{"id":8843,"date":"2021-02-10T17:01:23","date_gmt":"2021-02-10T17:01:23","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8843"},"modified":"2021-02-10T17:01:23","modified_gmt":"2021-02-10T17:01:23","slug":"drita-se-vertetes-per-fan-nolin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8843","title":{"rendered":"DRITA SE VERTETES PER FAN NOLIN"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"127\" height=\"160\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/NOLI-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8845\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Nga Agim Xh. D\u00ebshnica<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u00eb marsin e\nmjegulluar t\u00eb vitit 1965 n\u00eb atdhe, lajmi i ikjes s\u00eb Nolit nga kjo bot\u00eb, <\/strong>&nbsp;n\u00eb dat\u00ebn&nbsp;\n13,&nbsp; u p\u00ebrhap me vones\u00eb, pothuaj i\nshuar. Tek ecja menduesh\u00ebm me hapa t\u00eb ngadalt\u00eb n\u00eb muzg n\u00ebp\u00ebr trotuarin e rrug\u00ebs\ns\u00eb Kavaj\u00ebs, d\u00ebgjoja kumbimin e p\u00ebrvajsh\u00ebm t\u00eb kambanave t\u00eb Kish\u00ebs Autoqevale\nOrtodokese Shqiptare. Nat\u00ebn von\u00eb sh\u00ebnoja n\u00eb ditar: <\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>Jo! S&#8217;ka m\u00eb Fan Nol\u2026 Mbi buz\u00ebt e tij prehet heshtja.\nDora e tij e l\u00ebshoi pen\u00ebn e art\u00eb. Iku e na la vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb mundimesh e\nfluturoi n\u00eb pambarim p\u00ebr t\u00eb zbukuruar kostelacionin e yjeve tan\u00eb t\u00eb pashuar,\npran\u00eb De Rad\u00ebs, Samiut, Naimit, Mjed\u00ebs, Fisht\u00ebs e Konic\u00ebs&#8230; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>E \u00e7&#8217;humbje m\u00eb e madhe mund t&#8217;i ndodhte k\u00ebtij vendi se sa\nikja e Noli!?&nbsp; Tani nd\u00ebrsa d\u00ebgjoj n\u00eb\nmuzgun e mbr\u00ebmjes k\u00ebmbanat e p\u00ebrzishme e t\u00eb vetmuara, shoh se atje, largatdheut,&nbsp; nj\u00eb brerore e art\u00eb dhe e shenjt\u00eb paqeje e ka\nqarkuar dhe ne nj\u00eb hidh\u00ebrim i rrept\u00eb na ka pushtuar. Ve\u00e7 nj\u00eb besim na ngroh\nzemrat, se vepra e tij e madhe, do t\u00eb jet\u00eb diell p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. ..\u201c<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p>Ajo kish\u00eb e dhunuar nga diktatura n\u00eb 1967, tashm\u00eb u \u00ebsht\u00eb\nkthyer besimtar\u00ebve shqiptar\u00eb, por mjerisht aty mungon shtatorja e Peshkopit\nTheofan, ndryshe nga Katedralja Sh\u00ebn Gjergj n\u00eb Boston, me bustin e bukur n\u00eb\nhyrje dhe portretin e lart\u00eb n\u00eb holl, ku si shenjt\u00eb ai buz\u00ebqesh.&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>Nga shkrimet p\u00ebrkujtimore&nbsp;\nve\u00e7ojm\u00eb: <\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> janar\n\u2013 mars, 2005.<\/p>\n\n\n\n<p>Imam Vehbi Ismaili, n\u00eb ligj\u00ebrat\u00ebn e vitit 1965, u shpreh:\n<em>\u201cFan Noli u b\u00eb prift, q\u00eb t\u2019i<\/em> <em>sh\u00ebrbente m\u00eb mir\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Fan S.\nNoli ishte drita, ishte syri i gjith\u00eb bashkatdhetar\u00ebve t\u00eb tij t\u00eb m\u00ebrgimit.\nBashk\u00eb me t\u00eb n\u00eb krye, luftuam me \u00e7do mjet p\u00ebr t\u00eb liruar dhe p\u00ebr t\u00eb mbrojtur\nvendin e lindjes.\u201d<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrsa nacionalisti Baba Rexhepi e quan Nolin: <em>\u201cFrym\u00ebzues t\u00eb par\u00eb\nt\u00eb ndjenjave komb\u00ebtare, udh\u00ebheq\u00ebsin e t\u00eb gjitha l\u00ebvizjeve patriotike, fetare e\nt\u00eb kultur\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend t\u00eb bekuar; lule t\u00eb simbolit, t\u00eb bashkimit dhe t\u00eb\nmburrjes komb\u00ebtare, si para bot\u00ebs shqiptare dhe para bot\u00ebs s\u00eb huaj<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><em>Monsinjor, Dr. Zef Oroshi: \u201dDijm\u00eb se Fan Noli nuk qe\nvet\u00ebm Ipeshkvi i Ortodoksvet shqiptar\u00eb n\u2019Amerik\u00eb. Ai qe njeri i aktivitetevet\nt\u00eb m\u00ebdha e t\u00eb shumta. Megjithat\u00eb, ai mbetet i pavdeksh\u00ebm p\u00ebr themelimin dhe\nudh\u00ebheqjen e Kish\u00ebs Shqiptare n\u2019Amerik\u00eb. Ai qe letrar i mir\u00eb, poet, historian,\nkritik, poliglot, orator, muzikant dhe megjith\u00ebse, p\u00ebr pak muej qe dhe i pari\nKryeminist\u00ebr i Republik\u00ebs Demokratike t\u00eb Shqipnis\u00eb, koha&nbsp; nuk e priti, q\u00eb as t\u00eb krijohej nji Kushtetut\u00eb\ndemokratike, drejt zhdukjes s\u00eb obskurantizmit shekullor aziatik, drejt nji\nshteti modern, me t\u00eb drejta t\u00eb barabarta, me nji&nbsp; nd\u00ebrgjegje t\u00eb plot\u00eb, t\u00eb past\u00ebr\nnacionale.\u201d&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ernest Koliqi: <em>\u201cStefan Stilian Noli, nj\u00eb nd\u00ebr\npersonalitet ma t\u00eb spikatuna qi shprehi nga gjini i vet kombi shqiptar,\nparaqitet si nji fytyr\u00eb poliedrike, d.m.th. e shuman\u00ebshme.\u201c<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Hasan Dosti: <em>\u201eFan Noli ka qen\u00eb nj\u00eb fytyr\u00eb qendrore n\u00eb\nhistorin\u00eb e vendit ton\u00eb. Ky simbolizon sinthez\u00ebn e virtyteve t\u00eb rac\u00ebs\narb\u00ebrore.\u201c<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Agim Vinca: <em>\u201eNoli nuk qe asnj\u00ebher\u00eb indiferent karshi\ndram\u00ebs tragjike t\u00eb popullit shqiptar t\u00eb mbetur padrejt\u00ebsisht jasht\u00eb kufive\nshtet\u00ebror\u00eb, pas vitit 1913, edhe pse kishte lindur jasht\u00eb atdheut, n\u00eb nj\u00eb\nkoloni n\u00eb Turqin\u00eb Evropiane, ai do ta shoh\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, jo si torzo t\u00eb vitit\n1913, por si t\u00ebr\u00ebsi etnike. Si krijues, si publicist&nbsp; edhe shpirt\u00ebror, por edhe si burr\u00eb shteti, ai\ne ngriti&nbsp; z\u00ebrin kund\u00ebr dram\u00ebs tragjike\nn\u00eb&nbsp; Jugosllavi dhe n\u00eb Greqi, n\u00eb regjimet\ne tyre monarko-fashiste, n\u00eb vitet 20 &#8211; 30 t\u00eb k\u00ebtij shekulli, por edhe m\u00eb von\u00eb.\nKosova dhe \u00c7am\u00ebria ishin p\u00ebr t\u00eb plag\u00eb q\u00eb kullojn\u00eb gjak n\u00eb trupin e kombit.\u201c<\/em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>Prof. Robert C. Austin: <em>\u201eZ\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi kryesor i nj\u00eb Shqip\u00ebrie\nrepublikane dhe t\u00eb demokratizuar ishte Peshkop Fan S. Noli, i vendosur t\u00eb\n\u00e7rr\u00ebnjoste trash\u00ebgimin\u00eb 500-vje\u00e7are t\u00eb sundimit osman. Edhe pse pa dyshim ishte\ne dukshme p\u00ebr momentin, fitorja e p\u00ebrkoh\u00ebshme e Nolit p\u00ebrfaq\u00ebsonte mund\u00ebsin\u00eb e\nfundit p\u00ebr ndryshimin e doktrin\u00ebs qendrore t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb brend\u00ebshme dhe t\u00eb\njashtme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.\u201c<\/em>&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>Leka I: <em>\u201cLajmi i hidh\u00ebt i humbjes s\u00eb patriotit t\u00eb\nmadh, Monsinjor Nolit, na shqet\u00ebsoi s\u00eb tep\u00ebrmi. Sh\u00ebrbimet e m\u00ebdha, q\u00eb i ka\nsjell\u00eb Atdheut kan\u00eb qen\u00eb e mbeten p\u00ebrgjithmon\u00eb t\u00eb \u00e7mueshme. Shpirti i Tij u\nqet\u00ebsoft\u00eb n\u00eb paqe e qet\u00ebsi! \u201e&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Princi Sk\u00ebnder Zog: <em>\u201cFan S. Noli ka qen\u00eb nj\u00eb patriot\ndhe shkrimtar i madh.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Sipas Sotir Pecit, Noli ishte \u201c<em>apostull i madh i d\u00ebrguar nga Krishti, p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.\u201d <\/em>Nd\u00ebrsa\nAndon Frash\u00ebri shkruante: \u201c<em>Fjalimet e tij\nt\u00eb drith\u00ebrojn\u00eb e t\u00eb japin zem\u00ebr; k\u00ebtu t\u00eb ngrejn\u00eb n\u00eb qiell, aty t\u00eb p\u00ebrplasin p\u00ebr\ntok\u00eb, t\u00eb ndezin, por dhe t\u00eb zbusin e t\u00eb qet\u00ebsojn\u00eb dhe dendur t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb\nqesh\u00ebsh e t\u00eb<\/em> <em>derdh\u00ebsh lot<\/em> <em>g\u00ebzimi.<\/em>\u201d Shto kund\u00ebrshtar\u00ebt, qofshin\nedhe ata m\u00eb t\u00eb rrept\u00ebt, q\u00eb, pas q\u00ebndrimesh t\u00eb padrejta, u p\u00ebrul\u00ebn me nderim\npara tij. <\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb \u201cfort\u00ebt\u201d, \u201cprofesor\u00ebt nolist\u00eb\u201d t\u00eb djesh\u00ebm, k\u00ebto\nshkrime e deklarata nuk d\u00ebshirojn\u00eb t\u2019i prekin. Dje u digjeshin&nbsp; duart, sot&nbsp;\nu&nbsp; mpihen. <\/p>\n\n\n\n<p>Rr\u00ebfimi i Nolit, vargu i gjat\u00eb i dokumeteve dhe i shkrimeve\nnga autor\u00eb t\u00eb shumt\u00eb, hedhin drit\u00ebn e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, p\u00ebr jet\u00ebn e tij politike n\u00eb\np\u00ebrputhje me fazat e zhvillimit t\u00eb ngjarjeve historike. Udha e shkelur prej\nk\u00ebtij patrioti t\u00eb madh, duket qart\u00eb tek shkon drejt p\u00ebr\u00ebndimit t\u00eb praruar\neuropian dhe amerikan, p\u00ebr mir\u00ebqenien e popullit shqiptar e lul\u00ebzimin e\nAtdheut.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb 1906 n\u00eb Boston do t\u00eb niste veprimtarin\u00eb kushtuar\n\u00e7\u00ebshtjes s\u00eb madhe t\u00eb liris\u00eb dhe pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb atdheut patrioti i madh demokrat\nshqiptar, peshkopi, poeti, shkrimtari, shqip\u00ebruesi, historiani, muzikanti,\nshtetari dhe oratori i paharruar, Fan S. Noli. N\u00ebse dikush do t\u00eb hulumtonte\nvepr\u00ebn e tij, do t\u00eb ndodhej p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb mali t\u00eb lart\u00eb&nbsp; t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u ngjitur. Pasi Noli\nnd\u00ebrroi jet\u00eb, njer\u00ebzit nis\u00ebn t\u00eb num\u00ebrojn\u00eb librat e botuara. Num\u00ebrimi arriti\nshifr\u00ebn 44. Por a jan\u00eb gjetur t\u00eb gjitha, nd\u00ebr to edhe dor\u00ebshkrimet n\u00eb shqip,\nanglisht, fr\u00ebngjisht, gjermanisht, greqisht, spanjisht, danisht etj? <\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb ngarkuar nga Akademia e Shkencave e RPSSH, sipas\nudh\u00ebzimeve nga lart, \u201eprofesor\u00ebt p\u00ebrzgjedh\u00ebs\u201d n\u00eb vitet 1987-89 u orvat\u00ebn t\u00eb\npak\u00ebsonin num\u00ebrin e librave t\u00eb Fan S. Nolit, duke i ndrydhur n\u00eb 5 v\u00ebllime, me\nem\u00ebrtimin \u201c<em>vepra t\u00eb<\/em> <em>plota<\/em>\u201d, nd\u00ebr to Albumin-I 1948 me poezi\norigjinale. Pas tyre shqip\u00ebrimet, <em>Korbi,\nAnabel Li, poema Skenderbeu, Rubairat etj. <\/em>N\u00eb vijim<em> Historia e Sk\u00ebnderbeut <\/em>n\u00eb tre versione: e para, e vitit 1921 me\nshqipen e Nolit,&nbsp; e dyta, e vitit 1947 e\np\u00ebrkthyer nga anglishtja n\u00eb shqip, e treta e vitit 1950 me shqipen e Nolit, m\u00eb\ntej <em>Princi i Makiavelit, Bethoveni dhe\nRevolucioni, <\/em>gjithashtu n\u00eb shqip, p\u00ebrkthyer nga Xh. Lloshi, dhe\npublicistika jo e plot\u00eb, kurse Albumi-II nuk u botua kurr\u00eb. M\u00eb 1996 nga N.\nJorgaqi u botua v\u00ebllimi 6 (Autobiografia), p\u00ebrkthyer nga A.Kristo, shk\u00ebputur\nnga libri \u201e<em>Pes\u00ebdhjet\u00ebvjetori i Kish\u00ebs\nOrthodokse Shqiptare n\u00eb Amerik\u00eb-1908-1958\u201d, <\/em>edhe ky mbetur jasht\u00eb veprave.\nN\u00eb v\u00ebllimin 6 u p\u00ebrfshi vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e ligj\u00ebrimeve dhe e let\u00ebrk\u00ebmbimit, po\nashtu n\u00eb shqip, p\u00ebrkthyer pjes\u00ebrisht nga nj\u00eb grup p\u00ebrkthyesish. Qysh pas vitit\n1990 me botimim e veprave t\u00eb Nolit jan\u00eb marr\u00eb disa Sht\u00ebpi Botuese private,\npublicist\u00eb dhe redaktor\u00eb t\u00eb shumt\u00eb, jasht\u00eb institucioneve shkencore. N\u00eb vitin\n2002 nga Sht\u00ebpia Botuese Dudaj dol\u00ebn n\u00eb qarkullim ligj\u00ebrime m\u00eb t\u00eb plota n\u00eb\nshqip, disa t\u00eb p\u00ebrkthyera. Ende nuk dihet fati i librave t\u00eb tjera letrare,\nshkencore muzikore, fetare, i let\u00ebrk\u00ebmbimit si edhe i dor\u00ebshkrimeve. <\/p>\n\n\n\n<p>Deri m\u00eb sot nga historian\u00ebt e shkrimtar\u00ebt tan\u00eb, nuk po\nshohim asnj\u00eb shkrim apo lib\u00ebr t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, pa shtremb\u00ebrime p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kolos t\u00eb\nkultur\u00ebs shqiptare, megjith\u00ebse kan\u00eb si burime t\u00eb pastra vepr\u00ebn e tij, shkrimet\ne bashk\u00ebkoh\u00ebsve, si\nFaik Konica, Mitrush Kuteli, Andon Frash\u00ebri, Qerim Panariti etj. E \u00e7\u2019mund t\u00eb\nm\u00ebsoj\u00eb lexuesi shqiptar nga ndonj\u00eb studiues me mungesa&nbsp; dijesh historike, i cili&nbsp; njeh vet\u00ebm nj\u00eb prej tre librave t\u00eb Nolit p\u00ebr\nSk\u00ebnd\u00ebrbeun, at\u00eb t\u00eb vitit 1921, dhe ngaz\u00ebllehet me \u00e7mitizimin e heronjve&nbsp; t\u00eb historis\u00eb!<\/p>\n\n\n\n<p>Duke shfletuar n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme enciklopedi t\u00eb shumta\namerikane, angleze, gjermane, greke, italiane etj. vihet re, se n\u00eb njer\u00ebn prej\ntyre, si &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Webster\u2019s Biographical <em>Dictionary-1965, (Uebsters Biografikal\nDiksh\u00ebn<\/em>\u00ebri), Fan S. Noli rreshtohet krahas shqiptar\u00ebve t\u00eb tjer<em>\u00eb <\/em>t\u00eb shquar n\u00eb histori, si Gjergj\nKastrioti &#8211; Sk\u00ebnderbe, Klementi XI, Aleksand\u00ebr Albani, Jovan Gjergjilame,\nMehmet Ali Pasha, Jovan Bardi, Ali Pasha &#8211; Luani i Janin\u00ebs, Aleksand\u00ebr Moisi,\nGjergj Fishta, Mbreti Zog (Skenderbeu&nbsp;\nIII). etj. <\/p>\n\n\n\n<p>Ashtu si veprat e Shekspirit edhe ato t\u00eb Nolit kan\u00eb\nmbijetuar fuqish\u00ebm, plot freski me t\u00ebr\u00eb vlerat patriotike, shoq\u00ebrore dhe\nartistike p\u00ebr t\u00eb gjitha koh\u00ebt. T\u00eb shkruara pas vitit 1924, poezit\u00eb e tij i\nsh\u00ebrbyen kombit, edhe m\u00eb 1941 nd\u00ebr librat e shkollave shqipe n\u00eb Shqip\u00ebri. Edhe\nn\u00eb 1943, kur Mitrush Kuteli nxori n\u00eb drit\u00eb librin <em>Mall e Breng\u00eb<\/em> me krijimet e Nolit. Me botimin e Albumit I n\u00eb Boston\nm\u00eb 1948, n\u00eb kulmin e diktatur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri, ato do t\u00eb merrnin nj\u00eb kuptim\nkrejt\u00ebsisht t\u00eb ri. Shum\u00ebkush nd\u00ebr \u2018to do t\u00eb shijonte jo vet\u00ebm artin, por do t\u00eb\ngjente edhe ndjenjat e mendimet&nbsp; e veta\nliridash\u00ebse. T\u00eb tilla ishin <em>Hymni i\nFlamurit, Moisiu<\/em> <em>n\u00eb Mal, Syrgjyn\nVdekur, Shpell\u00eb e Dragobis\u00eb, Marshi i Barabajt, Rent o Marathonomak, An\u00ebs\nLumejve, <\/em>etj. Kund\u00ebr p\u00ebrcaktimeve fyese e shtremb\u00ebrimeve t\u00eb \u201ep\u00ebrzgjedh\u00ebsve\u201c\nsoc-realist\u00eb, ai \u00ebsht\u00eb Krishti e Muhameti, Omar Khajami e Shekspiri, t\u00eb gjith\u00eb\nk\u00ebta t\u00eb ringjallur, se flasin me gjuh\u00ebn e bukur shqipe. \u00cbsht\u00eb Bethoveni vet\u00eb,\n\u00ebsht\u00eb flamuri \u201c<em>fush\u00ebkuq e shkab\u00ebzi<\/em>\u201d,\ni cili \u201e<em>bashkon islamin me<\/em> <em>krisht\u00ebrimin<\/em>\u201c; \u00ebsht\u00eb \u201c<em>shkaba<\/em>\u201d me krah\u00ebt hapur, q\u00eb vigj\u00eblon nga\nlart\u00ebsit\u00eb e maleve mbi t\u00eb gjith\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb Etnike dhe sodit me shpres\u00eb e besim\nper\u00ebndimin e art\u00eb, nga i cili priste t\u00eb shfaqej dielli i demokracis\u00eb. Poezia\ndhe proza e Nolit i ngjan nj\u00eb pylli t\u00eb dendur n\u00eb zgjim n\u00eb koh\u00eb pranvere plot\nlarushi ngjyrash e tingujsh, nj\u00eb pylli t\u00eb gjall\u00ebruar, diku me f\u00ebshf\u00ebrima lulesh\ne gjethesh, diku me&nbsp; bubullima e krisma\nt\u00eb larg\u00ebta, gurgullima krojesh e m\u00ebrm\u00ebrima uj\u00ebrash t\u00eb past\u00ebr. Mjafton t\u00eb japim\ndisa cop\u00ebza nga k\u00ebto krijme t\u00eb dala nga pena e tij e art\u00eb, t\u00eb cilat&nbsp; pas leximit, madje edhe&nbsp; pasi d\u00ebgjohen,&nbsp; mbeten t\u00eb pashlyera n\u00eb kujtes\u00eb. K\u00ebshtu mund\nt\u00eb thuhet edhe p\u00ebr proz\u00ebn e Nolit, q\u00eb shpesh merr ngjyrimet e nj\u00eb poeme, si\u00e7\n\u00ebsht\u00eb&nbsp; \u201c<em>Kthimi i Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Kruj\u00eb\u201d:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cQindra vjet m\u00eb par\u00eb, kur Shqip\u00ebria nxirrte\nvet\u00ebm trima dhe luan\u00eb, n\u00eb qytetin e d\u00ebgjuar t\u00eb Kruj\u00ebs, te k\u00ebshtjella e\nKastriot\u00ebve, rrinte pran\u00eb zjarrit, mbi poltron\u00eb veneciane, nj\u00eb zonj\u00eb bujare me\nflok\u00eb t\u00eb bardh\u00eb e me rroba t\u00eb zeza, me nj\u00eb fytyr\u00eb t\u00eb hequr, t\u00eb thar\u00eb e t\u00eb\nvijosur prej hidh\u00ebrimeve, si ndonj\u00eb e shenjt\u00eb madh\u00ebshtore q\u00eb vuan e mundohet,\npor s\u2019e thot\u00eb. Qe pincesha Vojsav\u00eb, e veja e Gjon Kastriotit, e \u00ebma e\nSk\u00ebnderbeut.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Jasht\u00eb veriu i eg\u00ebr i maleve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb po\nfrynte si i t\u00ebrbuar, v\u00ebrsh\u00ebllente si i marr\u00eb n\u00ebp\u00ebr vrimat dhe mazgallat,\np\u00ebrziente val\u00ebt e Adriatikut t\u00eb fryra, per\u00e7eshkum\u00eb, q\u00eb p\u00ebrpiqeshin si ku\u00e7edra,\nfishkullonte si me kamxhik shk\u00ebmbinjt\u00eb e lart\u00eb q\u00eb osh\u00ebtinin dhe gj\u00ebmonin.\nQyteti i Kruj\u00ebs, qe si i shkretuar. N\u00eb fortes\u00eb valonte flamuri i Turqis\u00eb.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Brenda n\u00eb k\u00ebshtjell\u00eb mbret\u00ebronte nj\u00eb qet\u00ebsi,\nsi nj\u00eb heshtje varri. Asgj\u00eb s\u2019pip\u00ebtin. Njer\u00ebzit atje s\u2019flasin dhe baresin\nngadal\u00eb n\u00eb maj\u00eb t\u00eb gisht\u00ebrinj\u00ebve, sikur ka ndonj\u00eb t\u00eb vdekur n\u00eb sht\u00ebpi. Zonja me\nflok\u00eb t\u00eb bardh\u00eb&nbsp; e me rroba t\u00eb zeza i\nafrohet m\u00eb tep\u00ebr e m\u00eb tep\u00ebr zjarrit q\u00eb t\u00eb ngrohet, por m\u00eb kot. E ka zemr\u00ebn t\u00eb\nngrir\u00eb. Sht\u00ebpia e saj ka mbetur pa burr\u00eb, pa zot. Kat\u00ebr&nbsp; djemt\u00eb&nbsp;\nq\u00eb kish ia mori Sulltani si peng, tridhjet\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb. Tre prej\nsyresh t\u00eb helmuar; i kat\u00ebrti s\u2019dihet a \u00ebsht\u00eb gjall\u00eb. Po dhe n\u00eb rron, a do t\u00eb\nkthehet vall\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb? Vall\u00eb a e mban mend t\u2019\u00ebm\u00ebn, t\u2019an\u00eb, Kruj\u00ebn,\nShqip\u00ebrin\u00eb, se qe \u00e7ilimi kur ia rr\u00ebmbyen nga krah\u00ebt? Dhe princesha Vojsav\u00eb qan\ne i lutet Per\u00ebndis\u00eb&nbsp; duarlidhur,&nbsp; zem\u00ebrthyer: \u201dTre m\u2019i&nbsp; more p\u00ebr m\u00ebkatet e mia, t\u00eb kat\u00ebrtin ma fal,\nmos ma merr o Zot; mos na e mbyll sht\u00ebpin\u00eb!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u00eb mur, p\u00ebrsip\u00ebr vatr\u00ebs, varet nj\u00eb shpat\u00eb e\nkoh\u00ebve t\u00eb vjetra, q\u00eb s\u2019e ngre dot njeri i sotm\u00eb as me dy duar. Qe palla e\nKastriot\u00ebve, e mbajtur brez pas brezi prej trimave q\u00eb nxori ajo der\u00eb e\nshk\u00eblqyer. Turqit e shkel\u00ebn dhe e&nbsp;\npla\u00e7kit\u00ebn k\u00ebshtjell\u00ebn, por pall\u00ebn s\u2019e ngan\u00eb, se asnj\u00eb s\u2019qe i zoti&nbsp; ta p\u00ebrdorte. Vojsav\u00eb e varf\u00ebr ngre kryet\nshpesh, sheh at\u00eb shpat\u00eb dhe syt\u00eb i&nbsp;\nmbushen&nbsp; me lot. Qan&nbsp; n\u00ebna&nbsp;\np\u00ebr nj\u00eb bir, qan shpata p\u00ebr nj\u00eb burr\u00eb! \u00c7\u2019u b\u00eb ai djal\u00eb, ku \u00ebsht\u00eb ai\ntrim?&nbsp; Gjer kur do t\u00eb valoj\u00eb mbi fortes\u00ebn\ne Kruj\u00ebs ai flamur i urryer&nbsp; i tiranit t\u00eb\nhuaj? Gjer kur do ta pres\u00eb&nbsp; n\u00ebna t\u00eb\nbirin, Kruja t\u00eb zotin, Shqip\u00ebria t\u2019an\u00eb, bota trimin q\u00eb s\u2019ka shok?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Po menj\u00ebher\u00eb hapet dera dhe hyn brenda&nbsp; nj\u00eb luft\u00ebtar i hijsh\u00ebm, fisnik dhe\nmadh\u00ebshtor,&nbsp; hund\u00ebshkab\u00eb, sypetrit, me\nmjek\u00ebr t\u00eb gjat\u00eb e t\u00eb dredhur, i veshur me \u00e7elik, i armatosur gjer n\u00eb dh\u00ebmb\u00eb,\nstatuja e gjall\u00eb e Marsit. Vojsava kthehet, e shikon, p\u00ebrpiqet t\u00eb ngrihet, po\nq\u00ebndron&nbsp; si e ngrir\u00eb nga ajo pamje e\npapritur. F\u00ebrkon syt\u00eb, se mos sheh \u00ebnd\u00ebrr. Luft\u00ebtari&nbsp; q\u00eb&nbsp;\nhyri \u00ebsht\u00eb gjall\u00eb i shoqi, Gjon Kastrioti, po m\u00eb i ri, m\u00eb i bukur, m\u00eb i\nlart\u00eb\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>-N\u00eb&nbsp;\nmos je hije a fantazm\u00eb q\u00eb vjen t\u00eb g\u00ebnjesh&nbsp; nj\u00eb plak\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, nj\u00eb qyqe t\u00eb\nneveritur,&nbsp; ti je im bir, ti je Gjergji\nim.&nbsp; Fol! Mos m\u00eb mundo!&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Po luft\u00ebtari nuk flet dot. Ai, q\u00eb s\u2019i ishin\nvrejtur syt\u00eb kur i binin shigjetat dhe gjylet, si bresh\u00ebr mbi supet; me qindra\nt\u00eb vrar\u00eb e t\u00eb plagosur rrotull, qan tani si \u00e7ilimi, bie m\u00eb gjunjazi, i puth\ndor\u00ebn princesh\u00ebs s\u00eb nderuar, po lot\u00ebt e mbytin dhe s\u2019thot\u00eb dot:&nbsp; Un\u00eb jam!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Po n\u00ebna e mori vesh. E njohu nga syri, e\nnjohu nga fytyra, e njohu nga sjellja. Pastaj e njohu m\u00eb mir\u00eb Shqip\u00ebria dhe\nbota nga ajo q\u00eb b\u00ebri. Ai qe i t\u00ebr\u00eb dhe i gjall\u00eb Gjergj Kastrioti, Princi i\nKruj\u00ebs, Konti i Matit, dhe Zoti i Dibr\u00ebs, q\u00eb u quajt Sk\u00ebnderbej nga Sulltani,\nMbreti i Shqip\u00ebris\u00eb, dhe i Maqedonis\u00eb prej Pap\u00ebs.\u201c <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Noli njer\u00ebzor, i dashuruar pas liris\u00eb dhe armik i \u00e7do\ndiktature n\u00eb mbarim t\u00eb jet\u00ebs la nj\u00eb poezi kryevep\u00ebr me titull \u201e<em>Sulltani dhe Kabineti<\/em>\u201c, e komentuar nga nj\u00eb\nvarg kritik\u00ebsh t\u00eb soc-realizmit ndryshe nga v\u00ebrteta, kinse drejtohej kund\u00ebr\nmbretit Zog, me t\u00eb cilin ai ishte pajtuar qysh m\u00eb 1933. Kjo del e qart\u00eb si\ndrita nga \u201e<em>Jet\u00ebshkrimi i Nolit<\/em>\u201c, i\nparaqitur nga Qerim Panariti n\u00eb v\u00ebllimin <em>\u201eAlbumit\nII<\/em> \u201c, Boston &#8211; 1966, q\u00eb s\u2018u botua asnj\u00ebher\u00eb gjat\u00eb diktatur\u00ebs, p\u00ebr shkak t\u00eb\np\u00ebrmbajtjes \u201cs\u00eb papranueshme\u201d. Po n\u00eb at\u00eb koh\u00eb nuk u botua as \u201e<em>V\u00ebshtrimi panaromik<\/em>\u201c, nj\u00eb shkrim i\np\u00ebrkryer i Mitrush Kutelit marr\u00eb nga libri \u201e<em>Mall\ne breng\u00eb<\/em>\u201c -1943, si hyrje tek <em>Albumi\nI &#8211; 1948<\/em> i Nolit, ku nd\u00ebr t\u00eb tjera shkruante: \u201c<em>Vjersha e Nolit nuk ka\nondulacionin e val\u00ebve n\u00eb mezin e detit, po p\u00ebrplasjen e tyre an\u00ebs, me zhurm\u00eb,\ngjith\u00ebmon\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur. N\u00eb bot\u00ebn e arkitektur\u00ebs ajo nuk u p\u00ebrngjan pjesave t\u00eb\nrumbulla, por \u00e7ipeve t\u00eb mprehta. Sepse Noli nuk gdhend n\u00eb mermer, po n\u00eb krast\u00eb.\nNuk limon me dalt\u00eb, po pret me s\u00ebpat\u00eb dhe me \u00e7ekan t\u00eb r\u00ebnd\u00eb.\u201d<\/em>&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Vet\u00ebm pas shembjes\ns\u00eb sistemit komunist, Albumi II&nbsp; do t\u00eb\nshihte m\u00eb n\u00eb fund drit\u00ebn e botimit. Ve\u00e7se p\u00ebr \u00e7udi \u201e<em>Jet\u00ebshkrimi i Nolit<\/em>\u201c nga Qerim Panariti, u p\u00ebrfshi tep\u00ebr i cunguar\nn\u00eb v\u00ebllimin 1 t\u00eb veprave t\u00eb Fan S. Nolit m\u00eb 2003 nga Sht\u00ebpia Botuese Dudaj. N\u00eb\njet\u00ebshkrimin e plot\u00eb n\u00eb origjinalin <em>Albumi\nII &#8211; Boston-1966 <\/em>del sheshit e v\u00ebrteta se p\u00ebr k\u00eb u shkrua poezia e\nparafundit, \u201e<em>Sulltani dhe Kabineti<\/em>\u201c.\nNga \u00e7do lexues i v\u00ebmendsh\u00ebm i k\u00ebsaj&nbsp;\nkryevepre t\u00eb stilit Orvelian, qysh n\u00eb dy strofat&nbsp; e para kuptohet leht\u00eb se ajo drejtohej kund\u00ebr\ndiktatorit E. Hoxha dhe qeveris\u00eb s\u00eb tij. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb gazeta <em>Dielli<\/em>, botonte&nbsp; edhe nj\u00eb karikatur\u00eb kuptimplote nga piktori\nXhafo.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Enver Hoxha ngre dollin\u00eb&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nga&nbsp; Xhafo.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;(Kabineti dhe Sulltani)&nbsp; Marr\u00eb nga gazeta Dielli e viteve 60 -Boston<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Sulltani dhe\nkabineti&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; &#8211; fragment\nbotuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb gazet\u00ebn <em>Dielli<\/em>,\n1961 &#8211;&nbsp; &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Shok\u00eb, sot kam panair<\/p>\n\n\n\n<p>Shok\u00eb, b\u00ebm\u00ebni sehir;<\/p>\n\n\n\n<p>Sillni kupat e gostis\u00eb,<\/p>\n\n\n\n<p>Sillni shishet e rakis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Kup\u00eb e par\u00eb, jam aga,<\/p>\n\n\n\n<p>Kup\u2019 e dyt\u00eb, jam Pasha,<\/p>\n\n\n\n<p>Kup\u2019 e tret\u00eb, shpall ferman,<\/p>\n\n\n\n<p>Ngjesh nj\u00eb pall\u2019 e jam Sulltan. <\/p>\n\n\n\n<p>Jam Ali Qopeku i Par\u00eb,<\/p>\n\n\n\n<p>Qen si un\u00eb s\u2019keni par\u00eb;<\/p>\n\n\n\n<p>Pra, kur leh duartrokitni,<\/p>\n\n\n\n<p>Zbrasni topat brohoritni!<\/p>\n\n\n\n<p>Jam imami e jam dovleti,<\/p>\n\n\n\n<p>Padishahu e Muhameti,<\/p>\n\n\n\n<p>Jam Xhehnemi e Xheneti ,<\/p>\n\n\n\n<p>Kijameti e selameti.&nbsp;&nbsp;\n<\/p>\n\n\n\n<p>Jam xhamia e jam namazi<\/p>\n\n\n\n<p>Jam zinxhiri e jam kafazi,<\/p>\n\n\n\n<p>Jam&nbsp; budrumi e jam\nzullumi&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>Kush ngre kok\u00ebn e merr lumi!<\/p>\n\n\n\n<p>Kush do ligj\u2019 e republik\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p>Me statut e me logjik\u00eb,<\/p>\n\n\n\n<p>E ka pisk e ngordh si hor<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb konop si tradh\u00ebtor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ju a nisa historin\u00eb,<\/p>\n\n\n\n<p>Dhe ju solla prokopin\u00eb;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00eb pas meje dinasti&nbsp;&nbsp;\n<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr vazhdim e p\u00ebr lavdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Nuk\u00eb pata paraardh\u00ebs,<\/p>\n\n\n\n<p>Ju l\u00eb nj\u00eb bir si pasardh\u00ebs, <\/p>\n\n\n\n<p>Gjurm\u00ebn time t\u00eb pasoj\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p>Dhe vatanin ta sundoj\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Shkruaj ti, o Bash \u2013 Qatip <\/p>\n\n\n\n<p>Shkruaj mpreht\u00eb\u2019 e me tertip,<\/p>\n\n\n\n<p>Lidhi llomotit\u2019 e mia,<\/p>\n\n\n\n<p>Shkrepi nes\u00ebr te xhamia!<\/p>\n\n\n\n<p>Ty Abdull- Jezid Sersem,<\/p>\n\n\n\n<p>Ty t\u00eb b\u00ebra Sadrezem; <\/p>\n\n\n\n<p>Merr nga burgu \u00e7do rezil,<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7do kusar dhe \u00e7do katil!<\/p>\n\n\n\n<p>Ty Abdull- Xhahil Nefer<\/p>\n\n\n\n<p>Ty t\u00eb b\u00ebra Serasqer;<\/p>\n\n\n\n<p>Bjeru armiqve, shuaji,<\/p>\n\n\n\n<p>Thyeji e bluaji!<\/p>\n\n\n\n<p>Ty Halim q\u00eb s\u2019di k\u00ebndim&nbsp;\n<\/p>\n\n\n\n<p>Je vezir p\u00ebr arsim.<\/p>\n\n\n\n<p>Mbylli shkollat se na nxin\u00eb,<\/p>\n\n\n\n<p>Me kallamn\u2019 e tradh\u00ebtis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Leri hapur medreset\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p>Seminaret e teqet\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p>Po me gjuh\u00ebt arabishte,<\/p>\n\n\n\n<p>Hebraishte dhe turqishte.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebt\u00eb urdh\u00ebr \u00e7palle vrap;<\/p>\n\n\n\n<p>Lib\u00ebr ti laik, mos hap;<\/p>\n\n\n\n<p>Me Ungjillin e Kuaranin<\/p>\n\n\n\n<p>Merret Prifti me Imamin.<\/p>\n\n\n\n<p>Ty Haxhi Domuz evlat<\/p>\n\n\n\n<p>Ty t\u00eb b\u00ebnj Vezir Xhelat <\/p>\n\n\n\n<p>Lidh litar dhe mbreh s\u00ebpat\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p>Var e ther po pa shamat\u00eb!<\/p>\n\n\n\n<p>Vraji , preji&nbsp;\nkund\u00ebrshtar\u00ebt<\/p>\n\n\n\n<p>Si t\u00eb funtm\u00ebt dhe t\u00eb par\u00ebt,<\/p>\n\n\n\n<p>Se ma prish\u00ebn qet\u00ebsin\u00eb,<\/p>\n\n\n\n<p>Ma \u00e7kallmuan mbret\u00ebtin\u00eb!<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; Noli dhe&nbsp; shtypi&nbsp;\nshqiptar&nbsp; n\u00eb vitet 30 &#8211; 40<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb botimet zyrtare t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb Mbretit Zog, \u201c<em>Shqip\u00ebnija m\u00eb 1937<\/em>\u201d, me rastin e\nkremtimeve t\u00eb 25 &#8211; Vjetorit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb Komb\u00ebtare, n\u00eb kreun p\u00ebr historin\u00eb e\nkultur\u00ebs, shkruhet: \u201c<em>me t\u00eb jan\u00eb lidhur\nemnat m\u00eb t\u00eb bukur e m\u00eb t\u00eb mall\u00ebngjyer t\u00eb shkrimtar\u00ebve t\u2019on\u00eb t\u00eb kaluar. \u00c7do\nalfabet pati nj\u00eb ser\u00eb t\u00eb gjat\u00eb asi shkrimtar\u00ebsh, po mbi t\u00eb gjith\u00eb vet\u00ebm kat\u00ebr\nshk\u00eblqejn\u00eb si yje t\u00eb pashoq, Naimi, Fishta, Konica e<\/em> Noli,\u201d N\u00eb albume t\u00eb\np\u00ebrkryer me fotografi pa retush, krahas figurave t\u00eb shquara t\u00eb kombit, ndrinte\ndhe portreti i hijsh\u00ebm i Fan S. Nolit. Po at\u00eb vit Faik Konica do t\u00eb thoshte:\n\u201dAt Noli do t\u00eb mbetet n\u00eb historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb si burri q\u00eb arriu i pari me hir\nt\u00eb vullnetit dhe holl\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij, t\u00eb flasi gjuh\u00ebn shqip n\u00eb mesh\u00eb. Dita q\u00eb\nmeshoi p\u00ebr t\u00eb par\u00ebn her\u00eb, \u00ebsht\u00eb ogur i bardh\u00eb n\u2019udh\u00eb t\u00eb p\u00ebrparimit t\u2019on\u00eb. Dhe\nas e harrojm\u00eb, as mund t\u00eb l\u00ebm\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb harrojn\u00eb,\u201dose: <em>\u201c\u00c7\u2019humbje, q\u00eb nuk\ni jepet rasti t\u00eb organizoj\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri nj\u00eb universitet popullor. Leshzi me sy\nt\u00eb mpreht\u00eb, nj\u00eb fizionomi e qeshur , gati t\u00eb pres\u00eb nj\u00eb shaka dhe ta kthej\u00eb me\nuzure, mendjehapur, njoh\u00ebs&nbsp; i gjuh\u00ebve\nromane dhe skandinave. At\u00eb Noli nga kultura dhe karakteri i tij m\u00eb kujton\nshpesh kishtar\u00ebt e P\u00ebrlindjes Italiane.\u201c<\/em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;\n<\/p>\n\n\n\n<p>GAZETA <em>DIELLI,<\/em>&nbsp; 1939 &#8211; 1968<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb vitet e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe pas mbarimit t\u00eb\nsaj n\u00eb nj\u00eb varg&nbsp; dokumentesh pasqyrohet\nrreziku nga fashizmi dhe komunizmi. Fan Noli \u00ebsht\u00eb gati t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb me t\u00eb\ngjith\u00eb ata q\u00eb jan\u00eb ngritur dhe p\u00ebrpiqen p\u00ebr shp\u00ebtimin e atdheut nga \u00e7do rrezik.\nN\u00eb shkrime t\u00eb shumta ndihet shqet\u00ebsimi i madh i tij p\u00ebr fatin e atdheut.\nHistoriani Beqir Meta shkruan: <em>\u201cNuk \u00ebsht\u00eb aspak ekzagjerim, po t\u00eb nxjerrim\np\u00ebrfundimin se gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore <strong>Vatra<\/strong> qe e vetmja organizat\u00eb shqiptare, i vetmi grupim shqiptar q\u00eb\nu orientua m\u00eb drejt.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Kur Shqip\u00ebria u rrezikua p\u00ebrs\u00ebri m\u00eb 1939, Fan Noli, Ahmet\nZogu, Faik Konica, Mit\u2019hat Frash\u00ebri etj. jan\u00eb n\u00eb krye t\u00eb detyr\u00ebs. P\u00ebr munges\u00eb\nhap\u00ebsire japim vet\u00ebm pak njoftime, q\u00eb nisin nga viti 1939 deri m\u00eb 1968.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, 7\ndhjetor 1939. N\u00ebn titullin&nbsp; \u201e<em>Flamuri yn\u00eb<\/em>\u201d, shkruan: <em>\u201eU ngrit&nbsp; m\u00eb 28 n\u00ebntor 1912 \u2013 u rob\u00ebrua prap\u00eb m\u00eb 12\nprill 1939\u2026 Fjala e<\/em> <em>Peshkop Nolit i shton shpresat e popullit p\u00ebr\n\u00e7lirimin e Shqip\u00ebris\u00eb\u201c&#8230;\u201c.Lufta q\u00eb po b\u00ebjn\u00eb aleat\u00ebt n\u00eb Evrop\u00eb, ka p\u00ebr q\u00ebllim<\/em>\n<em>mbajtjen e qeverimit demokratik edhe shp\u00ebtimin e kombeve t\u00eb vegj\u00ebl nga\nrob\u00ebria e fuqive lakmonj\u00ebs.<\/em> <em>Shqiptar\u00ebt duhet t\u00eb punojn\u00eb p\u00ebr lirin\u00eb e\ntyre komb\u00ebtare, se liria nuk fitohet pa sakrifica.\u201c <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Dielli, 29 korrik\n1942. Faik Konica:<em> \u201eT\u00eb themeluarit e nj\u00eb kishe komb\u00ebtare; t\u00eb mar\u00ebt pjes\u00eb me\nudh\u00ebheqjen e l\u00ebvizjes p\u00ebr \u00e7lirimin e Shqip\u00ebris\u00eb; t\u00eb mbrojturit e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb\nLidhjen e Kombeve;&nbsp; t\u2018organizuarit e\njet\u00ebs politike n\u00eb Shqip\u00ebri; t\u00eb kryesuarit e nj\u00eb guverne liberale;- k\u00ebto jan\u00eb\ndisa nga veprimet q\u00eb Shqip\u00ebria i detyron&nbsp;\nPeshkop Nolit. Tani Peshkop Noli ka dal\u00eb p\u00ebrpara me flamurin e nj\u00eb\nbashkimi t\u00eb shent\u00ebruar p\u00ebr shp\u00ebtimin e Shqip\u00ebris\u00eb.\u201d <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb gusht t\u00eb vitit 1942, Konica i d\u00ebrgon mbretit Zog nj\u00eb\nlet\u00ebr mjaft me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr tem\u00ebn q\u00eb trajtohet. Letr\u00ebn e gjet\u00ebm n\u00eb anglisht n\u00eb\nlibrin \u201c<em>Faik Konitza- Selected<\/em> <em>Correspondence<\/em>.\u201d Nd\u00ebr t\u00eb tjera, aty\nshkruhet: \u201e<em>Opinioni i popullit shqiptar tashti<\/em> <em>\u00ebsht\u00eb n\u00eb favorin Tuaj,\nMadh\u00ebri. Dhe ky kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb goj\u00ebtaris\u00eb dhe influenc\u00ebs s\u00eb Imzot\nNolit. Un\u00eb mendoj se Imzot Noli, do t\u00eb ishte njeriu ideal p\u00ebr kryeminist\u00ebr, por\np\u00ebr fat t\u00eb keq fakti q\u00eb&nbsp; tani ai \u00ebsht\u00eb\nqytetar i&nbsp; Shteteve t\u00eb Bashkura nj\u00eb\nzgjidhje e till\u00eb paraqet v\u00ebshtir\u00ebsi&#8230;\u201d<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> 27\nmars 1943. Pas marrjes s\u00eb letr\u00ebs nga Tajar Zavalani F. S. Noli botonkryeartikullin<em>:\n\u201eOrigjina, zhvillimi, dhe e pritmja e Bashkimit t\u00eb Shenjt\u00eb\u201c.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb 27 maj 1943 Noli i shkruan ministrit t\u00eb oborrit, Sotir\nMartinit: <em>\u201cJam gati t\u00eb jap gjith\u00e7ka p\u00ebr Frontin e Bashkuar<\/em> <em>Shqiptar.\u201d<\/em>\nN\u00eb letr\u00ebn p\u00ebr Anton Logorecin, gazetar i BBC m\u00eb 1943, sh<em>kruan<\/em>:<em>\n\u201cNjohja e mbretit Zog, \u00ebsht\u00eb po aq e domosdoshme si prov\u00eb e pa ekivoke.\u201d<\/em>\nNj\u00ebkoh\u00ebsisht p\u00ebrpiqet t\u00eb njihet me grupimet nacionalist\u00eb, q\u00eb luftonin kund\u00ebr\nfashizmit. Miraton marr\u00ebveshjen e Mukjes. P\u00ebrsh\u00ebndet rinin\u00eb trime, e cila po\ndilte malit kund\u00ebr pushtuesve t\u00eb huaj, p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb lir\u00eb dhe\ndemokratike. Gjendjen&nbsp; e luft\u00ebs n\u00eb\nShqip\u00ebri e njihte pak a shum\u00eb mir\u00eb. N\u00eb raste t\u00eb ve\u00e7anta shprehej optimist, p\u00ebr\nsigurin\u00eb e t\u00ebr\u00ebsis\u00eb tok\u00ebsore, me ndihm\u00ebn e SHBA.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli, <\/em>11\ngusht 1943: \u201e<em>Lufta n\u00eb Shqip\u00ebri nuk pushoi, kur shkeln\u00eb italian\u00ebt&nbsp; Shqip\u00ebrin\u00eb&nbsp;\nt\u00eb Premten e Zez\u00eb. Populli shqiptar&nbsp;\nnuk&nbsp; dha arm\u00ebt at\u00eb dit\u00eb t\u00eb zez\u00eb; i\nfsheu a i hodhi mi sup dhe mori malet.\u201c <\/em>Po n\u00eb k\u00ebt\u00eb dat\u00eb njoftohen emrat e\nkomandant\u00ebve: \u201e<em>Kapiten Hysni<\/em> <em>Lepenica, Myslim Peza, Dr. Safet Butka,\nKolonel Bajraktari, Baba Mustafa,<\/em> <em>Kristo Peshtani etj<\/em>.\u201e<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> 18\nshtator 1943: \u201e<em>Mbreti&nbsp; Zog k\u00ebrkon\nhyrjen e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb rrethin e Kombeve t\u00eb Bashkuara.\u201c<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> 25\nshtator 1943<em>: \u201cBalli i \u00c7lirimit Komb\u00ebtar dhe Zogu k\u00ebrkojn\u00eb si dhe t\u00ebr\u00eb\npatriot\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb bahkimin e gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli, <\/em>2 tetor\n1943: \u201e<em>Fjal\u00eb e Imzot Nolit n\u00eb radio ka b\u00ebr\u00eb p\u00ebrshtypje t\u00eb madhe n\u00eb Shqip\u00ebri\ndhe jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.\u201c<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, 12\ndhjetor 1945: <em>&nbsp;<\/em>N\u00ebn titullin\n\u201eZgjedhjet n\u00eb Shqip\u00ebri\u201c jepet njoftimi<em>:\u201e N\u00eb Shqip\u00ebri u b\u00ebn\u00eb t\u00eb diel\u00ebn m\u00eb 2\nDhjetor, zgjedhje t\u00eb lira t\u00eb fshehta dhe direkte. Fronti Demokratik&nbsp; fitoi p\u00ebrfund\u00ebrisht. Kjo nuk duhet t\u00eb na\n\u00e7udis\u00eb shum\u00eb, pasi n\u00eb Shqip\u00ebri h\u00eb p\u00ebr h\u00eb, s\u2019ka tjet\u00ebr parti&#8230;\u201c&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, viti\n1947: \u201c<em>M\u00eb 14 korrik 1947 gjenerali Enver Hoxha arrin n\u00eb Mosk\u00eb. M\u00eb 21 korrik\nUN-i, refuzoi aplikatin e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, maj\n1948: \u201e<em>Gazeta <\/em>Bashkimi<em> m\u00eb dat\u00eb\n1 maj shkruan me shkronja t\u00eb m\u00ebdha: Rroft\u00eb 1 maj! Tani puna q\u00ebndron k\u00ebshtu:\nDita nuk munt t\u00eb rronj\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se 24 or\u00eb, dhe kur mbushet kjo koh\u00eb \u00e7do lutje\nq\u00eb t\u2019i b\u00ebsh Per\u00ebndis\u00eb, Stalinit ose Enver Hoxh\u00ebs dit\u00ebn nuk munt ta zgjat\u00ebsh dot\nm\u00eb tutje. Kozmollogjia s\u2019ka lidhje fare me ideollogjin\u00eb.\u201c<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> 9\nqershor 1948: \u201e<em>Shteti i ngordhur mban nj\u00eb ushtri prej 60.000&nbsp; njer\u00ebzish t\u00eb armatosur. Se \u00e7\u2019munt t\u00eb b\u00ebj\u00eb\nShqip\u00ebria me k\u00ebt\u00eb ushtri nj\u00eb Zot e di.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> prill\n1949: \u201cG\u00ebnjeshtrat dhe shtremb\u00ebrimet: <em>P\u00ebrg\u00ebnjeshtrohen\nshpifjet ndaj Vatr\u00ebs, e editorit t\u00eb gazet\u00ebs \u201e<\/em>Liria<em>,\u201c organ politik, q\u00eb financohet rregullisht&nbsp; nga&nbsp;\nQeveria Komuniste n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb 18 tetor 1951 Noli b\u00ebnte t\u00eb ditur: <em>\u201eUn\u00eb nuk jam dhe\nnuk kam qen\u00eb kurr\u00eb nj\u00eb an\u00ebtar i nj\u00eb organizate komuniste. Un\u00eb asnj\u00ebher\u00eb n\u00eb\njet\u00ebn time nuk kam b\u00ebr\u00eb nj\u00eb predikim komunist, ose prokomunist, ose\nantiamerikan. P\u00ebrkundrazi, un\u00eb kam lart\u00ebsuar udh\u00ebn demokratike Amerikane t\u00eb\njet\u00ebs dhe theksova faktin historik se Shqip\u00ebria i detyrohet p\u00ebr indenpendenc\u00ebn\ne saj krye Amerik\u00ebs e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb Presidentit Uillson. Kurr\u00eb kisha\nime, as un\u00eb nuk jemi n\u00ebn juridiksionin e ndonj\u00eb Synodhe ose Patriarkati t\u00eb\nhuaj, komunist ose tjat\u00ebr. Si Kish\u00eb Orthodokse Shqiptare n\u00eb Amerik\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn e\nkryesoj, kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb pikpamjen&nbsp; administrative&nbsp; indipendente. Un\u00eb nuk kam t\u00eb b\u00ebj\u00eb as me\nem\u00ebrimet, as me\ndor\u00ebheqjet e peshkop\u00ebve, ose t\u00eb arkipeshkop\u00ebve n\u00eb kishat orthodokse t\u00eb\nShqip\u00ebris\u00eb. K\u00ebshtu q\u00eb, un\u00eb nuk jam p\u00ebrgjegj\u00ebs n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr dor\u00ebheqjen e\nKryepeshkopit Kisi dhe em\u00ebrimin e pasardh\u00ebsit t\u00eb tij, Kryepeshkopit Vodica.<\/em>\n\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>Dielli, 28 n\u00ebntor 1951. Jepet nj\u00eb poezi e vitit 1917, me\ntitullin: \u201cSimboli i Shqip\u00ebris\u00eb\u201d, shkruar nga vatrani K. Katundi . Me mbiemrin\nKatundi njihen disa vatran\u00eb, nd\u00ebr ta dhe Thoma Katundi, i cili u pushkatua&nbsp; pa gjyq&nbsp;\nbashk\u00eb me nj\u00ebzet\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, nd\u00ebrmjet tyre dhe Sabiha Kasimati, nat\u00ebn e\n14 shkurtit 1951, pran\u00eb ur\u00ebs s\u00eb Beshirit. Mbi poezin\u00eb e K. Katundit \u00ebsht\u00eb\nvendosur nj\u00eb shqiponj\u00eb e zez\u00eb n\u00eb sfond t\u00eb err\u00ebt,&nbsp; shenj\u00eb e qart\u00eb zie p\u00ebr viktim\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, 5\nshkurt 1958. <em>\u201eLajme nga Shqip\u00ebria\u201c \u201eTirana zbon gazetarin anglez nga\nShqip\u00ebria.\u201c N\u00eb reportazhin e botuar ai kish njoftuar: \u201eMoska po loz rolin e\n\u201ev\u00ebllait t\u00eb madh\u201c mik besnik, aleat dhe protektor\u2026Populli shqiptar, larg\nMosk\u00ebs, \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr, urren Rusin\u00eb, rron me frik\u00eb dhe me tmerr.<\/em> \u201c<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> 2\nprill 1958: <em>\u201cFashizmi dhe komunizmi kan\u00eb disa pika t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta. N\u00eb\nsistemin fashist fjala e kryetarit ish kanuni i vendit. N\u00ebn sistemin komunist\nzbatohet gjith\u2019ay kanun: kryetari nuk b\u00ebn gabime kurr\u00eb.\u201d<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>,19 maj\n1958<em>: \u201cK\u00ebshilla p\u00ebr ata q\u00eb vizitojn\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb.\u201d: \u201cS\u2019duhet t\u00eb vini n\u00eb\nShqip\u00ebri me ndjenj\u00ebn amerikane, dometh\u00ebn\u00eb mos kujtoni q\u00eb Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb\nAmerik\u00eb e dyt\u00eb. Po t\u00eb vini n\u00eb Shqip\u00ebri me k\u00ebt\u00eb ndjenj\u00eb, b\u00ebni nj\u00eb gabim fatal.T\u00eb\ngjitha ato q\u00eb keni d\u00ebgjuar nga Radio Tirana dhe ato q\u00eb keni k\u00ebnduar n\u00eb shtypin\ne Tiran\u00ebs duhet t\u2019i harroni m\u00eb par\u00eb se t\u00eb shkelni n\u00eb tok\u00ebn Shqiptare. Sistemi\nq\u00eb do t\u00eb gjeni n\u00eb Shqip\u00ebri quhet sistem\u201dsocialist.\u201d ose m\u00eb mir\u00eb sistem\nkomunist. I&nbsp; t\u00ebr\u00eb populli, q\u00eb nga Enver\nHoxha dhe posht\u00eb, jan\u00eb \u201cshok\u00eb\u201d dhe \u201cshoqe\u201d. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli, 6\nkorrik 1960<\/em>: \u201eAmerika dhe Shqip\u00ebria: <em>Amerika\np\u00ebr emigrantin shqiptar u b\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb fortes\u00eb e patundur e shp\u00ebtimit\nt\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga cop\u00ebtimi&#8230; N\u00eb Shqip\u00ebri <\/em>Vatra<em>g\u00ebzon nj\u00eb em\u00ebr&nbsp; aq\u00eb t\u00eb math dhe aq\u00eb t\u00eb lart\u00eb, sa, para popullit\nu b\u00eb nj\u00eb sinonim lirie dhe demokracie. Regjimi i sot\u00ebm ka nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, ta\nshikonj\u00eb <\/em>Vatr\u00ebn<em> si nj\u00eb hal\u00eb n\u00eb sy&#8230;.<\/em>Vatra<em> luftohet se ka tradita\nkomb\u00ebtare.\u201c<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, 7\nshtator 1960. \u201e<em>Tirana duhet t\u00eb kuptoj\u00eb nj\u00ebher\u00eb e mir\u00eb dhe p\u00ebrgjithnj\u00eb, q\u00eb\nvatran\u00ebt,&nbsp; ndon\u00ebse jan\u00eb me shpirt dhe me\nzem\u00ebr p\u00ebr&nbsp; popullin shqiptar, rrojn\u00eb n\u00eb\nnj\u00eb vend t\u00eb lir\u00eb, ku liria e fjal\u00ebs, e mbledhjes, dhe e shtypit, jan\u00eb t\u00eb\ngarantuar n\u00eb kanunin themeltar t\u00eb k\u00ebtij shteti dhe s\u2019mund t\u00eb tremben nga\nk\u00ebrc\u00ebnimet e komunizm\u00ebs.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, 28 shtator\n1960:<em> \u201eLet\u00ebr e hapur drejtuar Mehmet Shehut: I nderuari Kryeminist\u00ebr i\nShqip\u00ebris\u00eb, meq\u00eb jini i pari kryeminist\u00ebr i Shetit Shqiptar t\u00eb kini fatin t\u00eb\nvizitoni Amerik\u00ebn, shtetin q\u00eb shp\u00ebtoi Shqip\u00ebrin\u00eb nga cop\u00ebtimi pas Luft\u00ebs s\u00eb\npar\u00eb Botrore, \u00ebsht\u00eb mir\u00eb q\u00eb \u00e7do fjal\u00eb q\u00eb flisni n\u00eb Forumin e Hapur t\u00eb Kombeve\nt\u00eb Bashkuara, t\u2019a peshoni mir\u00eb, jo n\u00eb ballanc\u00ebn e Stalinizm\u00ebs&#8230; Cili \u00ebsht\u00eb\nndryshimi midis fashizm\u00ebs dhe komunizm\u00ebs, q\u00eb e praktikoni ju n\u00eb\nShqip\u00ebri?&#8230;K\u00ebt\u00eb sistem &#8211; sistem fashist me nj\u00eb em\u00ebr tjet\u00ebr- ju e quani\n\u201edemokraci&nbsp; popullore.\u201c <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli,<\/em> 7\ndhjetor 1960: <em>\u201eShp\u00ebtimtar\u00ebt dhe tradh\u00ebtor\u00ebt<\/em>: \u201e<em>Midis<\/em> <em>Esadist\u00ebve\ndyzet vjet m\u00eb par\u00eb dhe \u201etradh\u00ebtor\u00ebve\u201c t\u00eb sotm\u00eb&nbsp;\nndodhet nj\u00eb ndryshim i math: Esadist\u00eb ishin nj\u00eb pakic\u00eb, ata q\u00eb quhen\n\u201etradh\u00ebtor\u00eb\u201c sot p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb shumic\u00ebn e popullit shqiptar, pasi shumica e\npopullit, n\u00eb mos jan\u00eb antikomunist\u00eb, t\u00eb pak\u00ebn s\u2019jan\u00eb n\u00eb favor t\u00eb komunizm\u00ebs.\u201c<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n<p>Kur Fan Noli nuk jetonte m\u00eb, udh\u00ebn e tij&nbsp; e vazhduan patriot\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, si Anton\nAthanasi, Qerim Panariti, Nik Kreshpani. Sotir Pani etj. &nbsp;Nd\u00ebr libra, revista e gazeta shfaqen emra t\u00eb\nnjohur p\u00ebr ndjenjat e liris\u00eb dhe dashuris\u00eb ndaj Atdheut si Xhevat Kallajxhiu,\nNexhat Peshk\u00ebpia, Arshi Pipa, etj. Kritikat kund\u00ebr regjimit komunist n\u00eb\nShqip\u00ebri vijuan si m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dielli<\/em>, 17\nprill 1968: \u201e<em>T\u00eb gjitha komunitetet fetare u suprimuan n\u00eb Shqip\u00ebri.\u201c <\/em>Nd\u00ebr\nt\u00eb tjera p\u00ebrkujtohet pritja e ngroht\u00eb n\u00eb katedralen Sh\u00ebn Gjergj nga Fan\nNoli&nbsp; e motrave t\u00eb mbretit Zog, t\u00eb\nshoq\u00ebruara nga Faik Konica.<\/p>\n\n\n\n<p>Noli dhe idet\u00eb e tij prej patrioti<\/p>\n\n\n\n<p>Ashtu si m\u00eb par\u00eb edhe pas vitit 1946, Fan S. Noli nuk ka\npasur asnj\u00eb iluzion p\u00ebr sistemin komunist, si n\u00eb Shqip\u00ebri dhe n\u00eb bot\u00eb. Mjafton\nt\u00eb lexohen letrat e d\u00ebrguara Konic\u00ebs, ku zhvler\u00ebson shkenc\u00ebrisht librat \u201c<em>Kapitali<\/em>\u201de \u201c<em>Manifesti komunist<\/em>.\u201d Manifest i v\u00ebrtet\u00eb i Nolit \u00ebsht\u00eb krijimi i ndritur,\nHymni i Flamurit. P\u00ebr idet\u00eb q\u00eb mbart kjo poezi optimiste mjaftojn\u00eb t\u00eb citojm\u00eb\nvet\u00ebm dy strofa:&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Hymni i flamurit&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cO Flamur gjak, o Flamur shkab\u00eb<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;O v\u00ebnd e vatr\u2019,&nbsp; o n\u00ebn&#8217; e bab\u00eb,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;Lagur me lot, djegur me flag\u00eb,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;Flamur i kuq, Flamur i zi. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Fortes\u00eb\nshk\u00ebmbi, tmerr tirani,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u2019tr\u00ebmp\nRomani, as Venecjani,&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>As S\u00ebrp\nDushani, as turk Sulltani,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Flamur\ni math p\u00ebr Vegj\u00ebli. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Flamur\nq\u00eb lint Sh\u00ebn Kostandinin, <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Pajton\nIslamn&#8217; e Krisht\u00ebrimin,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7pall\nmidis feve vllaz\u00ebrimin,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Flamur\nbujar p\u00ebr Njer\u00ebzi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb 1944, me urdh\u00ebr t\u00eb E. Hoxh\u00ebs, pas torturash\nshtazarake, do t\u00eb vritej patrioti demokrat, ish kryetari i Shoq\u00ebris\u00eb Bashkimi,\nZai Fundo, teksa luftonte krahas nacionalist\u00ebve shqiptar\u00eb p\u00ebr lirin\u00eb e Kosov\u00ebs.\nP\u00ebr k\u00ebt\u00eb akt barbar Noli u shpreh: \u201c<em>\u00c7\u2019i<\/em> <em>mbetet Shqip\u00ebris\u00eb, po i prish\u00ebm njer\u00ebz t\u00eb\nm\u00ebdhenj, si Fundoja?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb librin origjinal t\u00eb Nolit, \u201e<em>Album II, 1966<\/em>\u201c Boston, i fshehur prej syve t\u00eb lexuesve gjat\u00eb koh\u00ebs\ns\u00eb diktatur\u00ebs deri von\u00eb, n\u00eb shkrimin biografik p\u00ebr Nolin,&nbsp; nga Qerim Panariti, del n\u00eb drit\u00eb e v\u00ebrteta,\nse poezia \u201c<em>Sulltani dhe Kabineti<\/em>\u201c,\nbotuar n\u00eb gazet\u00ebn <em>Dielli<\/em> m\u00eb 1961,\ndrejtohej kund\u00ebr diktatorit Hoxha dhe qeveris\u00eb s\u00eb tij, krejt ndryshe nga\nkomentet e analist\u00ebve komunist\u00eb. Po n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim p\u00ebrmendet edhe ngjarja, aq\nshum\u00eb e p\u00ebrfolur, rreth mb\u00ebrritjes s\u00eb nj\u00eb delegacioni apo grupi diplomat\u00ebsh\nsovjetik\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, e shp\u00ebrdoruar nga historian\u00ebt komunist\u00eb si nj\u00eb fakt\nsimpatie ndaj BS: \u201c<em>Kund\u00ebrshtar\u00ebt&nbsp; e\nNolit, <\/em>shkruan Panariti<em>, s\u2019kan\u00eb hequr dor\u00eb as sot q\u00eb t\u2019i ngjitin vul\u00ebn e\nkuqe; s\u2019kan\u00eb hequr dor\u00eb as sot, kur Noli s\u2019\u00ebsht\u00eb m\u00eb me neve q\u00eb t\u00eb mpronj\u00eb\nveten. Po t\u00eb kishin kund\u00ebrshtar\u00ebt e Nolit vet\u00ebm nj\u00eb \u00e7erek derhemi m\u00ebnt n\u00eb kok\u00eb\ndhe pak\u00ebz fisnik\u00ebri, do ta merrnin me m\u00ebnt, q\u00eb dhe sikur t\u00eb deshte Noli t\u00eb\nlidhte relacione diplomatike me Bashkimin Sovjetik, kushtet politike n\u00eb\nShqip\u00ebri n\u00eb dhjetor 1924, ishin aq t\u00eb m\u00ebrzitura sa Noli pothuajse po pregatitej\nt\u2019i linte sh\u00ebndet Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebmon\u00eb.\u201c<\/em> K\u00ebt\u00eb ngjarje e ka trajtuar\nedhe Robert C. Austin, profesor n\u00eb Universitetin e Torontos. Pas shqyrtimit t\u00eb\nmjaft dokumenteve&nbsp; arkivore, n\u00eb librin \u201c<em>Shtegu i Pashkelur i Fan Nolit<\/em>\u201d, ai\narrin n\u00eb p\u00ebrfundimin se n\u00eb vitet \u201820&nbsp;\nnd\u00ebrmjet disa shteteve europiane dhe Bashkimit Sovjetik ekzistonin\nlidhje diplomatike. kurse qeverit\u00eb shqiptare kishin zhvilluar bisedime p\u00ebr\nlidhje t\u00eb nj\u00ebjta. Pas r\u00ebnies s\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb V\u00ebrlacit m\u00eb 1924, sovjetik\u00ebt\nvazhduan&nbsp; p\u00ebrpjekjet edhe me qeverin\u00eb e\nre t\u00eb kryesuar&nbsp; nga Fan Noli, por pa\nasnj\u00eb rezultat. Ky qendrim&nbsp; u quajt prej\ntyre&nbsp; jo miq\u00ebsor, por pa pritur e pa\ndijenin\u00eb e Nolit m\u00eb 16 dhjetor 1924 nj\u00eb delegacion diplomat\u00ebsh sovjetik\u00eb\nmb\u00ebrriti n\u00eb Tiran\u00eb. <em>\u201cMinistria e Jashtme, <\/em>shkruan Prof. Austin<em>,\nnjoftonte m\u00eb 17 dhjetor Nolin se vizat i kishte dh\u00ebn\u00eb konsulli n\u00eb Vjen\u00eb\u2026M\u00eb 18\ndhjetor u njoftuan P\u00ebrfaq\u00ebsit\u00eb Diplomatike se, p\u00ebr shkak t\u00eb situat\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare,\ndelegacionit sovjetik prej tet\u00eb vet\u00ebsh i ishte k\u00ebrkuar t\u00eb largohej dhe i gjith\u00eb\ngrupi ishte nisur p\u00ebr n\u00eb Itali po at\u00eb mbr\u00ebmje\u2026 \u201c <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Patrioti i madh Mit\u2019hat Frash\u00ebri n\u00eb shkrimet e veta\nKryengritjen e Qershorit nuk e cil\u00ebson askund si \u201c<em>rebelim bolshevik<\/em>\u201d. Nj\u00eb dukuri t\u00eb till\u00eb ai konsideron vet\u00ebm\nkryengritjen kund\u00ebratdhetare t\u00eb Haxhi Qamilit, t\u00eb cil\u00ebn nd\u00ebr t\u00eb tjera e quan \u201c<em>l\u00ebvizje\nbolshevike<\/em>.\u201d&nbsp; Edhe Noli vet\u00eb\nm\u00eb 1914 do ta mallkonte ashp\u00ebr at\u00eb rebelim n\u00eb poezin\u00eb \u201c<em>Thomsoni dhe Ku\u00e7edra<\/em>\u201d. Ndaj u kritikua nga analist\u00ebt komunist\u00eb&nbsp; sipas stilit soc.realist:<em> \u201dvjersha u\nshkrua me rastin e vrasjes s\u00eb kolonelit hollandez&nbsp; Thomson, d\u00ebrguar prej Fuqive t\u00eb M\u00ebdha\nimperialiste, p\u00ebr t\u00eb organizuar xhand\u00ebrmarin\u00eb e qeveris\u00eb reaksionare t\u00eb\nDurr\u00ebsit. Noli nuk i kishte t\u00eb qarta synimet e shteteve imperialiste ndaj\nShqip\u00ebris\u00eb, prandaj e paraqiti jo drejt personin e Thomsonit.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>At Artur Liolin n\u00eb shkrimin \u201c<em>Noli dhe komunizmi<\/em>\u201c sqaron: <em>\u201cPasi Noli m\u00ebsoi mbi eg\u00ebrsit\u00eb e\nregjimit komunist n\u00eb Shqip\u00ebri, u distancua, gj\u00eb q\u00eb duket qart\u00eb, kur ai nuk\npranoi t\u00eb kthehej asnj\u00ebher\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, as p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb titujt e ofruar nga\nQeveria Komuniste, patjet\u00ebr p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb err\u00ebta kompromentuese, dhe as p\u00ebr\nhulumtime shkencore, as p\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb mjegualluara fetare. N\u00eb fund\n, si mund ta ftonte senati i shtetit t\u00eb Masa\u00e7usetsit Nolin p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb bekimin\ne hapjes s\u00eb sesioneve t\u00eb vitit 1963, n\u00ebse Noli do t\u00eb ishte nj\u00eb \u201ekomunist?\u201c Apo\nsi mund ta ftonte Nolin \u201ekomunist\u201c&nbsp;\npresidenti Lindon Xhonson posa\u00e7\u00ebrisht n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb n\u00eb korrik\n1964&nbsp; p\u00ebr t\u00eb bekuar n\u00eb Uashington dhe p\u00ebr\nt\u00eb dh\u00ebn\u00eb fjalimin me rastin e 400 vjetorit t\u00eb Shekspirit? Argumentet&nbsp; ndryshe nuk pin\u00eb uj\u00eb.\u201c<\/em> <\/p>\n\n\n\n<p>Nga historia e vendit ton\u00eb&nbsp; tashm\u00eb dihet se gjat\u00eb regjimi komunist\np\u00ebrkrah\u00ebsit e Nolit u nd\u00ebshkuan pothuaj t\u00eb gjith\u00eb, me pushkatim, tortura n\u00eb\nqelit\u00eb e tmerrit,&nbsp; burgosje e internim.\nNj\u00eb prej tyre, shkrimtari i shquar Petro Marko, n\u00eb librin \u201c<em>Ret\u00eb dhe Gur\u00ebt<\/em>\u201d shkruan, se me rastin e 28 N\u00ebntorit m\u00eb 1952, Fan\nNoli do t\u00eb fliste n\u00eb Z\u00ebrin e Amerik\u00ebs me k\u00ebto fjal\u00eb: \u201e<em>O ti q\u00eb je n\u00eb fuqi me\nhanxhar n\u00eb dor\u00eb&nbsp; p\u00ebr t\u00eb prer\u00eb kokat e\npatriot\u00ebve, thuam\u00eb \u00e7\u2019po b\u00ebn!?&#8230; Shqip\u00ebria pret nj\u00eb Sh\u00ebn Kostandin p\u00ebr t\u00eb\nshp\u00ebtuar nga<\/em> <em>kjo kasapan\u00eb<\/em>.\u201d Pra, Noli ishte i lidhur shpirt\u00ebrisht\ngjithmon\u00eb me popullin e vet, i cili vuante n\u00ebn sundimin e nj\u00eb diktature t\u00eb papar\u00eb\nn\u00eb histori. <\/p>\n\n\n\n<p>Sot n\u00eb shtypin prokomunist jan\u00eb gjall\u00ebruar s\u00ebrish\nkritizer\u00eb, q\u00eb fshihen pas frazave demokratike, q\u00eb dikur p\u00ebrkrah\u00ebn gjall\u00ebrisht \u201e<em>revolucionin kulturor<\/em>\u201c p\u00ebr shembjen e\nxhamive e kishave, p\u00ebr pushkatimin, burgosjen&nbsp;\ne fyrjen e miqve e bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb Fan S. Nolit.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/p>\n\n\n\n<p>Let\u00ebrk\u00ebmbim arkivash<\/p>\n\n\n\n<p>Seria e letrave zyrtare me Qeverin\u00eb Komuniste p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje\nt\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme komb\u00ebtare gjat\u00eb vitit 1946, na b\u00ebn t\u00eb ditur p\u00ebr shqet\u00ebsimin e\nmadh t\u00eb Nolit ndaj atdheut. N\u00eb mbarim t\u00eb atij viti, ndihet zem\u00ebrimi i tij ndaj\nsjelljes s\u00eb delegat\u00ebve q\u00eb d\u00ebrgonte E. Hoxha p\u00ebr bisedime me porosi t\u00eb rrepta.\nPas kritikave dhe lajmeve t\u00eb hidhura q\u00eb arrinin nga Shqip\u00ebria, m\u00eb 1947 \u201cbekimet\u201d\ne marr\u00ebdh\u00ebniet diplomatike t\u00eb Nolit kan\u00eb marr fund. <em>Vatra<\/em> patriotike do t\u00eb cil\u00ebsohej n\u00eb \u201c<em>Fjalorin Encikloedik<\/em> <em>\u201corganizat\u00eb reaksionre q\u00eb kaloi n\u00eb mbrojtje\nt\u00eb politik\u00ebs antishqiptare t\u00eb&nbsp; qeveris\u00eb\nAmerikane; pjesa patriote u largua prej saj dhe krijoi organizat\u00ebn \u201cShqip\u00ebria e\nLir\u00eb.\u201d(?!) <\/em>Pra, nj\u00ebshtremb\u00ebrim ky, kur dihet se kjo organizat\u00eb u\nkrijua me nxitjen e ndihm\u00ebn e qeveris\u00eb&nbsp;\nkomuniste. sikund\u00ebrshtare e <em>Vatr\u00ebs<\/em>.\nNj\u00eb dokument dometh\u00ebn\u00ebs, botuar n\u00eb gazet\u00ebn <em>Dielli<\/em>,\njanar &#8211; mars 2003, flet qart\u00eb p\u00ebr sa u tha m\u00eb lart: <\/p>\n\n\n\n<p><em>RPSH<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ministia e P. t\u00eb Jashtme&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; V.F.L.P.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp; N. 353-19&nbsp; Res. Pers.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tiran\u00eb 1947<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Promemorie<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Shokut Thedhor Heba<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nga informatat e sigurta q\u00eb kemi, na rezulton se nd\u00ebr\nShqiptar\u00ebt e Amerik\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt e kan\u00eb simpatizuar l\u00ebvizjen t\u2019on\u00eb\nnacional-\u00e7lirimtare po sh\u00ebnohet nj\u00eb ftoht\u00ebsi ndaj Pushtetit Popullor, dhe \u00ebsht\u00eb\nfrik\u00eb q\u00eb kjo ftoht\u00ebsi me koh\u00eb t\u00eb marr\u00eb proporcione t\u00eb gjera&#8230; Ki parasysh se\nka edhe disa reaksionar\u00eb, q\u00eb me propagand\u00ebn e tyre, po mundohen ta ushqejn\u00eb\nftoht\u00ebsin\u00eb n\u00eb radh\u00ebt e shqiptar\u00ebve ndaj nesh&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;Do t\u00eb marr\u00e7\nkontakt me t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb far\u00eb influence dhe do t\u00eb je\u00e7 n\u00eb lidhje t\u00eb\nvazhdueshme me krer\u00ebt e Shoq\u00ebris\u00eb <\/em>Vatra<em>\ndhe Organizat\u00ebs <\/em>Shqip\u00ebria e Lir\u00eb<em>. Po fshehurazi besimin duhet ta\nmb\u00ebshtet\u00ebsh vet\u00ebm nd\u00ebr krer\u00ebt e \u201c<\/em>Shqip\u00ebris\u00eb s\u00ebLir\u00eb\u201d..\u201cVatra<em>\u201c dhe\n\u201e<\/em>Dielli<em>\u201c, q\u00eb&nbsp; kan\u00eb nj\u00eb histori dhe\nt\u00eb kaluar t\u00eb shk\u00eblqyer dhe q\u00eb lidhen tep\u00ebr ngusht\u00eb me traditat komb\u00ebtare.\nPrandaj \u00ebsht\u00eb zor q\u00eb ato t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrkrahin regjimin t\u2019on\u00eb, tek i cili\n\u00e7mojn\u00eb vet\u00ebm luft\u00ebn e \u00e7lirimit, po nuk pranojn\u00eb ideologjin\u00eb dhe sistemin e\ntij.&nbsp;&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;Shokut Dr. John T.\nNasse,* do t\u2019i dor\u00ebzosh t\u00eb hollat** dhe do t\u2019i rr\u00ebfesh, vet\u00ebm sa p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb\nnjoftim t\u00eb p\u00ebrmbajtjes s\u00eb saja, letr\u00ebn q\u00eb i drejtohet atij dhe i bashkangjitet\nk\u00ebsaj Promemorie.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp; P. Ministri i P.\nt\u00eb Jasht\u00ebme<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;&nbsp; &nbsp;Hysni\nKapo d.v. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>P.S <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>* Dr. J. T. Nase, p\u00ebrkrah\u00ebs i regjimit komunist n\u00eb\nShqip\u00ebri, kryetar i Shoq\u00ebris\u00eb <\/em>Shqip\u00ebria e Lir\u00eb<em> me\ngazeten, \u201d<\/em>Liria<em>.\u201d <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&nbsp;** 5000\ndollar\u00eb.&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&nbsp;&nbsp;<\/strong>P\u00ebrkujtimi\ni Nolit <\/p>\n\n\n\n<p>Me rastin e 100 &#8211; vjetorit t\u00eb lindjes, n\u00eb vitin 1982,\nFederata <em>Vatra<\/em> dhe <em>UNESKO<\/em>, p\u00ebrkujtuan me nderim Fan S.\nNolin, n\u00eb mbledhje t\u00eb posa\u00e7me shkencore, ashtu si\u00e7 i takonte birit t\u00eb Kombit\nShqiptar.&nbsp; Asokohe&nbsp; n\u00eb Shqip\u00ebri u botua nj\u00eb shkrim&nbsp; fyes ndaj tij n\u00eb gazet\u00ebn <em>Bashkimi<\/em>, i p\u00ebrgatitur nga kalemxhinj me gjasa \u201cnoliste\u201d n\u00ebnshkruar\nnga diktatori E. Hoxha.&nbsp; P\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e\npartis\u00eb ky shkrim qe nj\u00eb urdh\u00ebr, t\u00eb mos merrej pjes\u00eb n\u00eb Konferenc\u00ebn\np\u00ebrkujtimore! Shum\u00eb ftesa u anulluan. Salla e Kuvendit e caktuar m\u00eb par\u00eb, u\nzevend\u00ebsua me sall\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb Institutit t\u00eb Lart\u00eb t\u00eb Arteve. N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb\npresidiumit t\u00ebndri\u00e7uar nga prozhektor\u00ebt, ngrihej busti i diktatorit. Lart n\u00eb\nk\u00ebndin e djatht\u00eb &#8211; fotografia\ne Nolit e zvog\u00ebluar tej mase me urdh\u00ebr t\u00eb sekretarit shkencor&nbsp; t\u00eb Akadmis\u00eb s\u00eb shkencave&nbsp; L. Omari, p\u00ebrkund\u00ebr d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb kryetarit ,\nkish humbur n\u00eb muzg. P\u00ebr cilin b\u00ebhej mbledhja p\u00ebrkujtimore, p\u00ebr Fan Nolin apo\nEnver Hoxh\u00ebn? Ata q\u00eb ishin ulur lart, u njoftuan t\u00eb zbrisnin posht\u00eb dhe s\u00eb\nbashku me d\u00ebgjuesit n\u00eb fund t\u00eb sall\u00ebs t\u00eb afroheshin n\u00eb kat\u00ebr radh\u00ebt e para. N\u00eb\nato \u00e7aste, kur hidhje syt\u00eb drejt fotografis\u00eb n\u00eb k\u00ebnd dhe d\u00ebgjoje kumtesat e\nprofesor\u00ebve, kishe p\u00ebrshtypjen se Noli, n\u00eb shenj\u00eb proteste, ishte larguar nga\nsalla. <\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr Nolin n\u00eb Shqip\u00ebri, nuk u ngrit asnj\u00eb p\u00ebrmendore. Emri\ni tij nuk u vendos n\u00eb asnj\u00eb institucion shkencor, madje n\u00eb asnj\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb\nmesme. Me an\u00ebn&nbsp; e botimeve t\u00eb cunguara u\nkuptua se num\u00ebri i veprave t\u00eb Nolit nuk duhej t\u00eb kapte nivele t\u00eb larta. N\u00eb\nnd\u00ebrtes\u00ebn e Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave fotografi t\u00eb shumta t\u00eb diktatorit vareshin\nkudo dhe busti i tij zbardhte n\u00eb ball\u00eb t\u00eb sall\u00ebs s\u00eb mbledhjeve. Befas nj\u00eb\nekonomist i Akademis\u00eb zbuloi n\u00eb Qendr\u00ebn Arkeologjike, nd\u00ebrmjet arkash t\u00eb\nmbuluara nga kartona, letra dhe pluhur, bustin e Skenderbeut, vep\u00ebr e\nskulptorit t\u00eb shquar Odhise Paskali. T\u00eb rimk\u00ebmbur e mbarti p\u00ebr n\u00eb Akademi.\nKoh\u00ebt ndryshuan, perdja e hekurt u gris, muri i Berlinit u sh\u00ebmb, shtatoret e\ntiran\u00ebve u rr\u00ebzuan. N\u00eb selin\u00eb e Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave, fotografit\u00eb dhe busti i\nbardh\u00eb i diktatorit u zhduk\u00ebn. Tashm\u00eb&nbsp;\natje shihen Sk\u00ebnderbeu dhe&nbsp; Fan S.\nNoli.<\/p>\n\n\n\n<p>Libra me drit\u00ebn e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs:<\/p>\n\n\n\n<p>.\u201d<em>Poeti Fan S. Noli\n&#8211; V\u00ebshtrim Panoramik<\/em>. <em>Ribotuar nga\nlibri \u201cMall\u00eb e breng\u00eb<\/em>\u201d &#8211; <em>Tiran\u00eb, 1943<\/em>.\u201d\nPra, \u201c<em>nolist\u00ebt<\/em>\u201d marrin vendim t\u2019ia\njapin fjal\u00ebn e munguar shkrimtarit t\u00eb paharruar, Mitrush Kutelit, nj\u00ebrit prej\nviktimave t\u00eb diktatur\u00ebs. Pra, vendosin q\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr disa mendime t\u00eb\npaqarta asokohe p\u00ebr Nolin, t\u2019ia ngarkojn\u00eb poetit e shkrimtarit m\u00eb t\u00eb dashur t\u00eb\nrinis\u00eb. Kurse biografin\u00eb kronologjike p\u00ebrgatitur nga Qerim Panarit, botues i\nlibrit Album II, e fshijn\u00eb nga libri p\u00ebr t\u00eb fshehur disa t\u00eb v\u00ebrteta q\u00eb lidhen\nme jet\u00ebn e veprimtarin\u00eb e Nolit, q\u00eb nis me lindjen n\u00eb Qytez\u00eb-Ibrik Tepe. Pastaj\nlargimi p\u00ebr n\u00eb Athin\u00eb, Egjypt e n\u00eb Bot\u00ebn e Re, ku krijon &nbsp;shoqat\u00ebn \u201c<em>Besa-Bes\u00eb<\/em>\u201d\nme gazet\u00ebn <em>Dielli<\/em>. M\u00eb tej themelon\nKish\u00ebn Ortodokse Shqiptare. S\u00eb fundi, n\u00eb bashk\u00ebpunim me atdhetar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, si\nKonica, gjall\u00ebron&nbsp; Federat\u00ebn <em>Vatra,<\/em> deri n\u00eb ngjarjet e qershorit\n1924. Dihet se pas k\u00ebtij viti nis veprimtaria m\u00eb e shk\u00eblqyer letrare e Nolit,\nq\u00eb vijon me rivendosjen e miq\u00ebsis\u00eb me Ahmet Zogun&nbsp; Pra, dhunohet origjinali i <em>Albumit II 1966<\/em>, ku ndodhet edhe poezia\n\u201c<em>Sulltani dhe Kabineti<\/em>\u201d, e komentuar ndryshe\np\u00ebr ndryshe nga NJ. N\u00eb kapitullin \u201c<em>Noli:\nnjeriu dhe<\/em> <em>karakteri i tij<\/em>\u201d, Panariti\nshkruan: \u201d<em>Noli ishte nj\u00eb person kompleks\ndhe<\/em> <em>ekstraordinar i shum\u00eb-an\u00ebshm\u00eb nga\n\u00e7do pik\u00ebpamje: i thell\u00eb dhe i gjer\u00eb nga mejtimet,<\/em> <em>enciklopedik nga<\/em> <em>dituria,\n\u201crebel\u201d nga vog\u00eblia dhe nj\u00eb gjigant intelektual. Noli kish me qindra miq, me\nmij\u00ebra admironj\u00ebs, po s\u2019kish asnj\u00ebck\u00eb konfidant, dometh\u00ebn\u00eb njeri q\u00eb t\u2019i hapte\nz\u00ebmr\u00ebn qint p\u00ebr qint: kurdoher\u00eb ish i rezervuar. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb shkak ish e\npamundur&nbsp; t\u2019i hynte dot n\u00eb shpirtin e\nndjenjat e tij. Si n\u00eb fe e n\u00eb politik\u00eb, Noli ishte adhuronj\u00ebs i liris\u00eb t\u00eb\nmejtimit<\/em>. Pik\u00ebpamja e tij politike kund\u00ebr shteteve diktatoriale \u00ebsht\u00eb\nshprehur bukur n\u00eb vjersh\u00ebn \u201c<em>Kabineti<\/em> <em>dhe Sulltani\u201d<\/em>, <em>q\u00eb botohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebllim. Kur u botua kjo vjersh\u00eb te Dielli m\u00eb 15\nshkurt 1961, nj\u00eb tok nga shqiptar\u00ebt kujtuan se vjersh\u00ebtari kritikonte regjimin\nkomunist n\u00eb Shqip\u00ebri dhe disa prej tyre filluan t\u00eb bombardojn\u00eb Diellin me\nkritika banale, nja dy prej tyre i botova, t\u00eb tjerat i hodha n\u00eb \u00e7port\u00eb. Nj\u00eb\ndit\u00eb ia solla n\u00eb vesht Nolit kritikat e Shqiptar\u00ebve kund\u00ebr vjersh\u00ebs<\/em> <em>n\u00eb fjal\u00eb. N\u00ebnqeshi dhe tha<\/em>: \u201cNdodhen njer\u00ebs\nn\u00eb bot\u00eb q\u00eb jo vet\u00ebm admirojn\u00eb autokracin\u00eb, po&nbsp;\ne v\u00ebn\u00eb n\u00eb fuqi me vot\u00eb t\u00eb lir\u00eb. Kjo ngjet n\u00eb shum\u00eb vise t\u00eb bot\u00ebs.\u201d <em>Pastaj <\/em>shtoi: \u201cKur shkrova vjersh\u00ebn\nofenduese, s\u2019kisha nd\u00ebr mend &nbsp;&nbsp;regjimin\nkomunist t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, shpreha ndjenj\u00ebn time kund\u00ebr \u00e7do regjimi diktatorial q\u00eb\nkufizon lirin\u2019 e mejtimit.\u201d \u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>Let\u00ebrk\u00ebmbimi<\/em>\u201d\ni p\u00ebrdorur si kund\u00ebrv\u00ebnie ndaj jet\u00ebs e vepr\u00ebs s\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb Nolit. Aty v\u00ebrehen\nshpesh her\u00eb letra t\u00eb zakonshme&nbsp; t\u00eb\ngjetura&nbsp; n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e qytetar\u00ebve, ku\nnuk p\u00ebrjashtohet mund\u00ebsia e&nbsp; cungimit&nbsp; dhe e p\u00ebrpunimit t\u00eb tyre.&nbsp; N\u00eb shtyp papritur dalin artikuj t\u00eb bujsh\u00ebm: \u201c<em>Zbulohen letrat e Noli me<\/em> <em>diktatorin<\/em>\u201d Mandej t\u00ebr\u00eb ajo zhurm\u00eb\nshuhet si fllusk\u00eb sapuni me disa syresh, q\u00eb u takojn\u00eb viteve 1945 e 1946, kur\nvendosej fati i atdheut n\u00eb konferencat nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Njer\u00ebzit e d\u00ebrguar nga\nTirana, flisnin n\u00eb Boston, Nju Jork e Uashington me gjuh\u00ebn e diktatorit Hoxha\napo <em>Sulltanit<\/em>, i cili v\u00ebshtronte\ndrejt Beogradit e Mosk\u00ebs. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Agim Xh. D\u00ebshnica N\u00eb marsin e mjegulluar t\u00eb vitit 1965 n\u00eb atdhe, lajmi i ikjes s\u00eb Nolit nga kjo bot\u00eb, &nbsp;n\u00eb dat\u00ebn&nbsp; 13,&nbsp; u p\u00ebrhap me vones\u00eb, pothuaj i shuar. Tek ecja menduesh\u00ebm me hapa t\u00eb ngadalt\u00eb n\u00eb muzg n\u00ebp\u00ebr trotuarin e rrug\u00ebs s\u00eb Kavaj\u00ebs, d\u00ebgjoja kumbimin e p\u00ebrvajsh\u00ebm t\u00eb kambanave t\u00eb Kish\u00ebs Autoqevale&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8845,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-8843","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kritike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8843"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8846,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8843\/revisions\/8846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}