{"id":8309,"date":"2020-06-01T13:06:34","date_gmt":"2020-06-01T13:06:34","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8309"},"modified":"2020-06-01T13:06:34","modified_gmt":"2020-06-01T13:06:34","slug":"trashegimia-kulturore-objektet-e-kultit-ne-prizren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8309","title":{"rendered":"TRASH\u00cbGIMIA KULTURORE (OBJEKTET E KULTIT N\u00cb PRIZREN)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>ARGJIRA (ARI) UKIMERI \u2013 MA.SC.PEDAGOGE<\/em><\/p>\n

MAJ, 2020 \u2013 PRIZREN<\/em><\/p>\n

Trash\u00ebgimia kulturore\u00a0\u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimi fizike e artefakteve dhe objekteve (atributeve) t\u00eb nj\u00eb grupi ose t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb\u00a0t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb trash\u00ebguara nga gjeneratat e kaluara, tek gjeneratat e tashme me q\u00ebllim t\u00eb kujdesit p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>\n

Trash\u00ebgimia kulturore p\u00ebrfshin pron\u00ebn kulturore\u00a0e njohur edhe si kultura materiale (t\u00eb till\u00eb si nd\u00ebrtesat, monumentet, peizazhet, librat, veprat e artit dhe objektet e ndryshme), kultur\u00ebn shpirt\u00ebrore, (t\u00eb tilla si folklori, traditat, gjuha dhe njohurit tradicionale), si dhe trash\u00ebgimin\u00eb natyrore (duke p\u00ebrfshir\u00eb peisazhet e r\u00ebnd\u00ebsishme kulturore \u00a0dhe\u00a0biodiversitetin<\/a>. Trash\u00ebgimia kulturore p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb grup t\u00eb mirash kulturore t\u00eb \u201cartistizuara\u201d, t\u00eb cilat p\u00ebr natyr\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historike dhe kulturore kan\u00eb interes publik dhe p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pasurin\u00eb e nj\u00eb vendi. P\u00ebrkufizim i termit \u201dtrash\u00ebgimi kulturore\u201d \u00ebsht\u00eb i koh\u00ebve t\u00eb fundit (vitet 60-t\u00eb), ardhur si referim terminologjik dhe jo plot\u00ebsisht shterrues p\u00ebrmes nj\u00eb rruge t\u00eb gjat\u00eb dhe t\u00eb mundimshme legjislative.<\/p>\n

\"\"<\/a>Objektet e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb luajtshme (t\u00eb transportueshme) ose t\u00eb paluajtshme (t\u00eb ankoruara p\u00ebrgjithmon\u00eb n\u00eb vendin p\u00ebr t\u00eb cilin jan\u00eb nd\u00ebrtuar). Trash\u00ebgimia kulturore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb realitet dinamik sepse \u00ebsht\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e hapur dhe jo e mbyllur dhe si e till\u00eb jo definitive, por gjithnj\u00eb n\u00eb zgjerim, sepse ajo vijon t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e gjetjeve t\u00eb vazhdueshme p\u00ebrgjat\u00eb k\u00ebrkimeve n\u00eb fush\u00ebn e historis\u00eb s\u00eb artit dhe arkitektur\u00ebs, arkeologjis\u00eb, dokumentacionit arkivor dhe bibliografik t\u00eb cilat nuk nd\u00ebrpriten kurr\u00eb. Trash\u00ebgimia kulturore (Materiale) e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb krijuar n\u00eb mes t\u00eb qytet\u00ebrimeve antike, dhe asaj pas er\u00ebs s\u00eb Re. Kjo trash\u00ebgimi\u00a0 \u00ebsht\u00eb e pasur dhe ng\u00ebrthen n\u00eb vete nj\u00eb thesar t\u00eb pasur kulturor, dhe \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore bot\u00ebrore. Trash\u00ebgimia jon\u00eb \u00ebsht\u00eb e pasur, dhe \u00ebsht\u00eb n\u00eb \u00e7do cep t\u00eb Kosov\u00ebs. Parqet,\u00a0 Qendrat arkeologjike, Parqet natyrore, Galerit\u00eb e artit, Arkivat fotografike e filmike, Kalat\u00eb, Kullat, Monumente fetare dhe banesat popullore, Kalldr\u00ebmet e rrugicat e ngushta, Shat\u00ebrvan\u00ebt si edhe t\u00eb gjitha muzet\u00eb e saj, jan\u00eb pjes\u00eb e historis\u00eb son\u00eb kulturore. Vlen t\u00eb p\u00ebrmendet se p\u00ebr Trash\u00ebgimin\u00eb ton\u00eb kulturore,historike dhe politike n\u00eb vend,flasin d\u00ebshmit\u00eb e parahistoris\u00eb, periudh\u00ebs klasike dhe asaj ilire. P\u00ebrmes k\u00ebtyre d\u00ebshmive, vendi jon\u00eb tregon q\u00eb\u00a0 ka vlera dhe cil\u00ebsi, q\u00eb jan\u00eb t\u00eb njohura\u00a0 Brenda dhe jasht\u00eb vendit. Nj\u00eb pjes\u00eb e trash\u00ebgimis\u00eb son\u00eb kulturore \u00ebsht\u00eb edhe n\u00ebn mbrojtjen e UNESCO \u2013 s<\/p>\n

OBJEKTET E KULTIT<\/em><\/p>\n

Prizreni, epiqendra kulturore, ekonomike dhe religjioze, pasqyron nj\u00eb realitet t\u00eb gjall\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Nd\u00ebrtimet e objekteve kulturore dhe fetare, organizimi i festivaleve t\u00eb ndryshme, tregon dhe nj\u00ebher\u00eb\u00eb frym\u00ebn pozitive q\u00eb jeton tek ne. M\u00eb posht\u00eb do t\u00eb shohim, objektet kulturore, q\u00eb jan\u00eb nd\u00ebrtuar nd\u00ebr shekuj tek ne:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

KALAJA E PRIZRENIT<\/em><\/p>\n

Kalaj e Prizrenit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb monument i trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb\u00a0Prizren<\/a>. Ky objekt pasyqron identitetin ton\u00eb komb\u00ebtar dhe kulutor n\u00eb vend. . ky monument konsiderohet t\u00eb jet\u00eb simboli i qytetit dhe nj\u00eb element me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb identitetin kulturor t\u00eb\u00a0Kosov\u00ebs<\/a>. Kalaja e Prizrenit, \u00ebsht\u00eb \u00ebend\u00ebrtuar n\u00eb nj\u00eb kod\u00ebr t\u00eb lart\u00eb, n\u00eb nj\u00eb ambient piktoresk dhe n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb jasht\u00ebzakonisht strategjike. Ngrihet mbi qytet sikurse edhe mbi lugin\u00ebn e thell\u00eb t\u00eb Lum\u00ebbardhit dhe rrafshin e Dukagjinit. Fillet e saj (Kalas\u00eb), i gjejm\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e par\u00eb t\u00eb qytet\u00ebrimit t\u00eb k\u00ebtij rajoni, n\u00eb parahistori, me nj\u00eb zhvillim t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb periudh\u00ebn\u00a0Bizantine<\/a>\u00a0dhe\u00a0Osmane<\/a>. N\u00eb periudh\u00ebn e pushtimit Osman,Kalaja zgjerohet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrforcuar dhe nd\u00ebrtuar muret e saj, dhe t\u00eb pasurohet me objekte t\u00eb tjera t\u00eb fushave t\u00eb ndryshme si Hamame dhe Xhami. Poashtu,ky objekt ka sh\u00ebrbyer edhe p\u00ebr nevoja ushtarake. N\u00eb aspektin nd\u00ebrtimor, Kalaj \u00ebsht\u00eb ndar\u00eb n\u00eb\u00a0 3 komplekse: 1. Qyteti i Ep\u00ebrm \u2013 Akropoli.<\/p>\n

    \n
  1. Qyteti i posh\u00ebtm dhe 3. Qyteti Jugor. N\u00eb fillim, ky objekt \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur ekskluzivisht si kala deri m\u00eb 1912. Kalaja e Prizrenit, n\u00eb vete ng\u00ebrthen nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb ton\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Pozita e saj gjeografike, pozicioni i saj dominues mbi qytetin, Peisazhi natyror shum\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs, dhe konfigurimi arkitektonik i menduar mjaft\u00eb mir\u00eb, e b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb objekt shum\u00eb voluminoz dhe me vlera t\u00eb padiskutueshme historike, turisitike dhe arkeologjike. Si p\u00ebrfundim mund t\u00eb themi se Kalaja e Prizrenit \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr pikat m\u00eb interesante p\u00ebr hulumtime historike dhe kulturore n\u00eb vend. N\u00eb vitin 2008, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb restaurimi dhe konsverimi i Kalas\u00eb, me \u00e7\u2019rast i ka hapur dyert e saj p\u00ebr promovimin e vlerave historike, turizmit kulturor, vlerave nd\u00ebrfetare dhe artitekturale n\u00eb territorin e Kosov\u00ebs.<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    NAMAZXHAHU \u2013 MONUMENT KULTURE<\/em><\/p>\n

    Namazxhahu gjendet n\u00eb an\u00ebn veri-per\u00ebndimore t\u00eb qytetit pran\u00eb rrug\u00ebs magjistrale Prizren-Gjakov\u00eb. Fjala Namazxhah rrjedh nga gjuha persiane q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb vend p\u00ebr falje (apo lutje). N\u00eb vitin 1455,\u00a0 Prizreni ra n\u00ebn sundimin e Perandoris\u00eb Osmane. Isa Beu, ishte komandant i Fatih Sulltan Mehmetit. Poashtu, Isa Beu \u00ebsht\u00eb\u00a0 njohur p\u00ebr ndrtimin e Namazxhahut, q\u00eb sh\u00ebrbeu p\u00ebr kryerjen e ritualeve fetare t\u00eb ushtar\u00ebve t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Prizren. \u00a0Vlen t\u00eb p\u00ebrmendet q\u00eb mjeshtri kryesor\u00a0 dhe mbikqyr\u00ebs\u00a0 I k\u00ebtij tempulli ishte Ahmed \u00c7aushi. Mjeshtri dhe mbik\u00ebqyr\u00ebsi kryesor ishte Ahmed \u00c7aushi. Pas vendosjes s\u00eb plot\u00eb t\u00eb administrimit Osman n\u00eb Prizren Namazxhahu, ky tempull, p\u00ebrve\u00e7 faljes nga ushtar\u00ebt turq t\u00eb asaj kohe, filloi t\u00eb sh\u00ebrbente edhe p\u00ebr falje nga bujq\u00ebrit q\u00eb punonin tokat e tyre. Ndryshe n\u00eb popull, Namazxhahu njihet edhe si K\u00ebr\u00ebk Camii, apo Xhami e thyer.Me p\u00ebrkrahje edhe t\u00eb Komun\u00ebs s\u00eb Prizrenit, hartohet dhe implementohet projekti i restaurimit t\u00eb Namazxhanut dhe parkut rreth saj. Namazxhahu \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar me planimetri drejtk\u00ebnd\u00ebshe nga gur t\u00eb gdhendur t\u00eb lidhur me lla\u00e7 g\u00eblqeror. N\u00ebp\u00ebrmjet tri shkall\u00ebve ngjitet n\u00eb platen\u00eb ku gjendet nj\u00eb mur me lart\u00ebsi rreth 1 met\u00ebr, ku \u00ebsht\u00eb paraqitur nisha q\u00eb e sh\u00ebnjon mihrabin. N\u00eb k\u00ebndin e djatht\u00eb t\u00eb murit gjendet minarja me baz\u00eb katrore dhe trung gjasht\u00eb k\u00ebndor, t\u00eb punuar nga gur t\u00eb gdhendur.<\/p>\n

    Ura e vjet\u00ebr e gurit n\u00eb Prizren, gjendet n\u00eb pjes\u00ebn (qendr\u00ebn) e qytetit t\u00eb vjet\u00ebr. Vlen t\u00eb p\u00ebrmendet se p\u00ebrmes k\u00ebsaj ure kalon Lumi i Bardh\u00eb. Pretendohet q\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb materialit, teknik\u00ebs dhe stilit t\u00eb ur\u00ebs, Nd\u00ebrtimi i saj \u00a0mendohet t\u00eb jet\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb fund t\u00eb shek. XV ose n\u00eb fillimi t\u00eb shekullit t\u00eb XVI. N\u00eb pjes\u00ebn lindore t\u00eb ur\u00ebs, \u00a0gjendet Ura e Arast\u00ebs, kurse n\u00eb pjes\u00ebn per\u00ebndimore gjendet Ura e Lanetit. Mendohet q\u00eb n\u00eb vitin 1979, ishte n\u00eb v\u00ebrshim i madh i lumit, ku\u00a0 shkaktoi rr\u00ebnimin e ur\u00ebs n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.Pas nj\u00eb mobilizimi t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm qytetar t\u00eb Prizrenit,\u00a0 dhe sipas projektit t\u00eb hartuar nga M. Gojkoviq, (ing.), me dat\u00eb 5 qershor 1982 fillojn\u00eb punimet p\u00ebr rind\u00ebrtimin e saj. Pas 3 vitesh nd\u00ebrtimi, ur\u00ebs iu kthye normaliteti. Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb vlerat dhe trash\u00ebgimin\u00eb kulturore dhe arktitektonike t\u00eb k\u00ebsaj ure, ruhen\u00a0 edhe traditat dhe kultura jon\u00eb shum\u00eb shekullore n\u00eb Prizren.<\/p>\n

    \"\"<\/a>(URA E GURIT)<\/em>\u00a0<\/em><\/p>\n

    Sahat Kulla (Ora e qytetit), u nd\u00ebrtua n\u00eb vitin 1498, gjegj\u00ebsisht n\u00eb shekullin e XV. Nd\u00ebrtuesi (themeluesi) i k\u00ebtij objekti \u00ebsht\u00eb Shemsedin Ahmet Beu. Ky object ka sh\u00ebrbyer p\u00ebr ti orientuar qytetar\u00ebt p\u00ebr llogaritjen e koh\u00ebs. Poashtu, ky object, ka sh\u00ebrbyer si Hamam (Banjo \u2013 n\u00eb koh\u00ebn e Perandoris\u00eb Osmane), dhe k\u00ebt\u00eb mund ta shfryt\u00ebzonin vet\u00ebm shtresat e larta shoq\u00ebrore n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.\u00a0 Vlen t\u00eb theksohet se, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb fakteve dhe burimeve t\u00eb shkruara, nuk dihet se deri n\u00eb cilin vit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur si hamam. Por mendohet se funksionin e tij fillestar n\u00eb mesin e shek. XIX,\u00a0 \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar Kulla e Sahatit. Nd\u00ebrtuesi i kSahat Kull\u00ebs, \u00ebsht\u00eb Eshref Pash\u00eb Rrotullit. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtij fakti mund t\u00eb konstatohet se hamami ishte pjes\u00ebrisht i rr\u00ebnuar q\u00eb n\u00eb shek. XIX. Pas luft\u00ebrave t\u00eb fundit n\u00eb Kosov\u00eb, Objekti ishte l\u00ebn\u00eb pas dore dhe shfryt\u00ebzohej nga banor\u00ebt p\u00ebrreth si depo. N\u00eb vitin 1972 kur filluan pun\u00ebt restauruese dhe konservuese. Pas 3 viteve restaurim dhe konsverim i k\u00ebtij objekti, Sahat Kulla kthehet n\u00eb muze t\u00eb qytetit t\u00eb Prizrrenit. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb\u00a0 fundit n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb k\u00ebt\u00eb object \u00ebsht\u00eb i vendosur Muzeu Arkeologjik i Prizrenit, ku ruhen t\u00eb dh\u00ebna historike dhe artefakte t\u00eb ndryshme q\u00eb tregojn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb\u00a0 shum\u00eb shekulore t\u00eb Prizrenit. Muzeu gjithashtu trajton materialin arkeologjik nga lokalitete arkeologjike t\u00eb regjionit t\u00eb Prizrenit, gjegj\u00ebsisht nga komuna e Prizrenit, Dragashit, Rahovecit dhe Suharek\u00ebs. T\u00eb gjitha materilaet jan\u00eb t\u00eb prezentuara dhe kan\u00eb nj\u00eb diapazon kronologjik t\u00eb gjer\u00eb q\u00eb nga neoliti i hersh\u00ebm, eneoliti, periudha e bronzit, periudha e hekurit, periudha romake, mesjeta e hershme dhe mesjeta e von\u00eb. Objekti ka form\u00eb drejtk\u00ebnd\u00ebshe dhe \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar me gur\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe tulla, nd\u00ebrsa si material lidh\u00ebs \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur lla\u00e7i g\u00eblqeror. Kulmi ka shtat\u00eb kupola dhe tri qemer\u00eb, dhe t\u00eb gjitha jan\u00eb t\u00eb mbuluara me pllaka t\u00eb plumbit.<\/p>\n

     <\/p>\n

    \"\"<\/a>(SAHAT KULLA)<\/em><\/p>\n

    \u00a0<\/em>HAMAMI I GAZ MEHMET PASH\u00cbS \u2013 MONUMENT KULTURE<\/em><\/p>\n

    Hamami i Gaz Mehmet Pash\u00ebs u nd\u00ebrtua n\u00eb vitin 1563-1574, nga Mhmet Pasha i Shkodr\u00ebs. Ky object gjindet n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb qytetit t\u00eb Prizrenit. N\u00eb vitin 1833, n\u00eb k\u00ebt\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb restaurime, ku \u00ebsht\u00eb e vendosur edhe pllaka p\u00ebr restaurimin e tij nga v\u00ebllez\u00ebrit Tahir dhe Mehmet Rrotulli. Poashtu, vlen t\u00eb p\u00ebrmendet se Hamami gjendet n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb ansamblit arkitektonik t\u00eb themeluar nga Gazi Mehmet Pasha, ku gjenden Xhamia e Bajraklis\u00eb, shkolla e mesme (medresa), shkolla fillore (mejtepi), biblioteka dhe mauzoleumi (tyrbja).<\/p>\n

    Ky object (Hamami) \u00ebsht\u00eb i llojit “\u00e7ifte hamam” q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur nga t\u00eb dy gjinit\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb. (kjo vlente p\u00ebr shtres\u00ebn e lart\u00eb t\u00eb perandoris\u00eb Osmane). \u00cbsht\u00eb nd\u00ebrtuar me gur\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. Pjesa e hamamit p\u00ebr meshkuj \u00ebsht\u00eb pak m\u00eb e madhe se pjesa tjet\u00ebr p\u00ebr femra. Hamami ka t\u00eb gjitha hap\u00ebsirat q\u00eb kan\u00eb hamamet e k\u00ebtij lloji, pra p\u00ebrb\u00ebhet prej pjes\u00ebs hyr\u00ebse (pjesa p\u00ebr pritje si dhe p\u00ebr pije), pjes\u00ebs s\u00eb garderob\u00ebs, pjes\u00ebs qendrore ku b\u00ebhej larja, djersitja, d\u00ebfrimi si dhe pjes\u00ebs s\u00eb kaldatores q\u00eb gjendet n\u00eb pjes\u00ebn jugore t\u00eb objektit. Hamami \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar nga gur t\u00eb ndrysh\u00ebm n\u00eb kombinim me tulla. Muret kan\u00eb nj\u00eb trash\u00ebsi rreth 90 cm, t\u00eb suvatuara nga ana e brendshme. Pullazi i objektit ka dy kupola t\u00eb nd\u00ebrtuara mbi tambure, n\u00eb pjes\u00ebn e ftoht\u00eb (pritja) dhe n\u00ebnt\u00eb kupola t\u00eb vogla q\u00eb jan\u00eb mbi pjes\u00ebn e ngroht\u00eb t\u00eb Hamamit. Pjesa e garderob\u00ebs dhe kaldatores \u00ebsht\u00eb e mbuluar me qemer\u00eb. Mbulesa \u00ebsht\u00eb me tjegulla n\u00eb pjes\u00ebn e ftoht\u00eb, nd\u00ebrsa me pllaka t\u00eb plumbit n\u00eb pjes\u00ebt tjera. Hamami deri n\u00eb vitin1964, ka qen\u00eb i rrethuar me locale t\u00eb ndryshme, mir\u00ebpo me kalimin e koh\u00ebs jan\u00eb liruar ato hap\u00ebsira p\u00ebr shkak t\u00eb restaurimit t\u00eb objektit n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Poashtu, edhe n\u00eb vitet e 70 t\u00eb shek. XX jan\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrs\u00ebri disa restaurime n\u00eb k\u00ebt\u00eb object. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luftes, gjegj\u00ebsisht n\u00eb vitin 2000, pjesa e ftoht\u00eb e Hamamit p\u00ebrdoret p\u00ebr aktivitete t\u00eb ndryshme\u00a0 Hamami I Gaz Mehmet Pash\u00ebs, paraqet nj\u00ebr\u00ebn prej nd\u00ebrtesave m\u00eb karakteristike t\u00eb periudh\u00ebs Osmane n\u00eb Prizren, me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme historike, religjioze, arkitektonike, shoq\u00ebrore dhe mjedisore.<\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    (HAMAMI I GAZ MEHMET PASH\u00cbS)<\/p>\n

    .<\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

    LIDHJA SHQIP\u00cbTARE E PRIZRENIT<\/em><\/p>\n

     <\/p>\n

    Lidhja Shqip\u00ebtare e Prizrenit nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb mbledhje e udh\u00ebheq\u00ebsve politik\u00eb, ushtarak\u00a0 e popullit. Ajo p\u00ebrfaq\u00ebsonte vullnetin e gjith\u00eb kombit shqiptar\u00eb. Q\u00ebllimi i saj (Lidhjes s\u00eb Prizrenit), ishte mbrojtja e t\u00eb drejtave gjith\u00ebpopullore n\u00eb t\u00eb gjitha aspektet: Ekonomike, Socilae, Religjioze dhe Kulturore. Lidhja\u00a0 e Prizrenit (nga osmanishtja Prizren Ittifaki<\/em>\u00a0ose\u00a0Ittihadi<\/em>)ishte nj\u00eb organizim politik i paris\u00eb s\u00eb kat\u00ebr vilajeteve shqiptare n\u00eb\u00a0Perandorin\u00eb Osmane<\/a>, themeluar zyrtarisht m\u00eb 10 qershor 1878 n\u00eb xhamin\u00eb Bajraklie t\u00eb\u00a0Prizrenit<\/a>, ku deri nj\u00eb vit p\u00ebrpara ishte qendra e Vilajetit t\u00eb Kososv\u00ebs. \u00a0<\/u>Delegat\u00ebt q\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb mbledhjen e p\u00ebrgjithshme dhe krjimin e lidhjes s\u00eb Prizrenit, ngrit\u00ebn nj\u00eb organizim, q\u00eb kishte fuqin\u00eb t\u00eb vendoste taksa dhe t\u00eb mobilizonte nj\u00eb ushtri. Pas nj\u00eb mbledhjeje, Lidhja u organizua n\u00eb tre komitete, p\u00ebr Pun\u00ebt e Jashtme, p\u00ebr t\u00eb Brendshmet dhe p\u00ebr Financat.<\/p>\n

    Komisioni i Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme p\u00ebrb\u00ebhej nga Abdyl bej Frash\u00ebri me bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt Shaban bej Pej\u00ebn, Galip bej Shkupin dhe Asaf efendi Manastirin. Ky komision merrej me d\u00ebrgesat e lutjeve dhe protestave ndaj Kongresit dhe me korrespondenc\u00ebn me filoshqiptar\u00ebt e me shqiptar\u00ebt jasht\u00eb atdheut.<\/p>\n

    Komisioni i Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme p\u00ebrb\u00ebhej prej Haxhi Shabanit nga Prizreni, myderrizit t\u00eb Shkupit Qorr Abdyl Efendiut, Mahmut Qyp\u00ebrliut dhe Esat pash\u00eb Tetov\u00ebs. Merrej me administrimin e territorit, mbajtjen e qet\u00ebsis\u00eb, mbledhjen e ushtris\u00eb vullnetare dhe kishte fuqi zbatuese.<\/p>\n

    Komisioni i Financ\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhej nga\u00a0Sulejman ag\u00eb Vokshi<\/a>, Zija bej Prishtin\u00ebs, Shefik bej Gjilanit dhe dy t\u00eb tjer\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt nuk dihen. Kujdeseshin p\u00ebr mbledhjen e fondeve p\u00ebr armatimin e ushtris\u00eb dhe furnizimin e saj. M\u00eb 27 shtator 1878 n\u00eb gazet\u00ebn “Terc\u00fcman-i sark”, botuar n\u00eb Stamboll, kryeredaktor i s\u00eb cil\u00ebs ishte\u00a0Sami Frash\u00ebri<\/a>, u botua nj\u00eb program autonomie p\u00ebr vilajetet e banuara nga shqiptar\u00ebt. Sipas tij, duhej q\u00eb k\u00ebto vilajete: T\u00eb bashkoheshin n\u00eb nj\u00eb\u00a0vilajet shqiptar<\/a>; N\u00ebpun\u00ebsit q\u00eb do t\u00eb punonin atje t\u00eb dinin gjuh\u00ebn shqipe;\u00a0 Dy her\u00eb n\u00eb vit t\u00eb mblidhej nj\u00eb Kuvend i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i vilajetit;\u00a0 Gjuha e shkoll\u00ebs dhe e administrat\u00ebs t\u00eb jet\u00eb shqipja, turqishtja t\u00eb p\u00ebrdorej vet\u00ebm n\u00eb komunikim me pushtetin qendror; \u00a0T\u00eb krijohej nj\u00eb milici shqiptare p\u00ebr gjith\u00eb vilajetin. Q\u00ebndrimi fillestar centralist i dokumentuar te Kararnameja mori kahje autonomiste nga fundi i 1887 me sa duket nga ndikimi i Abdyl Frash\u00ebri.<\/p>\n

    Sot, p\u00ebrve\u00e7 r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb historike, artitektonike, religjioze, Lidhja Shqpitare ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kulturore dhe historike. Ndikimi i saj nd\u00ebr shekuj, do ta thyej autoritetin e heshtjes mbi t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar hstoria e Kombit ton\u00eb.<\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    (LIDHJA SHQIPTARE E PRIZRENIT)<\/em><\/p>\n

    \u00a0<\/em><\/p>\n

    \u00a0<\/em>ND\u00cbRTESA BELEDIE <\/em><\/p>\n

    (Ish nd\u00ebrtesa e Kuvendit t\u00eb Prizrenit)<\/em><\/p>\n

    \u00a0<\/em>Nd\u00ebrtesa e Beledies \u2013 apo nd\u00ebrtesa e Kuvendit t\u00eb Prizrenit\u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb lagjen n\u00eb shekullin XIX-t\u00eb n\u00eb lagjen Tabak-hane. Kjo nd\u00ebrtes\u00eb ka sh\u00ebrbyer si object Komune dhe \u00e7\u00ebshtje administrative n\u00eb koh\u00ebn e Perandoris\u00eb Osmane. N\u00eb Prizren. Ky objekt gjindet n\u00eb Zon\u00ebn Historike t\u00eb qytetit, gjegj\u00ebsisht n\u00eb kufirin per\u00ebndimor t\u00eb Zon\u00ebs Historike dhe n\u00eb pjes\u00ebn veriore t\u00eb Lumbardhit t\u00eb Prizrenit. Kjo nd\u00ebrtes\u00eb ka planimetri drejt\u00ebk\u00ebnd\u00ebshe, dhe \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb kat.\u00a0 Karakteristik\u00eb e k\u00ebsaj ndrtese \u00ebsht\u00eb trajtimi i duhur i fasad\u00ebs s\u00eb jashtme, zbukurimet\u00a0 dhe dekorimet e ndryshme t\u00eb plastik\u00ebs murale, t\u00eb rregulluara sipas stilit Barok. Fasada ballore, ajo kah rruga mbi der\u00ebn hyr\u00ebse e ka ballkonin e rrethuar me gardh t\u00eb hekurt. \u00a0Enterieri karakterizohet me elemente t\u00eb drugdhendjes, n\u00eb shtyllat e punuara, parmak\u00ebt e shkall\u00ebve dhe tavanet. Vlen t\u00eb p\u00ebrmendet tavani n\u00eb dhom\u00ebn kryesore t\u00eb katit, i punuar me drugdhendje dhe i dekoruar me piktura murale me motive florale. N\u00eb an\u00ebn veriore t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs gjat\u00eb shekullit XIX rridhte p\u00ebrroi dhe pran\u00eb tij ishte nd\u00ebrtuar kroi i gurit \u201cBeledije\u201d.<\/p>\n

    Nd\u00ebrtesa Beledye tregon nj\u00eb shembull tipik dhe unik t\u00eb nj\u00eb\u00a0 nd\u00ebrtese publike dhe administrative q\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar gjat\u00eb shekujve. Dhe si nd\u00ebrtes\u00eb e till\u00eb ka nj\u00eb vler\u00eb t\u00eb madhe historike, artistike, kulturore dhe shoq\u00ebrore.<\/p>\n

     <\/p>\n

    \"\"<\/a>Nd\u00ebrtesa e vjet\u00ebr e Prizrenit<\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    Renovimi i nd\u00ebrtes\u00ebs Beledije (ish nd\u00ebrtesa e Kuvendit t\u00eb Prizrenit)<\/p>\n

     <\/p>\n

    p.s, N\u00eb k\u00ebt\u00eb objekt, tani \u00ebsht\u00eb vendosur Drejtoria e Turizmit t\u00eb Prizrenit<\/p>\n

    TRASH\u00cbGIMIA KULTURORE \u2013 JO MATERIALE<\/em><\/p>\n

    Trash\u00ebgimia kulturore jomateriale shpirt\u00ebrore, n\u00ebnkupton praktikat, paraqitjet, shprehjet, gjuh\u00ebn, njohurit\u00eb dhe krijimtarin\u00eb popullore, si dhe veglat, objektet, artizanatin dhe hap\u00ebsirat kulturore q\u00eb bashk\u00ebshoq\u00ebrojn\u00eb ato, q\u00eb bashk\u00ebsit\u00eb, grupet dhe, kur \u00ebsht\u00eb rasti, individ\u00ebt i pranojn\u00eb si pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb tyre kulturore. Poashtu, trash\u00ebgimia kulturore jomateriale dhe shpirt\u00ebrore n\u00eb vete ng\u00ebrthen m\u00ebnyr\u00ebn, gjuh\u00ebn, njohurit\u00eb dhe krijimtarin\u00eb\u00a0 ton\u00eb popullore. Objektet kulturore dhe fetare, veglat muzikore, hap\u00ebsirat kulturore (Muzet\u00eb, objektet historike), tregojn\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb positive dhe shum\u00ebllojshm\u00ebri t\u00eb vlerave tona komb\u00ebtare dhe popullore. T\u00eb gjitha k\u00ebto, pasqyrojn\u00eb pjes\u00ebn p\u00ebrb\u00ebrse t\u00eb trash\u00ebgimis son\u00eb kulturore. Kjo trash\u00ebgimi kulturore jomateriale, p\u00ebrcjell\u00eb brez pas brezi, \u00ebsht\u00eb krijuar n\u00eb shekuj e n\u00eb vijim\u00ebsi nga bashk\u00ebsit\u00eb dhe grupet n\u00eb funksion t\u00eb mjedisit t\u00eb tyre, t\u00eb nd\u00ebrveprimit t\u00eb tyre me natyr\u00ebn dhe t\u00eb historis\u00eb s\u00eb tyre, dhe u jep atyre ndjenj\u00ebn e identitetit dhe vazhdim\u00ebsis\u00eb, duke ndihmuar k\u00ebshtu p\u00ebr promovimin e respektit p\u00ebr diversitetin kulturor dhe t\u00eb krijimtaris\u00eb tradicionale njer\u00ebzore. N\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb kulturore shpirt\u00ebrore (jomateriale) b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb\u00a0: 1. P\u00ebrdorimi i gjuh\u00ebs n\u00eb veprat letrare. 2. Folklori gojor i ruajtur n\u00eb kujtes\u00eb, i shkruar ose i regjistruar. 3. Folklori vokal, koreografik dhe instrumental. 4. Zakone dhe doke tradicionale. 5. Besime dhe bestytni t\u00eb tradit\u00ebs. 6. Zejet e ndryshme tradicionale.<\/p>\n

    VESHJET TRADICIONALE SHQIPTARE<\/em><\/p>\n

    \u00a0\"\"<\/a><\/em><\/p>\n

    Ne foto: Autorja e ketij punimi me veshje tradicionale<\/p>\n

    Nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb kultur\u00ebn dhe trash\u00ebgimin\u00eb ton\u00eb luajn\u00eb edhe veshjet tona komb\u00ebtare. Kjo trash\u00ebgimi kulturore jomateriale, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb brez pas brezi, \u00ebsht\u00eb krijuar n\u00eb shekuj e n\u00eb vijim\u00ebsi nga bashk\u00ebsit\u00eb dhe grupet n\u00eb funksion t\u00eb mjedisit t\u00eb tyre, t\u00eb nd\u00ebrveprimit t\u00eb tyre me natyr\u00ebn dhe t\u00eb historin\u00eb e tyre, dhe u jep atyre ndjenj\u00ebn e identitetit dhe vazhdim\u00ebsis\u00eb, duke ndihmuar k\u00ebshtu p\u00ebr promovimin e respektit p\u00ebr diversitetin kulturor dhe t\u00eb krijimtaris\u00eb tradicionale njer\u00ebzore. nga grat\u00eb. T\u00eb gjitha veshjet tradicionale tregojn\u00eb faktor\u00ebt dhe ndikimin e tyre nd\u00ebr shekuj. N\u00eb aspektin ton\u00eb, veshjet tradicionale t\u00eb grave jan\u00eb ruajtur m\u00eb me shum\u00eb kujdes s ato t\u00eb burrave. Nd\u00ebr veshjet tradicionale tek ne si komb jan\u00eb ajo e Dukagjinit. Kjo veshje p\u00ebrb\u00ebhet prej nj\u00eb k\u00ebmishe t\u00eb bardh\u00eb prej pambukut me cep\u00eb t\u00eb ngjyrosura. Nd\u00ebrsa veshja e burrave, konsiderohej si symbol i bukuris\u00eb, ndon\u00ebse ishte m\u00eb pak i ruajtur n\u00eb krahasim me veshjet e grave. T\u00eb gjitha veshjet tradicionale jan\u00eb m\u00eb konsistente dhe m pak t\u00eb ndryshueshme nga regjioni n\u00eb regjion.. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi veshjet tradicionale dallojn\u00eb nga kombi n\u00eb komb. Tipet kryesore t\u00eb veshjeve popullore shqiptare p\u00ebr burra jan\u00eb: kostumi me fustanell\u00eb, kostumi me k\u00ebmish\u00eb t\u00eb gjat\u00eb e dollam\u00eb (cibun), sip\u00ebr kostumi me tirq dhe ai me poture (pantallona t\u00eb shkurtra deri te gjuri). Pra, n\u00eb Shqip\u00ebri, burrat kan\u00eb mbajtur si veshjet n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb fundi t\u00eb gjer\u00eb, ashtu edhe ato n\u00eb form\u00eb pantallonash, por t\u00eb parat kan\u00eb dal\u00eb nga p\u00ebrdorimi m\u00eb her\u00ebt se t\u00eb tjerat. Pjes\u00ebt m\u00eb t\u00eb zbukuruara ishin jelek\u00ebt dhe xhamadan\u00ebt e kostumit festiv. Burrat shqiptar\u00eb mbanin edhe stoli t\u00eb ndryshme argjendi, si jastek\u00eb gjoksi, sumbulla dekorative tek jelek\u00ebt, unaza, pipa e kuti cigaresh, por mbi t\u00eb gjitha, arm\u00ebt e brezit e t\u00eb krahut, q\u00eb ishin gjithnj\u00eb t\u00eb stolisura pasurisht. P\u00ebr gra, tipet kryesore t\u00eb veshjeve, jan\u00eb: kostumi me xhublet\u00eb (nj\u00eb fund n\u00eb form\u00eb k\u00ebmbane), kostumi m\u00eb k\u00ebmish\u00eb t\u00eb gjat\u00eb e xhok\u00eb shajaku sip\u00ebr, kostumi me dy futa t\u00eb vendosura mbi k\u00ebmish\u00ebn e gjat\u00eb, nj\u00ebra p\u00ebrpara e tjetra prapa dhe kostumi me mb\u00ebshtjell\u00ebse (nj\u00eb fund i hapur, i mbledhur tek beli me rrudha ose pala). N\u00eb veshje, ngjyrat e zbukurimet ndryshonin simbas mosh\u00ebs. P\u00ebr t\u00eb vegj\u00eblit e t\u00eb rinjt\u00eb, kostumi krahinor mund t\u00eb ishte m\u00eb i thjesht\u00eb. Ndryshe nga popuj t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Ballkanit, n\u00eb Shqip\u00ebri, vajza q\u00eb kishte arritur mosh\u00ebn e martes\u00ebs, duhet t\u00eb vishej thjesht\u00eb e pa stoli, flok\u00ebt t\u2019i mbulonte mir\u00eb me nj\u00eb shami dhe t\u00eb mos vishte rrob\u00eb t\u00eb kuqe. Kostumi i martes\u00ebs ishte varianti m\u00eb i pasur i veshjes s\u00eb krahin\u00ebs, si p\u00ebr nuset edhe p\u00ebr dh\u00ebndur\u00ebt. P\u00ebr nuset, stolit\u00eb metalike ishin t\u00eb pamungueshme, madje, p\u00ebrdoreshin edhe me tepri, sepse k\u00ebtu, me sa duket, kishte rend\u00ebsi jo vet\u00ebm funksioni i tyre estetik, por edhe funksioni magjik q\u00eb u pervishej. P\u00ebr nuset, r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kishte zbukurimi i kok\u00ebs. Disa vjet pas martese, veshja fillonte t\u00eb leht\u00ebsohej nga zbukurimet. M\u00eb posht\u00eb do ti shohim disa nga veshjet tona tradicionale, nga viset e ndryshme shqiptare.<\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

     <\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    ARGJIRA (ARI) UKIMERI \u2013 MA.SC.PEDAGOGE MAJ, 2020 \u2013 PRIZREN Trash\u00ebgimia kulturore\u00a0\u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimi fizike e artefakteve dhe objekteve (atributeve) t\u00eb nj\u00eb grupi ose t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb\u00a0t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb trash\u00ebguara nga gjeneratat e kaluara, tek gjeneratat e tashme me q\u00ebllim t\u00eb kujdesit p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8310,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-8309","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicistike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8309","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8309"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8309\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8325,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8309\/revisions\/8325"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}