00eb tej v\u00ebzhgimet e mia n\u00eb l\u00ebmin e dialektologjis\u00eb dhe, qysh kur isha atje,\u00a0 hartova nj\u00eb studim dialektologjik t\u00eb hap\u00ebt p\u00ebr t\u00eb folmen e Bregut t\u00eb Mat\u00ebs, t\u00eb Ishullit t\u00eb Lezh\u00ebs e t\u00eb Ishullit t\u00eb Sh\u00ebngjinit, si dhe nj\u00eb kumtes\u00eb p\u00ebr disa tipare t\u00eb s\u00eb folmes s\u00eb Hotit dhe t\u00eb mbar\u00eb t\u00eb folmeve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, t\u00eb cil\u00ebn e mbajta n\u00eb Konferenc\u00ebn e Dyt\u00eb t\u00eb Studimeve Albanologjike (Tiran\u00eb, janar\u00a0 1968), porse nd\u00ebrkaq do t\u00eb em\u00ebrohesha bashk\u00ebpun\u00ebtor shkencor n\u00eb Sektorin e gramatik\u00ebs e t\u00eb dialektologjis\u00eb t\u00eb Institututit t\u00eb Gjuh\u00ebsis\u00eb e t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb.<\/p>\n

3.-Ju e keni nisur karrier\u00ebn tuaj si studiues e punonj\u00ebs shkencor n\u00eb Institutin e Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe Let\u00ebrsis\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb specialiteti juaj \u00ebsht\u00eb dialektologjia. \u00c7far\u00eb ju kujtojn\u00eb fillimet tuaja t\u00eb pun\u00ebs? <\/strong><\/strong><\/p>\n

N\u00eb at\u00eb sektor punova rreth nj\u00ebzet e dy\u00a0 vjet (prej\u00a0 shtatorit 1967\u00a0 deri n\u00eb maj t\u00eb vitit 1989), \u00a0kryesisht si dialektolog, duke p\u00ebrshkruar e studjuar nj\u00ebr\u00ebn pas tjetr\u00ebs t\u00eb folmet e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe (t\u00eb Hotit, t\u00eb Kelmendit, t\u00eb Rranxave t\u00eb Mbishkodr\u00ebs dhe t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Malit t\u00eb Zi), pastaj t\u00eb folmen e qytetit t\u00eb Lezh\u00ebs, me t\u00eb cilin n\u00eb vitin\u00a0 1982 mbrojta grad\u00ebn \u201cKandidat i shkencave filologjike\u201d.<\/p>\n

M\u00eb 1973, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, i d\u00ebrguar nga Institututi i Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe i Let\u00ebrsis\u00eb, kreva\u00a0 nj\u00eb ekspedit\u00eb k\u00ebrkimore p\u00ebrnjoh\u00ebse\u00a0 n\u00eb ngulimet arb\u00ebreshe t\u00eb Kalabris\u00eb, gj\u00eb q\u00eb zgjoi d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrveshur shkrimeve p\u00ebr jet\u00ebn, t\u00eb folmet dhe kultur\u00ebn e let\u00ebrsin\u00eb arb\u00ebreshe. Botova librin \u201cShpirti i Arb\u00ebrit rron<\/em>\u201d (Sh\u00ebnime dhe t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb), Tiran\u00eb, 1984, pastaj edhe nj\u00eb varg studimesh p\u00ebr t\u00eb folmet arb\u00ebreshe t\u00eb Sh\u00ebn-Marcanos, t\u00eb Mar\u00e7eduz\u00ebs, p\u00ebr sistemin foljor t\u00eb t\u00eb folmeve arb\u00ebreshe t\u00eb Italis\u00eb dhe nj\u00eb num\u00ebr librash p\u00ebr shkrimtar\u00eb t\u00eb sot\u00ebm arb\u00ebresh\u00eb ( \u201cShpirti i arb\u00ebrit rron\u201d i Karmel Kandrev\u00ebs, \u201cLule shk\u00ebmbi\u201d i Lluka Perrones, \u201cP\u00ebr ty arb\u00ebresh\u201d i Agostino Girdano-Buz\u00ebdhelprit).<\/p>\n

Por, gjat\u00eb m\u00eb se nj\u00ebzet vjetve q\u00eb punova n\u00eb IGJL, detyra dhe koha kryesore e pun\u00ebs sime ka qen\u00eb pjes\u00ebmarrja n\u00eb grupin e pun\u00ebs q\u00eb hartoi \u201cAtlasin dialeltologjik t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe<\/em>\u201d, vep\u00ebr madhore e em\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jam bashkautor n\u00eb t\u00eb gjitha proceset<\/strong> e pun\u00ebs<\/strong>: n\u00eb hartimin e kritereve dhe t\u00eb pyet\u00ebsorit, n\u00eb anketimet n\u00eb terren brenda e jasht\u00eb\u00a0 Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb hartografimin dhe redaktimin p\u00ebrfundimtar t\u00eb vepr\u00ebs, bashk\u00eb me J. Gjinarin, B. Becin dhe Xh. Gosturanin<\/span>.<\/p>\n

4. Cila \u00ebsht\u00eb rruga juaj studimore e krijuese n\u00eb fush\u00ebn e gjuh\u00ebsis\u00eb?<\/strong><\/strong><\/p>\n

Qysh nga maji i vitit 1991 deri n\u00eb prill t\u00eb vitit 2011 kam qen\u00eb pedagog i brendsh\u00ebm n\u00eb Fakultetin e Historis\u00eb dhe t\u00eb Filologjis\u00eb, si titullar i l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb specialitetit: Dialektologjia, Sociolinguistika<\/em> dhe Etnolinguistika<\/em>, kam drejtuar disa her\u00ebsh Departamentin, si shef i\u00a0 em\u00ebruar (1995-1998) dhe si shef i\u00a0 zgjedhur (1999-2000\u00a0 dhe 2002 -2007).<\/p>\n

Kam drejtuar dhjet\u00ebra tema diplomash, mbi tridhjet\u00eb<\/strong> tema t\u00eb studimeve t\u00eb thelluara pasuniversitare (MND) dhe pes\u00eb<\/strong>\u00a0 tema doktorati, nga t\u00eb cilat dy me karakter nd\u00ebrkomb\u00ebtar: Basil Schader, sipas Projketit t\u00eb bashk\u00ebpunimit me Shkoll\u00ebn e lart\u00eb\u00a0 t\u00eb Zvicr\u00ebs (2000-2005) dhe Izmit Dyrmishi, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Universitetin e Shkupit \u201cBlazhe Koneskij\u201d\u00a0 (2006-2010).<\/p>\n

M\u00eb 1995 kam fituar titullin \u201cProfesor\u201d, nd\u00ebrsa qysh nga viti 2006 jam zgjedhur an\u00ebtar i K\u00ebshillit Nd\u00ebrakademik Komb\u00ebtar t\u00eb Gjuh\u00ebs Shqipe, nd\u00ebrsa n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 2011 jam pranuar si \u201cAkademik i asociuar\u201d.<\/p>\n

Jam an\u00ebtar i Grupit shqiptar t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr anketimin dhe hartimin e skedave p\u00ebr Atlasin Gjuh\u00ebsor t\u00eb Evrop\u00ebs<\/strong>\u00a0 (\u201cl\u2019Atlante Linguarum Europae<\/em>\u201d (ALE), me qend\u00ebr n\u00eb\u00a0 Niemegen (Suedi) dhe an\u00ebtar i Komiteti Shqiptar t\u00eb tij; kam marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb konferencat nd\u00ebrkomb\u00ebtare vjetore t\u00eb\u00a0 ALE-s\u00eb, t\u00eb zhvilluara n\u00eb Strug\u00eb (Maqedoni) n\u00eb vitin 2007,\u00a0 n\u00eb\u00a0 Durr\u00ebs n\u00eb vitin 2008, n\u00eb Glasgow (Angli) n\u00eb qershor t\u00eb vitit 2009, n\u00eb Krakov (Poloni) n\u00eb qershor t\u00eb vitit 2010. N\u00eb fund t\u00eb majit, po n\u00eb k\u00ebt\u00eb cil\u00ebsi, do t\u00eb marr pjes\u00eb n\u00eb Konferenc\u00ebn e radh\u00ebs t\u00eb ALE-s\u00eb n\u00eb Riga.<\/p>\n

5.-\u00c7far\u00eb do t\u2019i kumtoni lexuesit mbi prurjet tuaja n\u00eb kultur\u00ebn e gjuh\u00ebs n\u00eb sken\u00eb dhe n\u00eb\u00a0 ekran?<\/strong><\/strong><\/p>\n

P\u00ebr shum\u00eb vjet radhazi kam ndjekur edhe problemet e kultur\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs<\/strong>, duke\u00a0 u pyk\u00ebzuar sidomos n\u00eb gjuh\u00ebn e sken\u00ebs, t\u00eb ekranit<\/strong> dhe t\u00eb mediave<\/strong>, si dhe, lidhur me k\u00ebt\u00eb l\u00ebm\u00eb, kam themeluar qysh m\u00eb 1968 l\u00ebnd\u00ebn homonime\u00a0 n\u00eb Akademin\u00eb e Arteve, duke botuar edhe librin p\u00ebrkat\u00ebs \u201cKultura e gjuh\u00ebs n\u00eb sken\u00eb dhe n\u00eb ekran<\/em>\u201d (1988), i mir\u00ebpritur dhe i ribotuar disa her\u00eb, pastaj edhe variantet m\u00eb t\u00eb gjera t\u00eb tij \u201cKahe dhe dukuri t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs<\/em>\u201d, Tiran\u00eb 2002, Kultura e gjuh\u00ebs<\/em>, SHBLU, 2006. Kam shkruar edhe shum\u00eb artikuj e studime p\u00ebr gjuh\u00ebn e sken\u00ebs e t\u00eb ekranit, sidomos te revista \u201cSkena dhe ekrani\u201d, po edhe te revista \u201cGjuha jon\u00eb\u201d etj. Teatrin dhe filmini i kam pasur gjithmon\u00eb p\u00ebr zem\u00ebr, aktor\u00ebt e mir\u00eb, bashk\u00eb me fol\u00ebsit\u00a0 e radios e t\u00eb televizionit, i\u00a0 vler\u00ebsoj edhe si \u201cm\u00ebsues t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe\u201d.<\/p>\n

Mendoj se gjuha e sken\u00ebs dhe e ekanit, ashtu si kudo n\u00eb bot\u00ebn e qytet\u00ebruar, edhe te ne ka luajtur rol me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr p\u00ebrhapjen e drejshqiptimit, t\u00eb diksionit dhe t\u00eb intonacionit t\u00eb bukur t\u00eb shqipes.<\/p>\n

6.Ju keni shkruar studimin me tem\u00eb \u201cTa duam dhe ta ruajm\u00eb gjuh\u00ebn ton\u00eb t\u00eb bukur\u201d. Mendoni se standardet e gjuh\u00ebs s\u00eb sotme shqipe i p\u00ebrmbahen plot\u00ebsisht rregullave shkencore t\u00eb zhvillimit?<\/strong><\/p>\n

Baza e nj\u00ebjt\u00eb dhe e p\u00ebrbashk\u00ebt e shqipes standarde \u00ebsht\u00eb e paprekshme\u00a0 dhe, si e till\u00eb, ajo duhet mbrojtur, ruajtur e p\u00ebrkrahur edhe m\u00eb tej nga shteti dhe shoq\u00ebria shqiptare,sepse p\u00ebrb\u00ebn treguesin\u00a0 themelor t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebsis\u00eb shpirt\u00ebrore dhe komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve kudo q\u00eb ndodhen:\u00a0 brenda dhe jasht\u00eb kufijve shtet\u00ebror\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u00a0 n\u00eb trojet kompakte ballkanike dhe n\u00eb diasporat arb\u00ebreshe e shqiptare kudo n\u00eb bot\u00eb.Kjo baz\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb dhe e p\u00ebrbashk\u00ebt e t\u00eb shkruarit dhe e t\u00eb folurit shqip n\u00eb situata formale (zyrtare) i ka t\u00eb gjitha mund\u00ebsit\u00eb dhe cil\u00ebsit\u00eb\u00a0 p\u00ebr ta mbajtur edhe m\u00eb tej pesh\u00ebn e komunikimit t\u00eb shqiptar\u00ebve me shkrim e me goj\u00eb, duke u b\u00ebr\u00eb vend edhe prurjeve pasuruese, p\u00ebrt\u00ebrit\u00ebse q\u00eb mund t\u00eb sjellin bart\u00ebsit e saj nga vise dhe mjedise t\u00eb ndryshme shqiptare.<\/p>\n

7.Cili \u00ebsht\u00eb mendimi juaj rreth pasurimit t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb shqipes? <\/strong><\/p>\n

Pohova dhe ritheksoj se jam mbrojt\u00ebs i shqipes s\u00eb nj\u00ebsuar e t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, sepse e konsideroj si\u00a0 mb\u00ebrritje\u00a0 me vler\u00eb t\u00eb sh\u00ebnueshme komb\u00ebtare dhe historike t\u00eb\u00a0 kombit shqiptar, por, nd\u00ebrkaq, kam qen\u00eb e jam\u00a0 i bindur se gjuha shqipe, si \u00e7do gjuh\u00eb tjet\u00ebr e kombeve t\u00eb qytet\u00ebruara, shkon duke b\u00ebr\u00eb edhe zhvillimet e veta, ndien dhe pasqyron edhe trysnit\u00eb e zhvillimeve t\u00eb gjithanshme\u00a0 gjeoplolitike dhe ekonomiko-shoq\u00ebrore e sidomos arsimore e kulturore t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare. Kam qen\u00eb e mbetem\u00a0 ithtar i th\u00ebnies urtake t\u00eb At Justin Rrot\u00ebs se \u201cgjuha shkon tue bam\u00eb ato ndryshimet e veta<\/em>\u201d si dhe i konceptit t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb t\u00eb atij studiuesi se njeriu, sipas rasteve e rrethanave \u201cmundet me e dredhe g-juh\u00ebn<\/em>\u201d duke iu p\u00ebrshtatur\u00a0 rrethanave dhe mjediseve t\u00eb caktuara. Pra, t\u00eb nj\u00ebjtit njer\u00ebz, edhe sot e gjith\u00eb dit\u00ebn, sipas nevoj\u00ebs e rrethanave t\u00eb shprehejs, mund t\u00eb shkruajn\u00eb e t\u00eb flasin n\u00eb shqipen standarde, t\u00eb cil\u00ebn e nx\u00ebn\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb, po edhe n\u00eb t\u00eb folmen a dialektin e vendlindjes p\u00ebrkat\u00ebse. Midis shqipes s\u00eb shkruar e t\u00eb nj\u00ebsuar (q\u00eb po quhet \u201cstandard\u201d) vepron parimi i en\u00ebve komunikuese: dialektet marrin nga shqipja standarde terma, fjal\u00eb e m\u00ebnyra t\u00eb th\u00ebni dhe k\u00ebshtu zhvillohen e p\u00ebrparojn\u00eb; edhe gjuha standarde p\u00ebrthith e pranon vazhdimisht edhe prurje nga krahinat e dialektet dhe, ndon\u00ebse n\u00eb fillim ato sjellin nj\u00eb far\u00eb turbullimi, me koh\u00eb tret\u00ebn e b\u00ebhen pron\u00eb e shqipes standarde, por edhe mund t\u00eb mbet\u00ebn jasht\u00eb saj.Prurjet nga krahinat nuk e prishin gjuh\u00ebn,ato vet\u00ebm e begatojn\u00eb dhe e p\u00ebrt\u00ebrijn\u00eb forc\u00ebn shpreh\u00ebse e kumtuese t\u00eb shqipes.Sigurisht, edhe ajo q\u00eb vjen p\u00ebrj dialekteve, kur pranohet n\u00eb standard duhet t\u2019u p\u00ebrshtatet rregullave t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb nj\u00ebsuar.<\/p>\n

8.-P\u00ebr huazimet e panevojshme q\u00eb p\u00ebrdoren sot n\u00eb mjete t\u00eb informimit publik, \u00e7\u2019mund t\u00eb na thoni? <\/strong><\/strong><\/p>\n

Mendoj se fol\u00ebsit m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb radiove e t\u00eb televizioneve shqiptare kan\u00eb qen\u00eb e mbeten jo vet\u00ebm gazetar\u00eb, por edhe m\u00ebsues\u00a0 t\u00eb shqipes. Dikur thuhej me t\u00eb drejt\u00eb shprehja latine \u201cVerba volant, scripta manent<\/em>\u201d (Fjal\u00ebt fluturojn\u00eb, e shkruara mbetet). Kjo th\u00ebnie urtake mbetet me vler\u00eb edhe p\u00ebr koh\u00ebn ton\u00eb, porse q\u00ebkur kan\u00eb ardhur n\u00eb \u201cpushtet\u201d mediat pamore-d\u00ebgjimore (radioja dhe televizioni, magnetofoni, videokaseta, disqet e incizuara etj.) as fjala e folur \u201cnuk fluturon\u201d, por mbetet e fiksohet nj\u00ebsoj, madje edhe m\u00eb shpejt sesa fjala e shkruar. Sot, bariu i Korabit dhe bujku i Konispolit, marrin n\u00eb koh\u00eb reale dhe me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn form\u00eb gjuh\u00ebsore t\u00eb nj\u00ebjtin informacion si Presidenti i Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, si presidenti i Kosov\u00ebs n\u00eb Prishtin\u00eb, si t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt kudo q\u00eb ndodhen n\u00eb mbar\u00eb hap\u00ebsirat q\u00eb p\u00ebr\u00e7ohen nga val\u00ebt e drejtp\u00ebrdrejta ose satelitore t\u00eb radiove e t\u00eb televizioneve shqiptare. Po japim vet\u00ebm nj\u00eb shembull dometh\u00ebn\u00ebs: nj\u00eb\u00a0 i huaj nga Suedia, Ul Maruik, i mir\u00ebnjohur si p\u00ebrkthyes nga shqipja n\u00eb suedisht, autor\u00a0 i shum\u00eb artikujve p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb e shqiptar\u00ebt dhe i nj\u00eb Antologjie t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare p\u00ebr mjedisin suedez, e ka m\u00ebsuar shqipen shum\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb duke d\u00ebgjuar Radio-Kuk\u00ebsin. (Ashtu si\u00e7 e kan\u00eb m\u00ebsuar italishten shum\u00eb shqiptar\u00eb, duke d\u00ebgjuar programet e RAI-t). K\u00ebt\u00eb fakt kemi pasur parasysh kur kemi pohuar\u00a0 se fol\u00ebsit m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb radios e t\u00eb televizioneve shqiptare kan\u00eb qen\u00eb e mbeten jo vet\u00ebm gazetar\u00eb, por edhe m\u00ebsues\u00a0 t\u00eb shqipes<\/strong>, modeldh\u00ebn\u00ebs t\u00eb shqiptimit, intonacionit, diksionit dhe p\u00ebrgjith\u00ebsisht t\u00eb t\u00eb folurit bukur t\u00eb shqipes.<\/p>\n

Kemi p\u00ebrmendur disa her\u00eb p\u00ebr mir\u00eb rolin e disa kanaleve tashm\u00eb t\u00eb mir\u00ebpritura si Digit-Alb dhe emisonet e Bang-Bang, \u00c7ufo etj.n\u00eb gjuh\u00ebn e brezit t\u00eb ri, sidomos t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve.F\u00ebmij\u00ebt e sot\u00ebm i duan shum\u00eb ato emisione, p\u00ebrfitojn\u00eb mjaft prej tyre dhe, mund t\u00eb themi, ata jan\u00eb \u2018gjysh\u00ebrit\u2019 e \u2018gjyshet\u2019 modern\u00eb t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb sot\u00ebm. Kjo, natyrisht, k\u00ebrkon t\u00eb shtohet edhe m\u00eb tej kujdesi p\u00ebr gjuh\u00ebn e atyre emisioneve, p\u00ebr p\u00ebrkthime t\u00eb bukura, po edhe p\u00ebr mish\u00ebrimin sa m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb folur n\u00ebp\u00ebrmjet aktor\u00ebve.<\/p>\n

9.-Ku shfaqen m\u00eb shum\u00eb gabimet dhe q\u00ebndrimet e pamira ndaj shqipes?<\/strong> <\/strong><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Shqipja d\u00ebmtohet nga mungesa e kujdesit prej atyre q\u00eb shkruajn\u00eb e botojn\u00eb, nga programet shkollore t\u00eb pamira e ku, p\u00ebr fat t\u00eb keq, gjuha shqipe ka p\u00ebsuar d\u00ebmtim t\u00eb madh nga heqja e pamotivuar e t\u00eb nx\u00ebnit t\u00eb saj si l\u00ebnd\u00eb m\u00eb vete n\u00eb shkollat e mesme.\u00a0Po ashtu rendja pas s\u00eb huaj\u00ebs ka prur\u00eb edhe shum\u00eb fjal\u00eb e shprehje t\u00eb huaja nga ato q\u00eb jan\u00eb kat\u00ebrcip\u00ebrisht t\u00eb panevojshme.Nuk flasim p\u00ebr huazime, por p\u00ebr barbarizma e\u00a0 manierizma t\u00eb shprehura me shkrime, shkurtesa e sajesa t\u00eb huaja, t\u00eb sh\u00ebmtuara e t\u00eb papranueshme.<\/p>\n

Gjuh\u00ebtar\u00eb, p\u00ebrkthyes dhe arsimtar\u00eb\u00a0 dashamir\u00eb e mbrojt\u00ebs t\u00eb shqipes kan\u00eb shkruar e vijojn\u00eb t\u00eb kritikojn\u00eb gabimet e q\u00ebndrimet dhunuese t\u00eb shqipes, porse ato duket se bien n\u00eb vesh\u00eb t\u00eb shurdh\u00ebt. P\u00ebrndryshe nuk ka se si shpjegohet q\u00eb dit\u00eb p\u00ebr dit\u00eb, n\u00eb gazetat e revistat shqiptare dalin gabime t\u00eb r\u00ebnda drejtshkrimore dhe nd\u00ebrtime t\u00eb mbrapshta e kund\u00ebr norm\u00ebs gjuh\u00ebsore t\u00eb shqipes standarde, t\u00eb atilla q\u00eb edhe nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb shkoll\u00ebs fillore nuk mund t\u2019u falen. P.sh. n\u00eb njoftimet e televizioneve p\u00ebr programet ose emisionet e reja, ka p\u00ebrbindsh\u00ebrira shkrimore dhe thyerje t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb normave m\u00eb fillestare, m\u00eb t\u00eb thjeshta t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb shqipes. Dikush shkruan idea<\/strong> (n\u00eb vend t\u00eb ideja<\/strong>), dikush shkruan\u00a0 e diele, e djel\u00eb<\/strong> (n\u00eb vend t\u00eb form\u00ebs s\u00eb drejt\u00eb e diel<\/strong>) dhe, p\u00ebr turp e d\u00ebm t\u00eb madh, deri fjal\u00eb tashm\u00eb t\u00eb st\u00ebrp\u00ebrdorshme si tradhtar, tregtar, tregti <\/strong>n\u00eb botimet e sotme shkruhen gabim (tradh\u00ebtar, treg\u00ebtar, treg\u00ebti<\/em>).<\/p>\n

Ka\u00a0 politikan\u00eb, si dhe jo pak gazetar\u00eb, artist\u00eb, njer\u00ebz t\u00eb zyrave dhe t\u00eb mjesht\u00ebrive t\u00eb tjera, q\u00eb kujtojn\u00eb se pa fjal\u00eb t\u00eb huaja\u00a0 t\u00eb pakuptueshme e t\u00eb panevojshme nuk mund t\u00eb quhen t\u00eb men\u00e7ur e t\u00eb p\u00ebrgatitur. N\u00eb shfaqje televizive, fituesve u jepet edhe \u00e7mimi i lukut<\/em> , nd\u00ebrsa mund t\u00eb quhej shum\u00eb bukur shqip: i pamjes apo i veshjes.Gati t\u00eb gjitha rubrikat e televizioneve shqiptare n\u00eb Shqip\u00ebri em\u00ebrtohen me fjal\u00eb ose sigla t\u00eb huaja,kryesisht nga anglishtja: INSID, Big-BRADHER, GAT-TALENT dhe, tashti s\u00eb fundi, edhe \u201cTUNICHT\u201d, a thua se shqipja nuk ka asnj\u00eb gurr\u00eb pasuruese.<\/p>\n

Por e keqja nuk p\u00ebrfundon me kaq.\u00a0 Vijon fushata e ethshme e kthimit t\u00eb fjal\u00ebve\u00a0 shqipe ekzistuese n\u00eb fjal\u00eb t\u00eb huaja<\/em>, si p.sh.\u00a0 kryetari <\/em>b\u00ebhet president,\u00a0 kryesia- presidenc\u00eb, pushtuesi-okupator, shtypja-repersion, bashk\u00ebsia-komunitet, lidhja-lig\u00eb a leg\u00eb, q\u00ebndresa-rezistenc\u00eb, ndalimi-arrestim<\/em> <\/strong>etj. Kjo \u00ebsht\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb\u00a0 s\u00ebmundje ngjit\u00ebse\u00a0 q\u00eb po nuk e ndal\u00ebm \u00a0mund t\u00eb marr\u00eb p\u00ebrmasat e nj\u00eb epidemie gjuh\u00ebvras\u00ebse.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

10.-Mendoni se let\u00ebrsia\u00a0 artistike e pasuron gjuh\u00ebn komb\u00ebtare? Ku duket ky pasurim?<\/strong><\/p>\n

Let\u00ebrsia\u00a0 e mir\u00eb kudo n\u00eb bot\u00eb \u00ebsht\u00eb par\u00eb e vler\u00ebsuar si farkuese dhe pasuruese e gjuh\u00ebs. K\u00ebt\u00eb rol e kan\u00eb luajtur edhe shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb tradiut\u00ebs dhe t\u00eb sotmit. Kam ndjekur me \u00ebndje shkrimtarin\u00eb e krijuesve t\u00eb m\u00ebdhenj q\u00eb nga Naim Frash\u00ebri e Gjergj Fishta, te Dritero Agolli e Ismail Kadareja, por, me sa kam mundur, kam kundruar edhe shkrimtar\u00ebt e tjer\u00eb, sidomos ata t\u00eb disa trevave interesante si p.sh. krijuesit e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe dhe t\u00eb Mirdit\u00ebs dhe kam v\u00ebn\u00eb re me k\u00ebnaq\u00ebsi se karakterizohen nga nj\u00eb cil\u00ebsi e vyer e q\u00ebndrimit ndaj gjuh\u00ebs shqipe; ata lakmojn\u00eb pasurit\u00eb e saj, sjellin prurje t\u00eb bukura prej hireve t\u00eb saj, e njomin vazhdimisht gjuh\u00ebn n\u00eb l\u00ebngun e krahinores e dialektores, porse pa e r\u00ebnduar shprehjen dhe duke iu p\u00ebrmbajtur nj\u00eb m\u00ebnyre t\u00eb t\u00eb shkruari q\u00eb e lakmon standardin dhe i p\u00ebrmbahet normave t\u00eb tij, por pa qen\u00eb asnj\u00ebher\u00eb as \u201crob\u2019 as \u201cskllav\u201d\u00a0 i tij. Kam sh\u00ebnuar\u00a0 qindra fjal\u00eb t\u00eb bukura, kryesisht krahinore mirditore ose edhe m\u00eb gjer\u00eb t\u00eb geg\u00ebrishtes, por q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrdorur me bukuri e hijeshi\u00a0 n\u00eb vjershat ose n\u00eb proz\u00ebn\u00a0 e Ndue Dedajt, t\u00eb cilat kan\u00eb jo vet\u00ebm ngjyres\u00ebn e\u00a0 k\u00ebndshme krahinore, por edhe hijeshi e vlera gjuh\u00ebpasuruese e sidomos gjuh\u00ebruajt\u00ebse. Kam shkruar e vler\u00ebsuar gjuh\u00ebn e bukur t\u00eb poetit Sokol Zekaj dhe t\u00eb Nikolla Spatharit, si dhe kam gjetur shum\u00eb\u00e7ka t\u00eb bukur n\u00eb vjershat e poetit Nok Sinishtaj, me origjin\u00eb nga Ksheva e Grud\u00ebs.<\/p>\n

11.- Ju keni botuar dikur n\u00eb gazet\u00ebn \u201cM\u00ebsuesi\u201d nj\u00eb shkrim q\u00eb mbahet edhe sot mend dhe \u00ebsht\u00eb n\u00eb v\u00ebmendjen e mjaft m\u00ebsuesve dhe njer\u00ebzve t\u00eb letrave, i titulluar \u201cNorm\u00ebshkel\u00ebsit duhet t\u00eb p\u00ebrgjigjen p\u00ebr d\u00ebmin q\u00eb i shkaktojn\u00eb gjuh\u00ebs shqipe\u201d. Mendoni se ka ndryshime p\u00ebr mir\u00eb n\u00eb shkrimin e gjuh\u00ebs shqipe, prej koh\u00ebs q\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar ai artikull?<\/strong><\/p>\n

Kam qen\u00eb dhe mbetem mbrojt\u00ebs i mendimit se gjuha \u00ebsht\u00eb tipar themelor I kombit dhe se gjuha e nj\u00ebsuar vet\u00ebm e p\u00ebrforcon dhe e zbukuron k\u00ebt\u00eb tipar, prandaj\u00a0 edhe te ne, ashtu si kudo n\u00eb popujt me tradita e qytet\u00ebrim modern, duhet t\u00eb ket\u00eb k\u00ebrkesa t\u00eb rrepta p\u00ebr zbatimin e drejtshkrimit t\u00eb nj\u00ebsuar n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb praktik\u00ebn shkrimore e botuese, n\u00eb mediat e shkruara dhe botimet shkencore, letrare etj. dhe t\u00eb shtohet kujdesi edhe p\u00ebr ligj\u00ebrimin e folur n\u00eb mjediset publike e p\u00ebr funksione zyrtare.T\u00eb ndjekim shembullin e Franc\u00ebs dhe t\u00eb vendeve t\u00eb tjera t\u00eb Evrop\u00ebs s\u00eb qytet\u00ebruar, t\u00eb cilat punojn\u00eb shum\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e gjuh\u00ebs amtare si tipar i p\u00ebrbashk\u00ebsis\u00eb dhe i nj\u00ebjt\u00ebsis\u00eb s\u00eb kombit. Rregullat e drejtshkrimit dhe normat e shqipes standarde\u00a0 duhen par\u00eb gjithmon\u00eb si pron\u00eb komb\u00ebtare dhe karakteri komb\u00ebtar i tyre duhet ruajtur e pasur gjithmon\u00eb parasysh<\/strong>.<\/p>\n

12.-Po shteti dhe organizmat e\u00a0 tij t\u00eb specializuara, <\/strong>\u00e7<\/strong>far\u00eb ndihme mund t\u00eb japin dhe ku duhet t\u00eb p\u00ebrqendrojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb v\u00ebmendjen e tyre?<\/strong><\/p>\n

Gjuha shqipe sot \u00ebsht\u00eb n\u00eb nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb mundsh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb gjuh\u00eb shteti n\u00eb Shqip\u00ebri dhe n\u00eb Kosov\u00eb, \u00ebsht\u00eb gjuh\u00eb e njohur me ligj edhe nga Kuvendi i Maqedonis\u00eb dhe, n\u00eb mas\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqshme, po p\u00ebrfillet edhe n\u00eb Mal t\u00eb Zi\u00a0 e n\u00eb diasporat arb\u00ebreshe e shqiptare t\u00eb reja. Deri n\u00eb Suedi, madje edhe n\u00eb Amerik\u00eb e n\u00eb Australi, ka sot ngulime shqiptare, ku krahas gjuh\u00ebve t\u00eb vendit, shqiptar\u00ebt p\u00ebrpiqen e punojn\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb gjall\u00eb edhe shqipen. Sot, gjithandej n\u00eb Evrop\u00eb e n\u00eb vende t\u00eb tjera t\u00eb Bot\u00ebs jan\u00eb shtuar edhe t\u00eb huajt\u00a0 q\u00eb flasin e shkruajn\u00eb shqip, ka k\u00ebrkesa p\u00ebr libra\u00a0 m\u00ebsimor\u00eb e abetare t\u00eb shqipes dhe, mbi t\u00eb gjitha, dashuria e shqiptar\u00ebve tekdo q\u00eb gjenden p\u00ebr gjuh\u00ebn e kultur\u00ebn shqiptare \u00ebsht\u00eb tregues i mallit dhe i dashuris\u00eb s\u00eb tyre p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. Mund t\u00eb p\u00ebrmendim, sidomos, pun\u00ebn shum\u00eb t\u00eb mir\u00eb q\u00eb b\u00ebn n\u00eb Zvicr LAPSH \u201cNaim Frash\u00ebri\u201d me botimet dhe organizimin e m\u00ebsimit plot\u00ebsues n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Koh\u00ebt e fundit, madje,edhe n\u00eb Republik\u00ebn Italiane \u00ebsht\u00eb diskutuar e projektuar nj\u00eb ligj q\u00eb jep hap\u00ebsira t\u00eb reja edhe p\u00ebr m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs shqipe nga m\u00ebrgata e re e shqiptar\u00ebve n\u00eb Itali.<\/p>\n

13-Si ndikon media n\u00eb ruajtjen apo (p\u00ebrkundrazi) n\u00eb prishjen e gjuh\u00ebs?<\/strong><\/p>\n

N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn gjuha\u00a0 mbahet gjall\u00eb dhe p\u00ebrpunohet n\u00ebp\u00ebrmjet shkoll\u00ebs dhe institucioneve kulturore, ku tradicionalisht kan\u00eb luajtur rol t\u00eb madh let\u00ebrsia artistike dhe teatri. Edhe tek ne p\u00ebr shum\u00eb vjet radhazi n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim \u00ebsht\u00eb punuar dhe ka pasur suksese t\u00eb ditura.<\/p>\n

N\u00eb koh\u00ebt e reja, sidomos n\u00eb fund t\u00eb shekullit q\u00eb u mbyll e n\u00eb dit\u00ebt tona, rolin e dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb p\u00ebrsa i takon modelit gjuh\u00ebsor e kan\u00eb marr\u00eb mediat e shkruara (gazetat, revistat, interneti) dhe t\u00eb folura. P\u00ebr gjuh\u00ebn e shkrimit, pas viteve t\u00eb shkoll\u00ebs, njer\u00ebzit kan\u00eb si model kryesor at\u00eb q\u00eb gjejn\u00eb n\u00eb gazetat dhe revistat q\u00eb lexojn\u00eb p\u00ebrdit\u00eb, nd\u00ebrsa p\u00ebr gjuh\u00ebn e folur, natyrisht, ndikojn\u00eb fuqish\u00ebm gjuha e radios dhe e televizionit. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, mediat, qofshin t\u00eb shkruara, qofshin t\u00eb folura, dit\u00eb p\u00ebr dit\u00eb, me at\u00eb q\u00eb shkruajn\u00eb e thon\u00eb, o ndreqin o prishin di\u00e7ka n\u00eb gjuh\u00eb<\/strong>. Kam th\u00ebn\u00eb gjithnj\u00eb dhe po e p\u00ebrs\u00ebris: shoq\u00ebria shqiptare dhe kombi shqiptar u detyrohen mjaft shtypit dhe radio-televizionit p\u00ebr sukseset q\u00eb kemi arritur n\u00eb gjuh\u00ebn letrare t\u00eb nj\u00ebsuar. RTSH-ja dhe radiot e televizionet private kan\u00eb pasur e kan\u00eb mjaft fol\u00ebs e redaktor\u00eb t\u00eb mir\u00eb, q\u00eb e\u00a0 kan\u00eb shqiptuar e intonuar bukur shqipen dhe kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb modelin e t\u00eb folurit t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr mas\u00ebn e gjer\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuesve e shikuesve. Po p\u00ebrmend vet\u00ebm nj\u00eb sa p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb: fol\u00ebsen e shquar Vera Zheji, po edhe\u00a0 shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb kan\u00eb punuar n\u00eb RTSH. Nuk mungojn\u00eb edhe sot gazetar\u00ebt e mir\u00eb, por koha jon\u00eb k\u00ebrkon m\u00eb shum\u00eb, k\u00ebrkon sidomos kujdes dhe cil\u00ebsi n\u00eb p\u00ebrgatitjen e mish\u00ebrimin gjuh\u00ebsor t\u00eb lajmeve dhe t\u00eb emisioneve.<\/p>\n

Po ashtu, ka r\u00ebn\u00eb niveli gjuh\u00ebsor i gazetave. Dikur b\u00ebhej shum\u00eb kujdes nga autor\u00ebt dhe redaktor\u00ebt, po kishte edhe nj\u00eb korrektor gjuh\u00ebsor p\u00ebr \u00e7do gazet\u00eb. Edhe fjalimet apo artikujt e raportet m\u00eb t\u00eb rend\u00ebsishme t\u00eb personaliteteve politike t\u00eb asaj kohe, cilido q\u00eb t\u00eb ishte autori, po t\u00eb kishin gabime drejtshkrimore, nuk lejoheshin t\u00eb dilnin ashtu,por korrektoheshin e ndreqeshin. Periudha\u00a0 ka qen\u00eb ajo q\u00eb e dim\u00eb, por p\u00ebrvoja e saj p\u00ebr sa i takon gjuh\u00ebs ka qen\u00eb e mir\u00eb dhe nuk ka pse t\u00eb mos zbatohet. Ashtu veprojn\u00eb edhe t\u00eb gjitha kombet e popujt e qytet\u00ebruar. Po kujtojm\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjera, Franc\u00ebn, e cila tregon kujdes shum\u00eb t\u00eb madh p\u00ebr mbrojtjen e gjuh\u00ebs letrare zyrtare dhe kund\u00ebr fjal\u00ebve t\u00eb huaja t\u00eb panevojshme.<\/p>\n

K\u00ebta dhjet\u00eb vjet\u00ebt e fundit nj\u00eb praktik\u00eb e till\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb zbatuar mir\u00eb ose nuk zbatohet fare. Gati t\u00eb gjitha gazetat dalin me gabime t\u00eb shumta drejtshktrimore, me thyerje t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb normave t\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe. Po t\u00eb ishte gjalll\u00eb Faik Konica, shum\u00eb prej atyre q\u00eb shkruajn\u00eb me gabime trashanike do t\u2019i kishte quajtur \u201canalfabet\u00eb me diplom\u00eb<\/strong>\u201d.<\/p>\n

14. \u00c7far\u00eb nuk kemi b\u00ebr\u00eb apo nuk e kemi b\u00ebr\u00eb mir\u00eb?<\/strong><\/p>\n

Koh\u00ebt e fundit si\u00e7 \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re\u00a0 e kritikuar shpesh ka pasur nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb kujdesit t\u00eb shtetit e t\u00eb institucioneve kulturore ndaj gjuh\u00ebs letrare shqipe, kan\u00eb v\u00ebrshuar sidomos fjal\u00eb t\u00eb huaja t\u00eb panevojshme si dhe ka pasur shum\u00eb byk e kasht\u00eb t\u00eb panevojsh\u00ebm nga t\u00eb folmet\u00a0 e dialektet. K\u00ebtu, nd\u00ebr t\u00eb tjera, ka \u00e7uar pesh\u00eb p\u00ebr keq\u00a0 edhe heqja prej shum\u00eb vjet\u00ebsh e gjuh\u00ebs shqipe nga programi i shkollave t\u00eb mesme t\u00eb p\u00ebrgjithshme. Me k\u00ebmb\u00ebnguljen e gjuh\u00ebtar\u00ebve dhe t\u00eb dashamir\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb shqipes, koh\u00ebt e fundit, Ministria e Arsimit dhe e Shkenc\u00ebs ka vendosur q\u00eb ta rifus\u00eb n\u00eb programet e shkoll\u00ebs s\u00eb mesme m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs shqipe. Shpresojm\u00eb se kjo mas\u00eb do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb ndihmes\u00eb shum\u00eb e vlefshme q\u00eb i sh\u00ebrben njohjes s\u00eb norm\u00ebs letrare dhe mbrojtjes s\u00eb saj. Kam qen\u00eb dhe mbetem adhurues I let\u00ebris\u00eb, por p\u00ebrsa i takon l\u00ebnd\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb shkoll\u00ebn e mesme, mbetem i vendosur p\u00ebr m\u00ebsimin e saj jo\u00a0 krahas e n\u00eb gji t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, por si l\u00ebnd\u00eb m\u00eb vete, madje, si l\u00ebnda m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e si provimi m\u00eb i vler\u00ebsuesh\u00ebm p\u00ebr d\u00ebftes\u00ebn e pjekuris\u00eb.<\/p>\n

S\u00eb fundmi, lidhur m\u00eb k\u00ebt\u00eb, nuk mund t\u00eb rri pa kritikuar edhe rastet e pamira e t\u00eb d\u00ebmshme t\u00eb disa pedagog\u00ebve e asistent\u00ebve, po edhe t\u00eb ndonj\u00eb autori tekstesh shkollore, q\u00eb nuk i japin rend\u00ebsin\u00eb e kujdesin e duhur gjuh\u00ebs letrare, nuk japin shembullin e vet personal para student\u00ebve n\u00eb zbatimin e normave t\u00eb gjuh\u00ebs letrare t\u00eb nj\u00ebsuar dhe sidomos p\u00ebr pastrimin e shqipes nga terma e fjal\u00eb t\u00eb huaja t\u00eb panevojshme. \u00a0Ka pedagog\u00eb e asistent\u00eb q\u00eb bien pre e leximeve dhe m\u00ebnyrave t\u00eb t\u00eb th\u00ebnit q\u00eb lexojn\u00eb n\u00eb anglisht e n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb tjera dhe k\u00ebto i p\u00ebrdorin ndonj\u00ebher\u00eb edhe p\u00ebr t\u00eb shitur mend si tregues t\u00eb \u201ckultur\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb lart\u00eb\u201d e bashk\u00ebkohore. Ndaj k\u00ebsaj m\u00ebnyre t\u00eb foluri ne kemi reaguar e jemi shprehur, por duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb m\u00eb shum\u00eb e m\u00eb me p\u00ebrkushtim, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb arrihet q\u00eb fakultetet e universiteteve t\u00eb jen\u00eb \u00a0\u00a0balli i luft\u00ebs p\u00ebr ruajtjen dhe pastrimin e shqipes dhe t\u00eb japin edhe shembullin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb. Ndoshta, duke par\u00eb sa thell\u00eb ka hyr\u00eb ndikimi i gjuh\u00ebs angleze dhe i anglicizmave t\u00eb panevojshme, si dhe p\u00ebr ta k\u00ebndellur e gjall\u00ebruar kultur\u00ebn gjuh\u00ebsore t\u00eb pedagog\u00ebve, do t\u00eb ishte e nevojshme t\u00eb rikthehemi tek p\u00ebrvoja e viteve \u201870, kur qen\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb masive edhe provime t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Bised\u00eb e gazetarit Fran Gjoka me\u00a0 akademikun\u00a0 prof. dr.Gjovalin Shkurtaj)   \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb tipar themelor i kombit shqiptar, prandaj at\u00eb duhet ta ruajm\u00eb dhe ta mbrojm\u00eb, ta shkruajm\u00eb e ta flasim sa m\u00eb thejsht\u00eb e sa m\u00eb bukur. Natyrisht edhe ta pasurojm\u00eb e ta vler\u00ebsojm\u00eb, ashtu si t\u00eb gjitha kombet e qytet\u00ebruara.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-945","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-intervista"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/945","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=945"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/945\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":947,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/945\/revisions\/947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=945"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=945"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=945"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}