{"id":8066,"date":"2020-02-02T22:19:29","date_gmt":"2020-02-02T22:19:29","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8066"},"modified":"2020-02-02T22:19:29","modified_gmt":"2020-02-02T22:19:29","slug":"dy-intelektuale-disident-brilant-shqiptaro-amerikane-prof-arshi-pipa-dhe-mons-dr-zef-oroshi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8066","title":{"rendered":"Dy intelektual\u00eb disident brilant shqiptaro amerikan\u00eb: Prof. Arshi Pipa dhe Mons. dr. Zef Oroshi"},"content":{"rendered":"

Nga Klajd Kapinova\/<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Prof. Arshi Pipa\u00a0(1920-1997)\u00a0<\/strong>dhe Mons. Dr. Zef Oroshi\u00a0(1912-1989), jan\u00eb dy intelektual geg erudist cil\u00ebsor t\u00eb kalibrit europian\u00eb dhe amerikan\u00eb; nj\u00ebri nga qyteti antik Shkodra, nd\u00ebrsa tjetri geg stoik dhe largpam\u00ebs nga Mirdita e z\u00ebmadhe e Oroshit, t\u00eb Kapidanve Shtat\u00eb Shekullor t\u00eb Mirdit\u00ebs (em\u00ebr i cili, permendet n\u00eb histori qysh nga viti 1416), t\u00eb pamposhtur nga Perandoria Xhihadiste (Caliphate 1517-1924) Islame Otomane (1299-1923) dhe Dulla komunist (1941-1990) ish kolon\u00eb ardhacak osman i vendosur nga pushtuesit shum\u00eb shekullor n\u00eb Gjirokast\u00ebr\u2026<\/p>\n

Pipa-Oroshi, ishin miq t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb idealeve antikomuniste, patriot konservativ p\u00ebr gjuh\u00ebn dhe kultur\u00ebn geg\u00eb, l\u00ebvrues t\u00eb palodhur t\u00eb gjuhes s\u00eb \u00ebmb\u00ebl shqipe geg\u00eb, q\u00eb flet \u00be e popullsis\u00eb shqiptare n\u00eb trojet etnike iliro \u2013 dardane.<\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr dr. Oroshi ishte nx\u00ebn\u00ebs dhe adhures i madh i patriotit dhe burrit t\u00eb madh t\u00eb shtetit shqiptar dom Ndre Mjed\u00ebs (1866-1937) dhe mbeti krenar si sekretari i fundit i Abacis\u00eb s\u00eb famshme Mirdit\u00ebs (1316-1967), Abat\u00a0Preng Do\u00e7i\u00a0(1846\u20131917),\u00a0<\/em>tuj ken sekretar i Abacise ne kohen e imzot Gasper Gjinit Abatit te fundit te Mirdites\u2026<\/p>\n

\u201cMbas vdekjes s\u00eb Imzot Pal Do\u00e7it, Papa Benedikti XV emnoi Imzot Zef Gjonalin nga Kashnjeti, Abat t\u00eb Mirdit\u00ebs, n\u00eb vitin 1921 e emnoi ipeshk\u00ebv dhe qe shugurue n\u00eb Rom\u00eb. Mbas tij e mori sundimin, tue qen\u00eb zgjedh\u00eb ipeshk\u00ebv i Mirdit\u00ebs, Imzot Frano Gjini, e pushkatuen n\u00eb Shkod\u00ebr me 14 mars 1948.<\/em><\/p>\n

Nga gushti i vitit 1951 Vikar i P\u00ebrgjithsh\u00ebm emnohet Imzot Lec Sahat\u00e7ija me ndeje n\u00eb G\u00ebziq<\/em>.\u201d (\u201cAbacia e Mirdites\u201d,<\/em>Gjush Sheldija (1902-1976). Sh\u00ebnime historike rreth Abacis\u00eb s\u00eb Mirdit\u00ebs)<\/p>\n

Oroshi dhe Pipa, u arratis\u00ebn nga rregjimi hienave dhe deshmuan n\u00eb Europ\u00ebn Per\u00ebndimore dhe SHBA me shkrime dhe fakte Gjenocidin komunist n\u00eb vendin e mjer\u00eb t\u00eb shqiponjave.<\/p>\n

Ata dokturaturat e tyre nuk i mbrojt\u00ebn n\u00eb koh\u00ebn e komunizmit n\u00eb Shqip\u00ebri, duke shar\u00eb apo mallkuar intelektual\u00ebt laik\u00eb dhe klerin katolik pararend\u00ebs diturak\u00eb, q\u00eb kishin kryer studimet n\u00eb universitetet e famshme t\u00eb Europ\u00ebs, sikurse b\u00ebn\u00eb shum\u00eb ish professor dhe doktor\u00eb t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb diktatorit Hoxha, por n\u00eb auditor\u00ebt e universitet\u00ebve m\u00eb t\u00eb famshmete Europ\u00ebs\u2026<\/p>\n

Pipa e Oroshi, nuk lejonn q\u00eb n\u00eb takimet e intelektual\u00ebve dhe nacionalist\u00ebve antikomunist\u00eb n\u00eb SHBA t\u00eb valvitet flamuri i diktatur\u00ebs komuniste t\u00eb Dull\u00ebs me yllin komunist.<\/p>\n

T\u00eb dy ishin miq dhe shok\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb gegut brilant prof. Ernest Koliqit Ministrit t\u00eb Kultur\u00ebs, ose babait t\u00eb hapjes s\u00eb shkollave shqipe n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb Kosov\u00eb, sikurse edhe n\u00eb Shqip\u00ebri asnj\u00eb shkoll\u00eb, institucion kulturor apo shkencor nuk ka emnin e Koliqit, por shum\u00eb qendra kan\u00eb emrin e ekstremistit fetar islam Erdoganit dhe t\u00eb shum\u00eb sulltan\u00ebve otoman\u00eb, q\u00eb e kan\u00eb shtyp k\u00ebt\u00eb popull fatkeq p\u00ebr shum\u00eb shekuj me radh\u00eb, duke vazhduar t\u2019i shp\u00ebrlaj\u00eb trurin me injoranc\u00ebs dhe munges\u00ebn e identitetit arb\u00ebror edhe n\u00eb koh\u00ebn modern t\u00eb dit\u00ebve tona\u2026<\/p>\n

Mons. dr. Oroshi, fal\u00eb vizionit past\u00ebr dhe larpam\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij themeloi dhe drejtoi\u00a0k\u00ebtu n\u00eb SHBA revist\u00ebn \u201cJeta Katholike Shqiptare\u201d\u00a0(1966), q\u00eb vijon t\u00eb botohet edhe sot n\u00eb New York n\u00eb dy gjuh\u00eb shqip dhe anglisht.<\/p>\n

Prof. Pipa konsultohej me dr. Oroshin p\u00ebr shum\u00eb tema dhe shkrime n\u00eb gjuh\u00ebn geg, p\u00ebr kultur\u00ebn e pasur geg\u00eb, historin\u00eb e lavdishme, figurat e m\u00ebdha kombtare t\u00eb para dhe mbas Rilindjes Kombtare, etj.<\/p>\n

Poligloti Pipa, botoi shum\u00eb artikuj n\u00eb revist\u00ebn Jeta Katholike Shqiptare dhe ishte nj\u00eb nder bashkpuntor\u00ebt m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb kish\u00ebs katolike shqiptare Zoja e Kshillit t\u2019Mir (sot Zoja e Shkodr\u00ebs, n\u00eb Hartsdale New York).<\/p>\n

Mons dr.\u00a0\u00a0Oroshi, kur u arratis nga ferri burg i Shqip\u00ebris\u00eb komuniste, dhe qendroi p\u00ebr 8 muaj n\u00eb malet e Mirdit\u00ebs, ku, u caktua nga nacionalist\u00ebt antikomunist\u00eb t\u00eb maleve t\u00eb Mirdit\u00ebs si komandanti shpirtnor dhe moral i t\u00eb gjith\u00eb grupeve t\u00eb rezistenc\u00ebs me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb. Gjat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb rezistenc\u00ebs, edhe pse ishte n\u00eb nj\u00eb pozicion t\u00eb sigurt ai u q\u00ebllua nga nj\u00eb plumb, q\u00eb e goditi n\u00eb gush\u2026<\/p>\n

Nacionalisti i p\u00ebrbetuar antikomunist Oroshi, sikurse kujtojn\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebsit e tij, u shpetoi jeten n\u00eb male dy nacionalist\u00ebve mirditor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt e kan\u00eb kujtuar dhe d\u00ebshmuar me respekt dhe mir\u00ebnjohje k\u00ebt\u00eb akt heroic, gjat\u00eb takimeve mes miqve t\u00eb tyne n\u00eb New York<\/p>\n

Edhe profesor Pipa u arratis nga Shqip\u00ebria, menj\u00ebher\u00eb mbas viteve t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb burgut dhe ferrit t\u00eb Dull\u00ebs.<\/p>\n

Grupi i intelektual\u00ebve t\u00eb shquar dhe t\u00eb paharruar geg\u00eb, si: Porf. Karl Gurakuqi, prof. Ernest Koliqi, prof. Arshi Pipa, mons dr. Zef Oroshi prof. Martin Camaj, at\u00eb Daniel Gjecaj O.F.M., dhe disa t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb asokohe jetonin n\u00eb emigracion n\u00eb Itali dhe SHBA, ishin dhe mbet\u00ebn b\u00ebrthama e ajk\u00ebs s\u00eb intelektualeve m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb kultur\u00ebs dhe letrave shqipe, q\u00eb p\u00ebr fat t\u00eb keq po lihen me q\u00ebllim n\u00eb heshtje, n\u00eb vendlindje edhe n\u00eb ditet tona.<\/p>\n

Dr. Oroshi, t\u00eb gjith\u00eb librat, qe shkroi dhe botoi i la si pasuri komb\u00ebtare n\u00eb gjuh\u00ebn geg, ashtu sikurse edhe prof. Pipa t\u00eb gjith\u00eb librat, dor\u00ebshkrimet dhe botimet e tjera publicistike i b\u00ebri n\u00eb gjuh\u00ebn e bukur geg.<\/p>\n

Pipa, Konica, etj., q\u00eb kan\u00eb jetuar dhe punuar n\u00eb SHBA n\u00eb rinin\u00eb e tij kan\u00eb studiuar n\u00eb shkollat katolike n\u00eb Shkod\u00ebr, duke marr\u00eb k\u00ebshtu nj\u00eb kultur\u00eb solide pro per\u00ebndimore.<\/p>\n

E p\u00ebrbashk\u00ebta tjet\u00ebr e k\u00ebtyre dy intelektual\u00ebve t\u00eb shquar geg\u00eb, \u00ebsht\u00eb se t\u00eb dy si Pipa dhe Oroshi, ishin denuar me vdekje nga rregjimi komunist ateist, fanatik i Dull\u00ebs. Ky fakt \u00ebsht\u00eb zbuluar nga nj\u00eb liste q\u00eb ndodhet n\u00eb Arkivin t\u00eb Shtetit n\u00eb Tiran\u00eb, nj\u00eb kopje e s\u00eb cil\u00ebs ka qarkulluar koh\u00ebt e fundit edhe n\u00eb New York.<\/p>\n

P\u00ebr mons. dr. Zef Oroshin n\u00eb SHBA jan\u00eb shkrur dhe botuar me sukses tre libra dinjitoz, voluminoz dhe serioz dhe asnj\u00eb lib\u00ebr deri tani nuk \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb Shqip\u00ebri apo studiuesit mirditor\u00eb.<\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb dy prej librave j\u00ebt\u00ebshkrimor kushtuar mons. dr. Zef Oroshit, jan\u00eb shkruar n\u00eb New York nga studiuesi shqiptaro amerikan\u00eb publicisti Tom\u00eb Mrijaj, q\u00eb njeherazi shoku m\u00eb i af\u00ebrt i bariut ton\u00eb shpirtot apo prelatit t\u00eb shquar t\u00eb kish\u00ebs katolike shqiptare Zoja e K\u00ebshillit t\u00eb Mir\u00eb.<\/p>\n

Prof. Arshi Pipa\u00a0(1920-1997)<\/strong><\/p>\n

Prof. Arshi Pipa, ishte nj\u00eb nd\u00ebr profesor\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb komunitetit shqiptaro amerikan\u00eb dhe qarqet e perzgjedhura intelektuale universitare amerikane. Ai ishte nj\u00ebherazi kryetar i Federat\u00ebs Panshqiptare Vatra (1912) dhe editor i gazet\u00ebs Dielli (1909).\u00a0<\/em><\/p>\n

Prof. Arshi Pipa\u00a0<\/em>lindi n\u00eb Shkod\u00ebr, n\u00eb nj\u00eb familje intelektuale t\u00eb qytetit antik.<\/p>\n

M\u00ebsimet fillore dhe t\u00eb mesme i mori n\u00eb vendlindje, t\u00eb parat te\u00a0Kolegji Saverian<\/a>\u00a0e m\u00eb tej p\u00ebr 8 vjet n\u00eb Gjimnazin e Shkodr\u00ebs n\u00eb deg\u00ebn klasike, q\u00eb e p\u00ebrfundoi m\u00eb 1938.<\/p>\n

Me p\u00ebrkujdesjen e t\u00eb atit p\u00ebr edukat\u00ebn fetare, ndiqte m\u00ebsime n\u00eb\u00a0medrese<\/a>\u00a0pasditeve.<\/p>\n

Pipa, diplomohet p\u00ebr filozofi, n\u00eb Universitetin e Firences, n\u00eb vitin 1942. Ai dha m\u00ebsim n\u00eb Amerik\u00eb n\u00eb Kolegjin e Arkansasit si profesor i filozofis\u00eb dhe m\u00eb von\u00eb si profesor n\u00eb Universitetin e Minesot\u00ebs, ku, ligj\u00ebroi let\u00ebrsin\u00eb italiane.<\/p>\n

M\u00eb 1936 me poezin\u00eb\u00a0N\u00eb lam\u00ebn e luft\u00ebs<\/em>\u00a0fitoi \u00e7mimin e tret\u00eb n\u00eb nj\u00eb konkurs poezie t\u00eb shpallur nga e p\u00ebrkohshmja katolike Cirka. M\u00eb pas studioi Let\u00ebrsi e Filozofi n\u00eb Universitetin e Firences, laureoi me tez\u00ebn\u00a0Morali dhe feja tek Bergson<\/em>.<\/p>\n

U kthye n\u00eb Shqip\u00ebri dhe nga viti 1941 dhe deri n\u00eb fund t\u00eb vitit 1944 dha l\u00ebnd\u00ebn e filozofis\u00eb n\u00eb licet\u00eb shtet\u00ebrore t\u00eb Tiran\u00ebs, Shkodr\u00ebs dhe Durr\u00ebsit.<\/p>\n

N\u00eb vitin 1944 drejtoi revist\u00ebn Kritika, botuar nga Myzaferi.<\/p>\n

Kur\u00a0Lidhja e Shkrimtar\u00ebve<\/a>\u00a0nisi botimin e organit Bota e Re,\u00a0Pipa me\u00a0Kutelin<\/a>\u00a0ishin t\u00eb vetmit jokomunist\u00eb n\u00eb k\u00ebshillin drejtues.<\/p>\n

Ai mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Par\u00eb t\u00eb Lidhjes n\u00eb tetor t\u00eb 1945, drejtuar nga\u00a0Sk\u00ebnder Luarasi<\/a>.<\/p>\n

P\u00ebr pak koh\u00eb, n\u00eb vitin 1945, qe m\u00ebsues i italishtes e i gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb Kolegjin e M\u00ebsuesve, Tiran\u00eb.\u00a0\u00a0Pasi u arrestua miku i tij Hysen Ballhysa m\u00eb 4 dhjetor 1946, Pip\u00ebn e arrestojn\u00eb m\u00eb 27 prill 1947 dhe pas tyre u arrestuan edhe Preng Ka\u00e7inari me\u00a0poliglotin\u00a0Pashk Gje\u00e7in<\/a>.<\/p>\n

Pipa u akuzua se gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs kishte \u201cdrejtuar revista me ideologji fashiste p\u00ebr t\u00eb\u00a0mashtruar popullin dhe p\u00ebr t\u00eb maskuar okupacionin fashist<\/em>\u201d dhe se vijonte pun\u00ebn me student\u00ebt e vet duke e akuzuar pushtetin komunist si terrorist, akuza p\u00ebr t\u00eb cilat u d\u00ebnua me 20 vjet heqje lirie.<\/p>\n

Pipa u burgos dhe vuajti n\u00eb burgjet dhe kampet e shfarosjes (Durr\u00ebs, korrik 1948 Vlo\u00e7isht, n\u00ebntor 1948\u00a0Gjirokast\u00ebr<\/a>, Kor\u00e7\u00eb,\u00a0Artizanati<\/em>\u00a0i Tiran\u00ebs,\u00a0Burrel<\/a>\u00a0etj.),\u00a0ku p\u00ebrve\u00e7 pun\u00ebs s\u00eb detyrueshme u b\u00eb nj\u00eb nga dor\u00ebzan\u00ebt e m\u00ebsimdh\u00ebnies s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, filozofis\u00eb dhe gjuh\u00ebve p\u00ebrgjat\u00eb d\u00ebnimit, ku shkroi librin me poezi\u00a0Libri i Burgut<\/em>.<\/p>\n

Familjen e shp\u00ebrngul\u00ebn disa her\u00eb derisa n\u00eb n\u00ebntor 1949 bashk\u00eb me 20 familje t\u00eb tjera t\u00eb persekutuara i shp\u00ebrnguli n\u00eb disa sht\u00ebpi boshe n\u00eb plazh. Gjat\u00eb rrug\u00ebtimit, i ati q\u00eb ishte i paralizuar, nd\u00ebrroi jet\u00eb.<\/p>\n

Lirohet m\u00eb 26 prill 1956 dhe nj\u00eb nat\u00eb t\u00eb fundver\u00ebs s\u00eb 1957 arratiset bashk\u00eb me t\u00eb motr\u00ebn, Fehimen. Vendoset n\u00eb Sarajev\u00eb deri n\u00eb vitin 1958.<\/p>\n

Nga burgu n\u00eb Atdhe, doktor filozofie n\u00eb SHBA<\/strong><\/p>\n

Disidenti Pipa emigroi n\u00eb Shtetet e Bashkuara m\u00eb 1959. N\u00eb fillim punoi si ark\u00ebtar n\u00eb nj\u00eb hotel n\u00eb New York.<\/p>\n

Em\u00ebrimi i tij i par\u00eb ishte n\u00eb kolegjin Philander Smith, Little Rock, Arkansas, ku ligj\u00ebroi p\u00ebr filozofi m\u00eb 1960. Vitin akademik pasues, drejtoi departamentin e gjuh\u00ebs italiane n\u00eb City University, Georgia, n\u00eb Shkoll\u00ebn e Gjuh\u00ebve dhe t\u00eb Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb jepte m\u00ebsim filozofi, n\u00eb Kolegjin e Arteve t\u00eb Lira (ver\u00eb 1961 dhe 1962).<\/p>\n

Prof. Pipa, ka qene pedagog i gjuh\u00ebs italiane n\u00eb Universitetin Kolumbia, n\u00eb vitet 1961-1962, dhe profesor i asociuar i gjuh\u00ebs italiane, n\u00eb universitetin e Delfit, Garden City, dhe, n\u00eb t\u00eb njajt\u00ebn koh\u00eb, gjat\u00eb ver\u00ebs, dha filozofi n\u00eb Kolegjin e Arteve t\u00eb Lira..<\/p>\n

N\u00eb vitet n\u00eb vazhdim ligj\u00ebroi tema filozofike n\u00eb kolegjin Adelphi Suffolk. Nga viti 1963-1966 ishte profesor i asociuar n\u00eb vitin akademik 1963-1964 n\u00eb departamentin e gjuh\u00ebs italiane, n\u00eb universitetin e Kalifornis\u00eb, Berkley.<\/p>\n

Atje jepte kursin e let\u00ebrsis\u00eb moderne italiane dhe drejtonte seminaret e kritik\u00ebs letrare, (De Sanctis, 1963, Kro\u00e7e, 1964, Viko, 1965), po ashtu si dhe n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, let\u00ebrsi dhe folklor m\u00eb 1965, si dhe filozofi romake.<\/p>\n

N\u00eb vitin 1966, drejtoi disertacionet p\u00ebr grad\u00ebn e doktorit n\u00eb filozofi (Ph.D).<\/p>\n

P\u00ebrkrahu l\u00ebvizjen studentore t\u00eb Berkley University t\u00eb Kalifornis\u00eb, e njohun si \u201cFree speech movement\u201d, dhe arrin t\u00eb b\u00ebhet kritik i paanshem i poltik\u00ebs.<\/p>\n

Nga viti 1966, ka qen\u00eb n\u00eb fakultetin e Universitetit t\u00eb Minnesota-s dhe Minneapolis, fillimisht si profesor i asociuar (1966-1969), dhe m\u00eb pas si profesor i gjuh\u00ebs italiane, n\u00eb departamentin e gjuh\u00ebve fr\u00ebnge dhe italiane (Departamenti i Gjuh\u00ebve Romane gjat\u00eb vitit 1968).<\/p>\n

Prof. Pipa arriti t\u00eb jet\u00eb pjes\u00ebtar i Universitetit t\u00eb Minesotes, si an\u00ebtar me t\u00eb drejta t\u00eb plota dhe gjithashtu kontribuonte n\u00eb planifikimin, hartimin dhe ndarjen e diplomave t\u00eb studimeve t\u00eb gjuh\u00ebs italiane.<\/p>\n

Programi p\u00ebr gradat e master-it u themelua n\u00eb vitin 1968, nd\u00ebrkoh\u00eb ai ishte drejtues i programit master (\u201cgraduate school\u201d) n\u00eb gjuh\u00ebn italiane. Tem\u00eb \u2013 diplomat p\u00ebr master dhe disertacionet e PhD u shkruan dhe u miratuan n\u00ebn drejtimin e tij.<\/p>\n

Ai ka dh\u00ebn\u00eb m\u00ebsim bashk\u00ebrisht, kurseve t\u00eb diplomuara t\u00eb gjuh\u00ebve fr\u00ebnge dhe italiane, (Simbolizmi Francez dhe Hermetizmi Italian, Romantizmi n\u00eb Franc\u00eb dhe n\u00eb Let\u00ebrsin\u00eb Italiane), duke pasuar me themelimin e programeve t\u00eb master-it, n\u00eb gjuh\u00ebt Fr\u00ebnge dhe Italiane (1970), t\u00eb konceptuar dhe hartuar me iniciativ\u00ebn e tij.<\/p>\n

Me daljen n\u00eb pension u vendos p\u00ebrfundimisht n\u00eb\u00a0Washington, D. C.<\/a>, pran\u00eb s\u00eb motr\u00ebs, ku, edhe mbyll syt\u00eb\u2026<\/p>\n

Editori prof. Pipa\u00a0<\/strong><\/p>\n

Prof. Pipa, shquhet p\u00ebr veprimtari botuese n\u00eb larmin e shtypit periodik. Ai ka qen\u00eb botues dhe kryeredaktor organesh letrare e shkencore.<\/p>\n

N\u00eb vitin 1944, kur Shqip\u00ebrija vuante n\u00ebn pushtimin e huaj, n\u00eb nj\u00eb mosh\u00eb t\u00eb re nxori revist\u00ebn\u00a0Kritika Letrare<\/em>, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn dallohet p\u00ebr trajtim original dhe objektiv t\u00eb personaliteteve t\u00eb letrave shqipe; ve\u00e7ori q\u00eb do ta shoq\u00ebroj\u00eb ate gjithnj\u00eb m\u00eb von\u00eb, kur do t\u00eb shkruaj veprat madhore n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb faqet e revist\u00ebs ravij\u00ebzoheshin kulmet e let\u00ebrsis\u00eb e t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare si Noli, Konica, Migjeni.<\/p>\n

Kulme n\u00eb historin\u00eb e kritik\u00ebs son\u00eb letrare kan\u00eb mbetur edhe k\u00ebto punime t\u00eb Pip\u00ebs.\u00a0\u00a0Eseja e shkruar p\u00ebr Konic\u00ebn e d\u00ebshmon at\u00eb si nj\u00eb kritik t\u00eb kategoris\u00eb s\u00eb par\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb vitet 1945-1946, qe an\u00ebtar i redaksis\u00eb s\u00eb revist\u00ebs Bota e Re. M\u00eb 1987, an\u00ebtar i redaksis\u00eb s\u00eb revist\u00ebs tremujore p\u00ebr mendimin kritik Telos (Kaliforni).<\/p>\n

N\u00eb vitin 1990, filloi t\u00eb botoj n\u00eb \u00cbashington D. C. revist\u00ebn \u201cAlbanica \u2013 A quarterly Journal of Albanological Research and Criticism<\/em>\u201d, revist\u00eb me vlera t\u00eb m\u00ebdha shkencore albanologjike.<\/p>\n

Mbas tre numrash, p\u00ebr arsye financiare, u nd\u00ebrpre ky botim aq i nevojsh\u00ebm e i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sidomos p\u00ebr paraqitjen para bot\u00ebs t\u00eb gjendjes s\u00eb vertet\u00eb ekonomike e politike t\u00eb trojeve tona, dhe t\u00eb shkencave tona albanologjike.<\/p>\n

P\u00ebr koh\u00ebn e vet, n\u00eb diaspor\u00ebn shqiptare, jo vet\u00ebm n\u00eb ate t\u00eb Amerik\u00ebs, nuk ka pas\u00eb nji t\u00eb till\u00eb t\u00eb dyt\u00eb q\u00eb t\u2019i afrohet sadopak. Aty u botuan artikuj studimor\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebt shqip, anglisht, fr\u00ebngjisht, gjermanisht nga studiues t\u00eb njohun shqiptar\u00eb e t\u00eb huej si: A. Pipa, M. Camaj, Peter Prifti, Anton Logoreci, Adrian Klosi, A. Vehbiu, Feime Pipa, Michele Roux, Odile Daniel, Francesco Altimari, \u00cbalter Bre\u00eb, Hans-Jurgen Sasse, Matteo Mandala, Peter Bartl, Armin Hetzer, Alain Ducellier dhe \u00cbilfried Fridler.<\/p>\n

Mbrojtja e \u00e7\u00ebshtjes shqiptare n\u00eb t\u00eb gjitha trojet tona qe q\u00ebllimi i revist\u00ebs. Numri i par\u00eb iu kushtua \u201cTragjedis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs dhe aktor\u00ebve t\u00eb saj<\/em>\u201d. N\u00eb ballin e revist\u00ebs u vizatua harta e Kosov\u00ebs s\u00eb bashku me pjes\u00ebn veriore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n

S\u00eb bashku me shkrimtarin dhe publicistin e mir\u00ebnjohur mal\u00ebsor prof. Martin Camaj ishin disident\u00eb, q\u00eb punuan n\u00eb m\u00ebrgim dhe q\u00eb dhan\u00eb nj\u00eb kontribut t\u00eb madh intelektual n\u00eb fush\u00ebn e gjuh\u00ebsis\u00eb, let\u00ebrsis\u00eb, filozofis\u00eb, sociologjis\u00eb dhe publicistik\u00ebs.<\/p>\n

Pothuajse cdo vit ka heshtje rutin\u00eb ndaj figur\u00ebs s\u00eb madhe t\u00eb intelektualit t\u00eb shquar prof. Arshi Pipa.<\/p>\n

Kjo p\u00ebr faktin e keq, se institucionet kulturore, letrare dhe kulturore n\u00eb Shkod\u00ebr (Bashkia e qytetit), Tiran\u00eb (Akademia e Shkencave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb), etj., vazhdojn\u00eb t\u00eb sundohen nga ish p\u00ebrfaqsues t\u00eb rregjimit komunist, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb pushtet kudo, duke vazhduar ta urrejn\u00eb kritikun e pafalsh\u00ebm t\u00eb tyre prof. Pip\u00ebn, p\u00ebr inerci t\u00eb diktatorit dhe diktatur\u00ebs s\u00eb largkjoftit t\u00eb Dull\u00ebs s\u00eb Gjirokastr\u00ebs.<\/p>\n

Heshtje varri. Asnj\u00eb fjal\u00eb nga institucionet e Tiran\u00ebs, por as ato lokale, n\u00eb Shkod\u00ebr, t\u00eb vet\u00ebquajtur nga e kaluara si \u201cdjepi i kultur\u00ebs<\/em>\u201d.<\/p>\n

Ai do t\u00eb botoj poezi dhe kritika. N\u00eb vitin 1944, edhe pse n\u00eb mosh\u00eb fare t\u00eb re, ai b\u00ebhet botuesi i revist\u00ebs letrare Kritika, nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb- sishmet e koh\u00ebs s\u00eb vet, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ai botoi traktate p\u00ebr kritik\u00ebn letrare, p\u00ebrse duhet dhe a kemi.<\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7se botoi kritika t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb koh\u00ebs, ai vet\u00eb mori n\u00eb shqyrtim veprat e Nolit, si dhe ushtroi kritik\u00ebn e kritik\u00ebs, duke u p\u00ebrballur me t\u00eb tjer\u00eb kritik\u00eb, si n\u00eb rastin e Mitrush Kutelit. Pena e tij prej kritiku ishte godit\u00ebse dhe nuk do t\u00eb kalonte pa u v\u00ebn\u00eb re.<\/p>\n

Por ky udh\u00ebtim nuk do t\u00eb zgjaste shum\u00eb. Me vendosjen e pushtetit popullor, Kritika, ashtu si edhe gjith\u00eb simotrat e saj, u mbyll\u00ebn.<\/p>\n

N\u00eb prill t\u00eb vitit 1946, Pipa u burgos nga regjimi komunist dhe vuajti p\u00ebr dhjet\u00eb vjet (1946-1956) n\u00eb burgjet dhe kampet e pun\u00ebs n\u00eb Durr\u00ebs, Vlo\u00e7isht, Kor\u00e7\u00eb, Tiran\u00eb, Burrel etj. At\u00ebher\u00eb lindi edhe libri me poezi Libri i Burgut.<\/p>\n

Pasi del nga burgu, arratiset n\u00eb vitin 1958 dhe vendoset p\u00ebrfundimisht n\u00eb Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n

Ndon\u00ebse nuk e pati t\u00eb leht\u00eb, ia doli t\u00eb b\u00ebnte at\u00eb q\u00eb dinte t\u00eb b\u00ebnte m\u00eb mir\u00eb, t\u00eb jepte m\u00ebsim n\u00eb universitetet m\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuara t\u00eb SHBA. (Kolumbi, Kaliforni, Minesota etj.), si dhe t\u00eb shkruante e t\u00eb botonte poezi, estetik\u00eb, filozofi dhe kritik\u00eb letrare.<\/p>\n

Ka shkruar\u00a0\u201cLund\u00ebrtar\u00eb\u201d, \u201cLibri i Burgut\u201d, \u201cRusha\u201d dhe \u201cMeridiana\u201d, pak t\u00eb njohura nga lexuesi shqiptar, si dhe \u201cTipologjia dhe periodizmi i let\u00ebrsis\u00eb shqiptare\u201d, \u201cFan Noli si nj\u00eb nga figurat komb\u00ebtare dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare shqiptare\u201d, \u201cHumanist\u00ebt italoshqiptar\u00eb\u201d, \u201cBised\u00eb p\u00ebrmbi Kadaren\u00eb\u201d, \u201cFenomeni Kadare\u201d<\/em>\u00a0etj.<\/p>\n

Disa vite m\u00eb par\u00eb u botua vepra e tij filozofike \u201cSkica e nj\u00eb konceptimi mbi jet\u00ebn plot\u00ebsuar me Mbi gjeniun\u201d, shkruar n\u00eb gjuh\u00ebn italiane n\u00eb burgun e Burrelit, n\u00eb vitin 1955. Nd\u00ebrkaq ka ende shum\u00eb p\u00ebr t\u2019u botuar dhe njohur p\u00ebr Arshi Pip\u00ebn. (Revista Kens,\u00a0Pipa \u2013 Epus<\/em><\/strong>, Num\u00ebr Special, 2017)<\/p>\n

Mllefi kund\u00ebr\u00a0Professor Emeritus\u00a0<\/em>Arshi\u00a0Pip\u00ebs n\u00eb mediat e \u201cdjathta\u201d n\u00eb vendlindje<\/strong><\/p>\n

Miku im shkodran Bep Kuqani ish i burgosuri politik, nj\u00ebkohsisht ish-bashk\u00ebvujt\u00ebs me t\u00eb ndjerin prof. Arshi Pipa, para se t\u00eb nd\u00ebrroi jet\u00eb k\u00ebtu n\u00eb New York, m\u00eb dhuroi dor\u00ebshkrimin e tij mbi prof. Arshi Pip\u00ebn.<\/p>\n

Ai nd\u00ebr t\u00eb tjera, me nj\u00eb shqet\u00ebsim t\u00eb madh m\u00eb shprehu indinjat\u00ebn e tij ndaj gazet\u00ebs gjoja t\u00eb \u201cdjatht\u00eb<\/em>\u201d me emrin e cuditsh\u00ebm 55, t\u00eb\u00a0dat\u00ebs 4 tetor 2002\u00a0(q\u00eb cirret se p\u00ebrfaqson nenin 55 t\u00eb agjitacion e propagand\u00ebs t\u00eb ish Kushtetut\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb komunizmit, q\u00eb e mban vet\u00ebn t\u00eb \u201cpavaru<\/em>r\u201d, kund\u00ebrkomuniste e rrjedhimisht e spektrit t\u00eb djatht\u00eb, t\u2019i lejoj\u00eb vet\u00ebs botimin e shkarravinave t\u00eb tilla, plot mllefe dhe urretje kund\u00ebr nj\u00eb disidenti t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb kun\u00ebrkomunisti dhe p\u00ebrsonaliteti t\u00eb madh si prof. Arshi Pipa.<\/p>\n

K\u00ebshtu n\u00ebn titullin: \u201cHetim i ri p\u00ebr vrasjen e Mehmet Shehut<\/em>\u201d, gazeta 55 synonte t\u00eb njolloste padrejt\u00ebsisht nj\u00eb nd\u00ebr figurat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha e m\u00eb t\u00eb pastra t\u00eb disidenc\u00ebs komuniste, q\u00eb mund t\u00eb quhet me t\u00eb drejt\u00eb\u00a0krenaria\u00a0e k\u00ebsaj desidence, jeta dhe vepra e t\u00eb cilit e kan\u00eb nderuar dhe do t\u2019a nderojn\u00eb gjithmon\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe shqiptar\u00ebt e kudondodhur, sepse e till\u00eb ka qen\u00eb e do t\u00eb mbetet figura e t\u00eb mir\u00ebnjohurit\u00a0Profesor Emeritus Arshi Pipa.<\/em><\/strong><\/p>\n

Disidenti Pipa,\u00a0Apostull i Demokracis\u00eb<\/strong><\/p>\n

P\u00ebr disa dekada n\u00eb SHBA, Boston dhe New York, n\u00eb drejtim t\u00eb gazet\u00ebs Dielli, organ i Federat\u00ebs Panshqiptare Vatra, kan\u00eb vepruar personalitete t\u00eb shquara n\u00eb l\u00ebmin e atdhetaris\u00eb dhe t\u00eb gazetaris\u00eb shqiptare, sikurse shkruan editori Anton \u00c7efa.<\/p>\n

K\u00ebshtu njeri pas tjetrit editor\u00eb t\u00eb Diellit, sipas radh\u00ebs kan\u00eb qen\u00eb: Fan Noli, Faik Konica, Kristo Floqi, Kristo Dako, Paskal Aleksi, Dennis Kambury, Kost\u00eb \u00c7ekrezi, Bahri Omari, Loni P. Hristo, Andon S. Frash\u00ebri, Andrea D. Elia, Nelo Drizari, Qerim Panariti, Xhevat Kallajxhi,\u00a0Eduard Li\u00e7o.<\/p>\n

M\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitet 1990-1994, gazeta ka kaluar n\u00eb duar t\u00eb ndryshme. N\u00eb vitin 1990: Din Derti; 1991: prof. Arshi Pipa (korrik, gusht-shtator); Gjon Bu\u00e7aj, Agim Karagjozi, Agim Rexhaj, me asistenc\u00ebn e Tahir Deskut (tetor-n\u00ebntor); prof. Arshi Pipa (dhjetor); 1992: prof. Arshi Pipa (janar, shkurt, mars, prill, maj-qershor); Agim Karagjozi, Gjon Bu\u00e7aj (korrik-n\u00ebntor) ; 1993: Agim Karagjozi (janar-qershor, korrik-tetor, n\u00ebntor-dhjetor); 1994: Agim Karagjozi (janar-shtator); Anton \u00c7efa (tetor-dhjetor 1994 deri n\u00eb numrin e fundit korrik-dhjetor 2006) etj.<\/em><\/p>\n

Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe u intensifikuen lidhjet e tij me Vatr\u00ebn dhe Diellin. Gjithnji, ai ka qen\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor i zellsh\u00ebm i Diellit.<\/p>\n

Shqet\u00ebsimet e tij p\u00ebr gjendjen e Vatr\u00ebs, n\u00eb k\u00ebte koh\u00eb, dhe mendimet e tij p\u00ebr prosperitetin e saj, ai i shprehu, s\u00eb pari, n\u00eb Dielli, n\u00eb artikullin e gjat\u00eb \u201cP\u00ebr riorganizimin e Vatr\u00ebs<\/em>\u201d, (nr. i 16 gushtit 1983) dhe n\u00eb fjalimin e rastit t\u00eb 28 Nandorit 1986, \u201cP\u00ebr shp\u00ebtimin e Vatr\u00ebs<\/em>\u201d, q\u00eb u botue n\u00eb Diellin e 28 shkurtit, 1987.<\/p>\n

N\u00eb pranver\u00eb t\u00eb vitit 1991, Pipa u zgjodh kryetar i Vatr\u00ebs, pa qen\u00eb an\u00ebtar i saj, detyr\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn q\u00ebndroi vet\u00ebm nj\u00eb vit, sepse n\u00eb qershor t\u00eb 1992-shit, nuk u rizgjodh.<\/p>\n

Ai e mori kryesin\u00eb e Vatr\u00ebs me t\u00eb vetmin q\u00ebllim p\u00ebr ta v\u00ebn\u00eb at\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb problemeve me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme historike, q\u00eb dol\u00ebn para kombit ton\u00eb: zhvillimeve demokratike n\u00eb Shqip\u00ebri dhe zgjidhjes s\u00eb problemit t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n

Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe tep\u00ebr t\u00eb shkurt\u00ebr, ai iu kushtua me t\u00eb gjitha energjit\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbjes s\u00eb Vatr\u00ebs, dhe kreu shum\u00eb pun\u00eb me vler\u00eb.<\/p>\n

Prof. Pipa\u00a0si arsimtar, publicist, poet, gjuh\u00ebtar, kritik letrar, p\u00ebrkthyes dhe pedagog shqiptar, i ofroi Per\u00ebndimit t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb mbi gjendjen e shkrimtar\u00ebve dhe intelektual\u00ebve n\u00eb vitet e para t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb staliniste.<\/p>\n

Mons. dr. Zef Oroshi (1912-1989)\u00a0<\/strong><\/p>\n

Oroshi, \u00ebsht\u00eb ish qendra e Mirdit\u00ebs, q\u00eb ka gdhendur faqe t\u00eb ndritura n\u00eb historin\u00eb e popullit shqiptar.<\/p>\n

Ata q\u00eb b\u00ebn\u00eb historin\u00eb e Mirdit\u00ebs nd\u00ebr shekuj, ishin kapedan\u00ebt ose Dera e famshme shtat\u00eb shekullore e Gjonmarkagjonit dhe abat\u00ebt, ve\u00e7an\u00ebrisht imzot Preng Do\u00e7i, ku, pasardh\u00ebsit e t\u00eb cilit jetojn\u00eb ende n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Rubikut. Abati, u shkollua n\u00eb Shkod\u00ebr dhe Itali. Sh\u00ebrbeu si misionar p\u00ebr shum\u00eb vjet n\u00eb Kanada dhe Kalkuta (Indi). M\u00eb pas ringriti Abacin\u00eb e Oroshit. Ishte njeri, nd\u00ebr figurat kryesore, q\u00eb b\u00ebri shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhvilluar Mirdit\u00ebn dhe vendosur rregull n\u00eb jet\u00ebn e mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb asaj ane.<\/p>\n

Abati i shquar, kishte shpesh tendenca t\u00eb forta pavar\u00ebsie nga otomanizmi islamik de-shqiptarizues.<\/p>\n

Ai, ishte njeriu, q\u00eb kishte ngritur nj\u00eb platform\u00eb t\u00eb kjart\u00eb me bosht t\u00eb theksuar politik, p\u00ebr krijimin e nj\u00eb Principate n\u00eb Mirdit\u00eb, duke u p\u00ebrpjekur, p\u00ebr t\u2019a v\u00ebn\u00eb at\u00eb n\u00eb jet\u00eb.<\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, krahina n\u00eb fjal\u00eb, \u00ebsht\u00eb qeverisur gjithmon\u00eb me dinjitet, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb kanunit t\u00eb maleve dhe p\u00ebr koh\u00ebn e munges\u00ebs s\u00eb shtetit dhe t\u00eb drejt\u00ebs (ligjeve ose kushtetut\u00ebs) s\u00eb shkruar.<\/p>\n

Kanuni i Lek Dukagjinit (i mbledhur dhe kodifikuar m\u00eb von\u00eb nga at\u00eb Shtjefen Gje\u00e7ovi O.F.M. (1874-1929), ishte nj\u00eb nevoj\u00eb e domosdoshme, p\u00ebr t\u00eb drejtuar jet\u00ebn e bashk\u00ebsis\u00eb n\u00ebp\u00ebr Mal\u00ebsi t\u00eb Veriut, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn, ka z\u00ebn\u00eb vend n\u00eb histori Mirdita, me qendr\u00ebn e saj t\u00eb hershme Oroshin.<\/p>\n

Mbiemri Oroshi, q\u00eb prelati mbarti me dinjitet edhe n\u00eb SHBA, lajm\u00ebron sipas regjistrave t\u00eb kish\u00ebs, se ai kishte lindur m\u00eb 24 n\u00ebntor 1912, n\u00eb tok\u00ebn e kathedraleve (deri n\u00eb shek. XIX num\u00ebronte 200 kisha), limanin vigan t\u00eb kryengritjeve p\u00ebr flamurin e lir\u00eb, q\u00eb ishte e mbeti Mirdita.<\/p>\n

15 vjet m\u00eb pas, i riu Jozef Oroshi, gjendet n\u00eb auditoret e Seminarit Papnor n\u00eb Shkod\u00ebr.<\/p>\n

Librat, me sa duket ishin dhe mbet\u00ebn pasioni i tij i vet\u00ebm. P\u00ebrkushtimi i p\u00ebrshpirtsh\u00ebm ndaj fes\u00eb e sh\u00ebrbesave fetare, ishte nj\u00eb tradit\u00eb e hershme e trash\u00ebguar nga t\u00eb par\u00ebt e familjes Oroshi.<\/p>\n

M\u00ebsimet fillestare Zefi i vog\u00ebl, i mbaroi n\u00eb vendlindje, nd\u00ebrsa m\u00ebsimet e mesme i nis n\u00eb vitin 1927, n\u00eb seminarin e mir\u00ebnjohur t\u00eb Jezuitve n\u00eb Shkod\u00ebr.<\/p>\n

I etur p\u00ebr dije t\u00eb thella e kultur\u00eb t\u00eb pasur civilizuese dhe kristiane per\u00ebndimore, vijon studimet e larta m\u00eb 1936-1940, n\u00eb deg\u00ebn admiruese t\u00eb Teologjis\u00eb e Filozofis\u00eb n\u00eb Rom\u00eb (Itali), pran\u00eb Universitetit t\u00eb Urbino-s n\u00eb Propaganda Fide, s\u00ebbashku me 14 djem t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb rinj shqiptar\u00eb asokohe.<\/p>\n

Mpreht\u00ebsia dhe zgjuar\u00ebsia, ishin t\u00eb ngjizur thell\u00eb n\u00eb mendjen e begat\u00eb t\u00eb t\u00eb riut.<\/p>\n

Kardinali italian Shk\u00eblq\u00ebsia e Tij mons. Fumasson Biondi, Prefekt i Propoganda Fide, e shuguron, duke i dhuruar petkat dhe koletin e meshtarit.<\/p>\n

Buz\u00ebqeshja e sinqert\u00eb dhe fisnike, lexohej leht\u00eb n\u00eb fytyr\u00ebn e meshtarit t\u00eb ri, q\u00eb hynte me nd\u00ebrgjegje dhe d\u00ebshir\u00eb t\u00eb plot\u00eb n\u00eb vresht\u00ebn e madhe t\u00eb Zotit.<\/p>\n

Fjala e Zotit, \u00ebsht\u00eb fjala e popullit<\/strong><\/p>\n

Meshtari, gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij, u gjend af\u00ebr popullit t\u00eb vet, n\u00eb dit\u00eb t\u00eb mira dhe t\u00eb v\u00ebshtira, si nj\u00eb ushtar besnik i Krishtit.<\/p>\n

Ai ndau me besimtar\u00ebt g\u00ebzimet dhe hidh\u00ebrimet e nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb plot tallaze n\u00eb emigracion.<\/p>\n

Abati i Mirdit\u00ebs dhe Delegati (Regent) Apostolik (kur \u00ebsht\u00eb d\u00ebbuar nga qeveria komuniste e Tiran\u00ebs imzot Leone Nigris Delegat Apostolik n\u00eb Shqip\u00ebri deri m\u00eb 5 maj 1945, sh\u00ebnimi im K.K.) imzot Frano P. Gjini (1886-1948) e kishte dom Zef Oroshin meshtar t\u00eb ri n\u00eb mosh\u00eb dhe nj\u00ebkohsisht sekretar t\u00eb tij t\u00eb p\u00ebrkushtuar, brenda famullive, q\u00eb administronte shpirt\u00ebrisht (kishat sufragane).<\/p>\n

\u201cEdhe n\u00eb j\u00ebt\u00ebn baritore, ai s\u2019ka pushue kurr pa p\u00ebrfitue nga p\u00ebrvoja kur ka pas\u00eb shembuj t\u00eb shk\u00eblqyesh\u00ebm.\u00a0<\/em><\/p>\n

Prej 1940-1942, p.sh. sh\u00ebrbeu si sekretar i Abatit t\u00eb Mirdit\u00ebs n\u2019Orosh, Imzot Frano Gjinit, t\u00eb cilin e admironte p\u00ebr drejtimet e k\u00ebshillat qi epte, p\u00ebr elokuenc\u00ebn e tij bind\u00ebse e p\u00ebr pervujtinin\u00eb e dinjitetin fetar e kombtar qi e praronte.\u00a0<\/em><\/p>\n

Si n\u00eb dhom\u00ebn e pritjes dhe zyr\u00ebn e Abatit, ashtu edhe n\u00eb zyren e sekretarit t\u00eb tij, Dom Zefi, kishte var\u00eb pikturat e patriotit n\u00eb za, Abat Preng Do\u00e7it.\u00a0<\/em><\/p>\n

Nji dit\u00eb i vjen nji mik prej Shkodre Imzot Gjinit, dhe kur ve re se titullari i abacis nuk kishte asnji piktur\u00eb, i kthehet Dom Zefit, tue e prozhmue:<\/em>\u00a0\u201cPo si more Dom Zef, s\u2019ia paskeni gjet\u00eb nji piktur\u00eb edhe Monsinjor Gjinit<\/em>!?\u201d<\/p>\n

Per te mos e ngushtue priftin e ri, Monsinjor Gjini, i pergjigjet me t\u00eb shpejt\u00eb: \u201cKur t\u00eb vdes un, n\u00eb qoft\u00ebse e meritoj, do t\u2019ma ven\u00eb piktur\u00ebn krah p\u00ebr krah me Abat Do\u00e7in; p\u00ebrndryshe do t\u00eb mbajn\u00eb vet\u00ebm t\u2019Atij\u00ebn. Si dihet Monsinjor Gjini, u ba martir e dha shum ma tep\u00ebr se Abati i \u201csurgjenum\u201d p\u00ebr mase 20 vjet<\/em>.\u201d<\/p>\n

Mbas 12 vjet\u00ebve (1940-1952), pasoj\u00eb e p\u00ebrndjekjeve t\u00eb Sigurimit dhe martirizimeve t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve n\u00eb Krishtin, n\u00eb koh\u00ebn e ateizmit t\u00eb gjirokastritit Enver Hoxha, mbasi thot\u00eb mesh\u00ebn e pag\u00ebzon nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb t\u00eb porsalindur, hoqi shpejt veladonin dhe mori udh\u00ebn e arratisjes n\u00ebp\u00ebr male, duke iu bashkuar forcave t\u00eb rezistenc\u00ebs kund\u00ebrkomuniste.<\/p>\n

Kryqin, q\u00eb kishte n\u00eb qaf nuk e la n\u00eb kish\u00eb, por e mori me vete, p\u00ebr t\u2019ia prir\u00eb t\u00eb mbaren n\u00eb udh\u00ebkryqet e bot\u00ebs.<\/p>\n

E Zoti e deshti dhe e ndihmoi shum\u00eb. Ai ndihmoi n\u00eb momentet m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira me qindra emigrant\u00eb, duke u dh\u00ebn\u00eb ndihm\u00eb papushim, n\u00eb t\u00eb gjitha drejtimet, deri sa ai vet\u00eb kaloi n\u00eb jet\u00ebn e pasosun\u2026<\/p>\n

P\u00ebr 8-9 muaj, q\u00ebndron mes maleve, n\u00eb shpella, shi e bor\u00eb, me buk\u00eb e pabuk\u00eb, i veshur keq n\u00eb dim\u00ebr, duke provuar mundimet e Krishtit, q\u00eb salvohet nga t\u00eb pafet\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb dit\u00ebn e Pashk\u00ebve t\u00eb vitit 1952, p\u00ebr trimat e liris\u00eb, mes maleve t\u00eb Mirdit\u00ebs (pyjet e Molungut), thot\u00eb mesh\u00ebn n\u00eb or\u00ebt e para t\u00eb m\u00ebngjesit, ku, Zoti i d\u00ebgjon lutjet, duke e shp\u00ebtuar e udh\u00ebhequr drejt tok\u00ebs s\u00eb lir\u00eb\u2026<\/p>\n

N\u00eb gusht 1952, ai gjendet n\u00eb tokat etnike shqiptare n\u00eb Dardani p\u00ebr disa muaj, duke kaluar e q\u00ebndruar p\u00ebr pak koh\u00eb n\u00eb Gjakov\u00eb, Pej\u00eb, Mitrovic\u00eb\u2026 dhe shkon n\u00eb Beograd.<\/p>\n

Dera e Gjomarkajve t\u00eb atdhelindjes s\u00eb vet, fal\u00eb mikpritjes, zem\u00ebrgjer\u00ebsis\u00eb, bujaris\u00eb tradicionale, i d\u00ebrgon garanci, p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb Itali.<\/p>\n

Ishte viti 1953, kur ai gjendet s\u00ebrisht para \u00ebndrr\u00ebs rinore. Tashm\u00eb 41-vje\u00e7ari Oroshi, po e prekte realitetin dhe shijonte at\u00eb liri, q\u00eb prej koh\u00ebsh e kishte bluar n\u00eb mendje e d\u00ebshiruar me zem\u00ebr.<\/p>\n

S\u00ebrisht me libra dhe pran\u00eb tyre, ndjehej i g\u00ebzuar dhe krenar si bir arb\u00ebror. M\u00eb t\u00eb mb\u00ebrritur n\u00eb Rom\u00eb, fillon p\u00ebrpjekjet e takimet me klerik\u00eb, p\u00ebr t\u00eb vijuar studimet e larta n\u00eb Teologji.<\/p>\n

K\u00ebt\u00eb d\u00ebshir\u00eb zemre e p\u00ebrkushtimi, p\u00ebr diturit\u00eb, shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, ia kishte shprehur ish-eprorit t\u00eb lart\u00eb abatit ipeshk\u00ebv imzot Frano Gjinit.<\/p>\n

Dhe Zoti e ndihmoi, p\u00ebr t\u2019i hapur me bujari portat e dij\u00ebs universale, mbasi kishte ndjekur nga af\u00ebr kalvarin e vuajtjeve, p\u00ebr t\u00eb ardhur deri tek Portat e Piazza di San Pietro n\u00eb Itali.<\/p>\n

Paralel me studimet e larta, i k\u00ebrkoj Selis\u00eb s\u00eb Shenjt\u00eb, q\u00eb t\u2019i miratoj k\u00ebrkes\u00ebn (dekretin<\/em>), p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb kapelan katolik (bari misionar), p\u00ebr bashk\u00ebatdhetar\u00ebt m\u00ebrgimtar politik, q\u00eb gjendeshin n\u00eb Rom\u00eb.<\/p>\n

Nj\u00eb pjes\u00eb e grigj\u00ebs s\u00eb tij, kishin shprehur d\u00ebshir\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb emigruar n\u00eb ShBA, ku, imzot Oroshi i ndihmon, fal\u00eb bujaris\u00eb t\u00eb gjith\u00eb pa dallim feje.<\/p>\n

Sikurse kujtojn\u00eb miq\u00ebt e tij prelati, ka ndihmuar me bujari nj\u00eb hoxh\u00eb shqiptar, p\u00ebr t\u00eb ardhur i qet\u00eb n\u00eb Tok\u00ebn e Bekuar t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n

Me bindje t\u00eb plot\u00eb tek e ardhmja, menj\u00ebher\u00eb iu p\u00ebrvesh pun\u00ebs dhe filloj veprimtarin\u00eb intelektuale e baritore, duke u marr\u00eb pik\u00ebs\u00ebpari me shqip\u00ebrimin e librave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, me t\u00eb cilat, do t\u00eb p\u00ebrhapte fjal\u00ebn Hyjnore t\u00eb Krishtit dhe ruajtjen e gjuh\u00ebs s\u00eb bukur amtare, shqipen.<\/p>\n

Por n\u00eb Tok\u00ebn e Bekuar t\u00eb Bot\u00ebs s\u00eb Re, nj\u00eb tjet\u00ebr prelat katolik, kishte qen\u00eb p\u00ebrpara imzot Zef Oroshit. Ai ishte bashk\u00ebvendasi e atdhetari i flakt\u00eb, abati i Mirdit\u00ebs e rilindasi i madh imzot Preng Do\u00e7i.<\/p>\n

Kjo kishte ndodhur, n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shekullit XIX. Ai, meqen\u00ebse e kishte t\u00eb ndaluar t\u00eb kthehej n\u00eb Shqip\u00ebri nga Perandoria Osmane asokohe (mbas 11 vjet burg, q\u00eb kaloi n\u00eb qelit\u00eb e ftohta t\u00eb osmanllinjve), imzot Preng Do\u00e7i (duke e marr\u00eb miratimin nga Selia e Shenjt\u00eb), u nis p\u00ebr mision n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut n\u00eb vitin 1877. Ishte ky shqiptari i par\u00eb mirditor, q\u00eb shkeli kontinentin e ri, si misionar klerik katolik.<\/p>\n

Dy mirditas Do\u00e7i e Oroshi, n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme, b\u00ebhen tribun\u00eb e mendimit p\u00ebrparimtar shqiptar, duke l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb pashlyeshme n\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb besimtar\u00ebve dhe popullit shqiptar i ndodhur njeri mbas tjetrit n\u00eb dy rob\u00ebri: otomane islame barbare dhe diktatur\u00ebn ateiste komuniste.<\/p>\n

Studiuesi dr. Pjet\u00ebr Pepa, sakt\u00ebson: \u201cNatyrisht, kleri katolik, q\u00eb kishte qen\u00eb historikisht ur\u00eb lidhjeje mes Shqip\u00ebris\u00eb dhe Europ\u00ebs, q\u00eb kishte kultur\u00ebn per\u00ebndimore, kishte miq n\u00eb Per\u00ebndim e bashk\u00ebpunonte me Perendimin, sa her\u00eb e lypte \u00e7\u00ebshtja komb\u00ebtare dhe fatet e atdheut, ishte gjithnj\u00eb kund\u00ebr orientalizmit dhe e luftoi at\u00eb, me t\u00eb menduarin, m\u00ebnyr\u00ebn e jetes\u00ebs, administrat\u00ebn e veprimtarin\u00eb shoq\u00ebrore e prap\u00eb, gjithsesi ishte n\u00eb epiqend\u00ebr<\/em>.\u201d<\/p>\n

Fal\u00eb pasionit e vullnetit t\u00eb hekurt, p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb me libra dhe studime, q\u00eb k\u00ebrkonin shum\u00eb mund dhe koh\u00eb n\u00eb p\u00ebrkthime, dr. Oroshi, p\u00ebrfundoi shqip\u00ebrimin e librave:\u00a0Katekizmi (1953), Ungjilli simbas Mateut (1953), Studimet e Bioshme (1953),<\/em>\u00a0duke mos l\u00ebn\u00eb mbas dore studimin e leksioneve t\u00eb disiplinave t\u00eb universitetit n\u00eb vitin e par\u00eb akademik (1953-1954).<\/p>\n

Po m\u00eb 1960, p\u00ebrkthen dhe boton\u00a0Visarthin Shpirtnuer<\/em>, nj\u00eb lloj katekizmi doracak, p\u00ebr familjar\u00ebt emigrant\u00eb shqiptar\u00eb katolik.Dashuria e respekti, p\u00ebr shkrimtar\u00ebt e shkoll\u00ebs s\u00eb tradit\u00ebs geg verior\u00eb, q\u00eb kishin vulosur me erudicionin e p\u00ebrkushtimin e tyre, u b\u00ebn\u00eb objekt i studimeve t\u00eb tij.<\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb qen\u00eb m\u00eb konkret, ai zgjodhi shkrimtarin e shquar dhe prozatorin modern prof. Ernest Koliqin dhe kontributin e tij shembullor shum\u00ebplan\u00ebsh, n\u00eb fush\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb bashk\u00ebkohore shqipe.<\/p>\n

Nj\u00eb punim t\u00eb plot\u00eb dhe dinjitoz: si vep\u00ebr monumentale, kushtuar shkrimtarit Koliqi (num\u00ebr special<\/em>), ai e botoi t\u00eb plot\u00eb, n\u00eb revist\u00ebn autoritative, shkencore, kulturore\u00a0Shejzat<\/em>\u00a0(1975), n\u00eb p\u00ebrkujtim t\u00eb mikut t\u00eb tij t\u00eb madh.<\/p>\n

N\u00eb Universitetin e famsh\u00ebm t\u00eb Rom\u00ebs Angelicum (1958), vijon studimet e vitit t\u00eb pest\u00eb n\u00eb deg\u00ebn adhuruese t\u00eb teologjis\u00eb, q\u00eb ndryshe njihet si disiplina ose gjimnasitika e trurit.<\/p>\n

K\u00ebtu merr si subjekt, p\u00ebr t\u00eb trajtuar gjer\u00ebsisht e filozofikisht 20 teza n\u00eb shkenc\u00ebn e Teologjis\u00eb, duke e mbrojtur (n\u00eb vitin 1960) me sukses tem\u00ebn: \u201cNj\u00eb reformator i madh i Kish\u00ebs irlandeze t\u00eb shekullit XII<\/em>\u201d, p\u00ebr grad\u00ebn shkencore\u00a0Doktor<\/em>.<\/p>\n

N\u00eb komisionin e K\u00ebshillit Shkencor Vler\u00ebsues t\u00eb Universitetit, b\u00ebnin pjes\u00eb figura t\u00eb shquara t\u00eb kultur\u00ebs, q\u00eb punonin si lektor\u00eb n\u00eb Universitetet e ndryshme italiane.<\/p>\n

Ekipi prej pes\u00eb profesor\u00ebve t\u00eb njohur italian\u00eb dhe nj\u00eb nga Universiteti i Oxford-it n\u00eb Angli, e d\u00ebgjonte me v\u00ebmendje dhe interesim shpiegimin e tezave, sipas nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimi dhe studimi t\u00eb holl\u00ebsish\u00ebm, q\u00eb kleriku shqiptar, i kishte b\u00ebr\u00eb punimit voluminoz shkencor t\u00eb disertacionit shum\u00ebplan\u00ebsh filozofik, teologjik, t\u00eb cilin, e p\u00ebrshkonte nj\u00eb bosht i ngjeshur enciklopedik.<\/p>\n

Kjo u duk dhe n\u00eb literatur\u00ebn e p\u00ebrzgjedhur shoq\u00ebruese, q\u00eb autori i palodhur e k\u00ebmngul\u00ebs kishte renditur n\u00eb fund t\u00eb tem\u00ebs shkencor hulumtuese.<\/p>\n

Kujtimet e hidhura\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ai p\u00ebrpiqej, t\u2019a largonte vemendjen nga ngjarje plot t\u00eb papritura, q\u00eb i kishin ndodhur n\u00eb Shqip\u00ebri. Por s\u00ebrisht, kujtime t\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb hidhur, q\u00eb s\u2019harrohen e ngacmonin, p\u00ebr t\u00eb gjykuar sesi ka mund\u00ebsi, q\u00eb shqiptari komunist urren p\u00ebr vdekje bashk\u00ebatdhetarin atdhedash\u00ebs dhe idealist.<\/p>\n

Jemi n\u00eb vitet e inkuizicionit t\u00eb zjarrt\u00eb komunist, ku, proletar\u00ebt, ishin gati t\u00eb grinin n\u00eb mors\u00ebn e tyre cilindo, q\u00eb nuk mendonte, ushqehej e k\u00ebndonte vallen sllavo-ruse proletare kund\u00ebrshqiptare\u2026K\u00ebshtu, krimineli me nofk\u00ebn sadisti i pam\u00ebshirsh\u00ebm, i quajturi famkeqi Hodo Habibi (i vet\u00ebquajtur si Toger Baba), me urdh\u00ebr t\u00eb tresh\u00ebs: Rita Markos, Mehmet Shehut e Enver Hoxh\u00ebs, e ndiqte k\u00ebmba-k\u00ebmb\u00ebs dom Zefin, p\u00ebr ta vrar\u00eb, ashtu sikurse kishin masakruar pa gjyq 101 vet\u00eb n\u00eb Qarkun e Shkodr\u00ebs s\u00ebbashku me Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe (Kelmend), sikurse n\u00eb Lezh\u00eb dhe Mirdit\u00eb.<\/p>\n

Editor\u00ebt e botimeve kulturore t\u00eb koh\u00ebs, me k\u00ebmb\u00ebngulje i k\u00ebrkonin eruditit t\u00eb palodhur dr. Oroshit, artikuj t\u00eb larmish\u00ebm me tematika t\u00eb ndryshme.<\/p>\n

Kjo duket gjat\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbimeve, q\u00eb prelati katolik kishte me pendat e spikatura t\u00eb mendimit elitar shqiptar n\u00eb emigracion, si:\u00a0prof. Ernest Koliqin, prof. Karl Gurakuqin, prof. Rexhep Krasniqin, prof. Martin Camaj, at\u00eb Daniel Gje\u00e7aj O.F.M\u2026<\/em><\/p>\n

K\u00ebshtu, n\u00eb nj\u00eb let\u00ebr q\u00eb prof. Ernest Koliqi, i shkruan nga Roma imzot Oroshit, nd\u00ebr t\u00eb tjera n\u00ebnvizon: \u201cJu falena nder\u00ebs p\u00ebr let\u00ebr. Presim si zogla ver\u00ebs ndoi shkrim t\u2019Uejin. Shndet e pun\u00eb t\u00eb mbara<\/em>.\u201d<\/p>\n

Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb interesante, \u00ebsht\u00eb se ai ka n\u00ebnshkruar si antar i Urdh\u00ebrit t\u00eb sh\u00ebn Fran\u00e7eskut, kur n\u00eb fakt kishte mbaruar studimet teologjike si klerik jezuit.<\/p>\n

Edhe sot komuniteti katolik shqiptar n\u00eb New York dhe rrethina, meshtarin aktual (nj\u00eb prift dio\u00e7ezan) t\u00eb Urdh\u00ebrit Jezuit dom Pjet\u00ebr A. Popaj, shpesh e th\u00ebrret si\u00a0frat<\/em>.<\/p>\n

Mal\u00ebsor\u00ebt tan\u00eb, kan\u00eb pasur e ruajn\u00eb ende nj\u00eb respekt t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, p\u00ebr antar\u00ebt e Urdh\u00ebrit t\u00eb sh\u00ebn Fran\u00e7eskut (shek. XIII), n\u00eb Veri t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt, me p\u00ebrkushtimin dhe dashurin\u00eb e tyre p\u00ebr popullin, kan\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb pashlyeshme, n\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebn e kombit shqiptar nd\u00ebr shekuj.<\/p>\n

Don Zefi, ka celebruar mesh\u00eb s\u00eb pari n\u00eb kish\u00ebn sllovene t\u00eb sh\u00ebn Cirilit n\u00eb St. Morris Park 8th Street n\u00eb New York, n\u00eb kapelen e Universitetit t\u00eb Fordham-it n\u00eb Bronx, n\u00eb shkoll\u00ebn e kish\u00ebs s\u00eb Mount Cornel n\u00eb Bronx, n\u00eb kish\u00ebn e St. Raymond\u2019s n\u00eb Costle Hill Avenue n\u00eb Bronx.<\/p>\n

Emigrant\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb, kishin ardhur nga kampet e refugjat\u00ebve t\u00eb Italis\u00eb e Austris\u00eb.<\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Lidhja Katolike, u formua n\u00eb nj\u00eb mbledhje t\u00eb mbajtur n\u00eb kish\u00ebn katolike sllovene t\u00eb sh\u00ebn Qirilit, n\u00eb Saint Mark\u2019s Pace, New York.<\/p>\n

N\u00eb mbledhje, si mysafir\u00eb, mor\u00ebn pjes\u00eb, mes t\u00eb tjer\u00ebve, prof. Rexhep Krasniqi, Kryetar i Komitetit Shqipnia e Lir\u00eb dhe aktivisti i komunitetit Stavri Qiriako nga Bashk\u00ebsia Orthodokse Shqiptaro Amerikane.<\/p>\n

Asokohe Monsinjori, q\u00eb ishte meshtar i em\u00ebruar, p\u00ebr sh\u00ebrbesa fetare n\u00eb St. Raymond (East Tremont Avenue, Bronx, New York), megjith\u00ebse \u00e7onte mesh\u00eb n\u00eb kish\u00ebn amerikane, gjithnj\u00eb me shpirt e zem\u00ebr rrinte pran\u00eb komunitetit t\u00eb vog\u00ebl katolik shqiptar.<\/p>\n

Dhe m\u00eb 1973, u realizua d\u00ebshira e madhe e klerikut t\u00eb p\u00ebrkushtuar n\u00eb trinomin Fe \u2013 Atdhe \u2013 P\u00ebrparim, mbas fushat\u00ebs fondmbledh\u00ebse prej bashkatdhetar\u00ebve, n\u00eb pranin\u00eb e besimtar\u00ebve, u b\u00eb m\u00eb n\u00eb fund bekimi i kish\u00ebs s\u00eb re, mes nj\u00eb atmosfere t\u00eb madhe g\u00ebzimi, me t\u00eb cilin ishte bashkuar, p\u00ebrmes mesazhit edhe ish\u00a0Kardinali i New York-ut, i ndjeri, Arqipeshkvi Metropolitan Eminenca e Tij Terence Cooke<\/em>.<\/p>\n

Kisha e re,\u00a0qendroi p\u00ebr shum\u00eb or\u00eb e hapur, p\u00ebr vizitor\u00ebt e shumt\u00eb shqiptar\u00eb dhe amerikan\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb nj\u00eb nga sallat e bukura t\u00eb ambienteve t\u00eb Fordham University, u mbajt programi i rastit dhe u shtrua darka madh\u00ebshtore, p\u00ebrgatitur nga K\u00ebshilli dhe Pleqsia e Lidhjes Katolike Shqiptaro Amerikane dhe tre komisione te formuara nga ata.<\/p>\n

Ja sesi e p\u00ebrshkruan, Mark K. Shkreli, atmosfer\u00ebn festive t\u00eb asaj dite g\u00ebzimi, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb bashk\u00ebatdhetar\u00ebt, n\u00eb faqet e revist\u00ebs me t\u00eb nj\u00ebjtin em\u00ebr, tek p\u00ebrcjell raportin:<\/p>\n

\u201cSaloni, megjithse me 400 vende, kje tep\u00ebr i vog\u00ebl, p\u00ebr t\u00eb pranue t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb d\u00ebshirojshin t\u00eb merrshin pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb solemnitet. Mbramjen madh\u00ebshtore e zamadhe me pranin\u00eb e tyne dhe mysafir\u00ebt e grishun, p\u00ebr ket\u00eb rast e nderonin nd\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb (mbasi drejtori i yn\u00eb, At Zef Oroshi dhe kryetari i mbramjes z. Fran Sokoli, mor\u00ebn vendet e veta) edhe: Dr. H. Begeja, p\u00ebrqafsues i Ballit Komb\u00ebtar, z. Ago Agaj, p\u00ebrfaq\u00ebsues i B.K.I., Dr. Rexhep Krasniqi, president i K.Sh.L., z. Imam Isa Hoxha i New York-ut, z. Peter Chickos, president i Vatr\u00ebs, imzot Gustav Schultheoss, Vikar Episkopal i Bronx-it dhe perfaq\u00ebsues i Eminenc\u00ebs Kardinal Cooke, Arqipeshk\u00ebv i New York-ut; Imzot Stefan Lasko, ipeshk\u00ebv i Kish\u00ebs Orthodokse Shqiptare n\u2019U.S.A.; Dr. Anthony Athanas, ish-Kryetar i Vatr\u00ebs dhe p\u00ebrkrah\u00ebs i \u00e7do t\u00eb mire shqiptare; Dr. \u00c7esk Ashta, Kryetar i L.K.Sh.; z. Sami \u00c7aushaj, i Org. Balli Komb\u00ebtar; Dr. Arnold, i shkoll\u00ebs Mjeksore \u201cEistein\u201d Bronx; Dr. Bro\u00ebn, Drejtor i Projekteve Sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb Fordham Misericordia Hospital; Dr. Athanas Gegaj, editor i gazet\u00ebs \u201cDiellit\u201d.<\/em><\/p>\n

N\u2019ora 5 mbas dreke, kryetari i dark\u00ebs z. Fran Sokoli, shpalli fillimin e programit. Zonjusha shqiptare Lume Juka, k\u00ebndoi Hymnin Komb\u00ebtar amerikan dhe at\u00eb shqiptar. Mbasandej lexuene referatet z.\u00a0\u00a0Ndoc Vulaj, n\/kryetar i L.K.Sh.A. dhe z. Pashko Deda, antar i t\u00eb njajt\u00ebs. Hymnet dhe referatet kjen\u00eb t\u00eb persh\u00ebndetuna me duartrokitje t\u00eb zjarrta.<\/em>\u201d<\/p>\n

Po t\u00eb shikosh me kujdes fotot e botuar, n\u00eb koleksionin e revist\u00ebs Jeta Katolike asokohe, syri dallon menj\u00ebher\u00eb pamjen arkitektonike t\u00eb projektuesit, ku, Sht\u00ebpia e Zotit, (Kisha), kishte form\u00ebn e kryqit latin, me kumbonare, me hap\u00ebsir\u00eb mbas lterit, me drita t\u00eb zbukuruara shum\u00ebngjyr\u00ebshe, q\u00eb ndri\u00e7ojn\u00eb fugur\u00ebt e shenjtor\u00ebve dhe afresket e sh\u00ebnjtor\u00ebve n\u00eb piktur\u00eb.<\/p>\n

K\u00ebtu shquhej nj\u00eb ballkon, brenda ambienteve t\u00eb Kish\u00ebs dhe n\u00eb fasadet e saj, jan\u00eb t\u00eb vendosur truporet e sh\u00ebn Ndout, sh\u00ebn Nikolla, Nana e K\u00ebshillit t\u00eb Mir\u00eb, etj., nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb adhuruarit me devocion t\u00eb besimtar\u00ebve t\u00eb krishter\u00eb e jokrishter\u00eb.<\/p>\n

Bariu nacionalist e dijetari i ndritur i shqiptar\u00ebve, la nj\u00eb em\u00ebr shum\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e publicistik\u00ebs e botimeve n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n

Ishte ai, q\u00eb shqip\u00ebroi librin\u00a0Kat\u00ebr Ungjijt dhe Pun\u00ebt e Apostujve\u00a0<\/em>(Rom\u00eb, 1960, 1979), n\u00eb gjuh\u00ebn e \u00ebmb\u00ebl geg, aq t\u00eb nevojsh\u00ebm p\u00ebr shqiptar\u00ebt.<\/p>\n

Pjes\u00eb nga materialet e para t\u00eb shqip\u00ebruara prej Ungjillit, nisin t\u00eb botohen p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, n\u00eb revist\u00ebn e komunitetit katolik Jeta Katholike Shqiptare (1966-1978), n\u00eb num\u00ebrat e para t\u00eb saj, por pa n\u00ebnshkrimin e vet.<\/p>\n

Kjo rubrik\u00eb, vijoi rregullisht, n\u00eb shum\u00eb num\u00ebra t\u00eb s\u00eb p\u00ebrkohshmes, p\u00ebr pes\u00eb vite me radh\u00eb.<\/p>\n

Monsinjori ishte tep\u00ebr en\u00ebrgjik, n\u00eb kryerjen me sakt\u00ebsi deri n\u00eb fund t\u00eb \u00e7do detyre, q\u00eb merrte p\u00ebrsip\u00ebr.<\/p>\n

Don Zefi, me modestin\u00eb tipike mal\u00ebsore, ishte nj\u00eb bibliotek\u00eb, q\u00eb ecte me dy k\u00ebmb\u00eb, sikurse shpreheshin t\u00eb gjith\u00eb ato q\u00eb e njihnin nga af\u00ebr, \u201cnj\u00eb enciklopedi v\u00ebrtet\u00eb e gjall\u00eb<\/em>\u201d.<\/p>\n

Ai nuk dinte t\u00eb shterronte kurr\u00eb, p\u00ebr dijet akademike dhe bashk\u00ebkohore fetare dhe kulturore shqiptare q\u00eb zot\u00ebronte.<\/p>\n

P\u00ebr nga kultura e pasur dhe e gjer\u00eb, ai kishte p\u00ebrher\u00eb n\u00eb zot\u00ebrim, nj\u00eb thell\u00ebsi e past\u00ebrti mendimi logjik.<\/p>\n

Mbas Koncilit II Vatikanas (1967), mesha e shenjt\u00eb, u caktua me dekret papal asokohe t\u00eb mbahet jo n\u00eb gjuh\u00ebn tradicionale latine, por n\u00eb gjuh\u00ebn respektive t\u00eb \u00e7do populli, q\u00eb ushtron besimin katolik.<\/p>\n

Esht\u00eb b\u00ebr\u00eb tradit\u00eb n\u00eb \u00e7do shtet, p\u00ebr meshtar\u00ebt, kur em\u00ebrohen si barinj shpirt\u00ebror n\u00eb shtete t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs, duhet t\u00eb flasin gjuh\u00ebn e popujve q\u00eb u sh\u00ebrbejn\u00eb me sakramente e \u00e7ojn\u00eb mesh\u00ebn n\u00eb kish\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, kuptohet dhe p\u00ebrjetohet m\u00eb kjart\u00eb dometh\u00ebnia e doktrin\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb.<\/p>\n

Mbas 40 viteve (2007), papa Benedikti XVI, ka shprehur orientimin (s\u00ebrisht me dekret papal), p\u00ebr t\u2019u kthyer tek tradita e hershme kristiane.<\/p>\n

Tashm\u00eb mesha, po mbahet n\u00eb gjuh\u00ebn e hershme tradicionale latine, p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb m\u00eb pran\u00eb koh\u00ebs s\u00eb hershme, kur krishterimi u b\u00eb si fe zyrtare n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n

Shprehja me fjal\u00eb t\u00eb zgjedhura e mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse, erudicioni dhe edukata e thell\u00eb ekumenike e imzot Oroshit, ishin ftesa e s\u00eb diel\u00ebs edhe p\u00ebr shqiptar\u00ebt e besimeve t\u00eb tjera, shum\u00eb prej t\u00eb cil\u00ebve shkonin p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar predikimin e tij (homelin\u00eb) n\u00eb kish\u00eb.<\/p>\n

Si njeri me kapacitet human dhe mjek i mir\u00eb me ila\u00e7et shpirt\u00ebrore t\u00eb Krishtit, sh\u00ebron shum\u00eb plag\u00eb nd\u00ebr shqiptar\u00eb, m\u00ebrgimtar\u00eb t\u00eb infektuar nga dhuna e ushtruar nga rregjimet e nj\u00ebjta totalitare.<\/p>\n

Dr. Oroshi, edhe gjat\u00eb mesh\u00ebve n\u00eb kishat amerikane, b\u00ebri apel, p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e popullit p\u00ebr liri civile, besimi, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn vuante shpirt\u00ebrisht e punoi me devocion me miqt\u00eb amerikan\u00eb dhe aktivist\u00eb t\u00eb palodhur bashk\u00ebatdhetar\u00eb kudo n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb, p\u00ebr lirin\u00eb e fes\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n

Projektues e aktivisti i flakt\u00eb, mbetet si frym\u00ebzuesi i bashkatdhetar\u00ebve n\u00eb organizimin e disa tubimeve kund\u00ebrkomuniste dhe liri besimi n\u00eb Shqip\u00ebri, para Organizat\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara (UN) n\u00eb Manhattan New York.<\/p>\n

Respekt e mir\u00ebnjohje p\u00ebr m\u00ebsuesin Mjeda<\/strong><\/p>\n

Imzoti e adhuronte shum\u00eb m\u00ebsuesin e paharruar klerikun, poetin dhe njeriun e shquar t\u00eb p\u00ebrmasave bot\u00ebrore dom Ndre Mjeden (1866-1937).<\/p>\n

Oroshi, shpesh jetonte e vepronte, n\u00ebn shembullin e edukatorit t\u00eb zellsh\u00ebm e frytdh\u00ebn\u00ebs, pran\u00eb Seminarit Papnor n\u00eb Shkod\u00ebr (1843-1946, 1991).<\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt asokohe, Ishte nj\u00eb nd\u00ebr njoh\u00ebsit dhe propaganduesi m\u00eb i shk\u00eblqyer i jet\u00ebs dhe vepr\u00ebs s\u00eb poetit t\u00eb dashtur Mjeda.<\/p>\n

Ai, e p\u00ebrkujtoi me respekt t\u00eb madh m\u00ebsuesin e tij, n\u00eb shenj\u00eb mir\u00ebnjohje e nderimi n\u00eb New York, duke organizuar p\u00ebrkujtimin, n\u00eb 40-vjetorin e vdekjes.<\/p>\n

Mjedja dhe nx\u00ebn\u00ebsi i shkoll\u00ebs e adhurues i tij, kleriku emigrant imzot Oroshi, kishte miq\u00ebsi me klerik\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb besimeve fetare.<\/p>\n

Dom Ndre Mjeda e prifti Oroshi, ishin p\u00ebr dialogun ekumenik me ortodoks\u00ebt, besimin islam, bektashit, protestant\u00ebt e fet\u00eb e tjera.<\/p>\n

Ai, kishte b\u00ebr\u00eb shpesh takime me Kryepeshkopin Hir\u00ebsin\u00eb e Tij imzot dr. Fan Stilian Nolin n\u00eb Boston.<\/p>\n

P\u00ebr frym\u00ebn e sh\u00ebndosh n\u00eb takimet ekumenike (midis kishave t\u00eb krishtera), sikurse m\u00ebsojm\u00eb nga studiuesi i rrym\u00ebs shkencore t\u00eb mjedjaologjis\u00eb prof. dr. Mentor Quku, \u201c\u2026autoriteti i Mjed\u00ebs, n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim ishte absolut. Personaliteti i poetit, shihej si njeriu m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm n\u00eb t\u00eb gjitha rastet kur lind\u00ebte nevoja p\u00ebr dialog<\/em>.\u201d<\/p>\n

N\u00eb mesin e shekullit XX, me rizgjimin e l\u00ebvizjeve p\u00ebr bashkimin e besimtar\u00ebve t\u00eb krishter\u00eb n\u00eb bot\u00eb, filluan t\u00eb thyhen shum\u00eb barriera e pengesa p\u00ebrmes ekumenizmit.<\/p>\n

K\u00ebshtu papa Pali (Paul) VI (1963-1978) e Patriarku i Konstantinopoj\u00ebs Atenagora I (1886-1972) me origjin\u00eb arvanitas, q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb Greqi, n\u00eb takimin e tyre n\u00eb vitin 1964 n\u00eb\u00a0Tok\u00ebn e Shenjt\u00eb<\/em>, u munduan t\u2019i afrojn\u00eb zemrat e t\u00eb krishter\u00ebve t\u00eb ndar\u00eb (shkizma) n\u00eb vitin 1054.<\/p>\n

Diskutimet e gjata, t\u00eb dy barinjve t\u00eb grigj\u00ebs shqiptare n\u00eb emigracion, gjenin gjithnj\u00eb frym\u00ebn e ngroht\u00eb t\u00eb mir\u00ebkuptimit e respektin e nd\u00ebrsjellt\u00eb.<\/p>\n

Ata kishin menduar koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, p\u00ebr rikthimin dialogut nd\u00ebrfetar (ekumenik), q\u00eb kishin b\u00ebr\u00eb pararend\u00ebsit prelat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb afruar e m\u00eb pas bashkuar kish\u00ebn e ritit oksidental (catholic roman) dhe oriental (orthodox east), si nj\u00eb vler\u00eb e re shpirt\u00ebrore e bashk\u00ebsis\u00eb arb\u00ebrore n\u00eb ShBA.<\/p>\n

Me sa duket, p\u00ebrvoj\u00ebn e kishte m\u00ebsuar nga eruditi i gj\u00ebr\u00eb e i thell\u00eb poliedrik i poetit dom Ndre Mjedja shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n

F\u00ebmij\u00ebria dhe rinia asokohe, kan\u00eb qen\u00eb nj\u00eb bllok sh\u00ebnimesh n\u00eb kujtes\u00ebn e fresk\u00ebt t\u00eb klerikut dr. Oroshi.<\/p>\n

N\u00eb revist\u00ebn 3 mujore t\u00eb p\u00ebrkohshme t\u00eb komunitetit katolik shqiptar n\u00eb New York, ai do t\u00eb shkruaj artikullin me titull: \u201cDom Ndre Mjedja me rastin e 40-vjetores s\u00eb vdekjes.<\/em>\u201d<\/p>\n

Ashtu sikurse p\u00ebr dom Mjedjen e madh dhe bariun n\u00eb emigracion imzot dr. Oroshin, \u201c\u2026\u00a0feja dhe atdheu jan\u00eb dy nocione, t\u00eb cilat, nuk ishin n\u00eb raporte p\u00ebrjashtuese me njeri tjetrin. N\u00eb \u00e7do rast kudo dhe kurdo kishte vend p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb\u2026 Devocioni fetar \u00ebsht\u00eb brenda vet\u00ebdij\u00ebs s\u00eb Mjed\u00ebs s\u00ebbashku me atdhetarizmin e flakt\u00eb. Ata nuk mund t\u00eb p\u00ebrjashtonin njeri-tjetrin, sepse ashtu ishin dimensionuar; ata flinin bashk\u00eb brenda Mjed\u00ebs<\/em>\u201d<\/p>\n

Kishte raste, q\u00eb nga misionet e pambarim imzot Oroshi, gjente pak koh\u00eb t\u00eb lir\u00eb, p\u00ebr t\u2019u prer\u00eb n\u00eb qet\u00ebsi, vetmi e cila, i pushtonte mallin p\u00ebr atdhelindjen.<\/p>\n

Meditacionin e thell\u00eb si ushtrim shpirt\u00ebror e b\u00ebnte dy jav\u00eb n\u00eb vit.<\/p>\n

Vetmia e tij, ishte nj\u00eb adhurim i p\u00ebrshtatsh\u00ebm mbushur me lutje, p\u00ebr nj\u00eb kontakt m\u00eb imtim me Zotin.<\/p>\n

Ai shpesh i mbushte syt\u00eb me lot dhimbjeje e malli t\u00eb pashuar, p\u00ebr atdhelindjen Oroshin, familjen e shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb kampet e v\u00ebshtira t\u00eb internimeve komuniste.<\/p>\n

Gjat\u00eb sh\u00ebtitjeve t\u00eb lira n\u00eb park, q\u00eb miku i af\u00ebrt\u00a0Tom\u00eb Mrijaj<\/em>, ka b\u00ebr\u00eb me imzot dr. Zef Oroshi, biseda t\u00eb lira p\u00ebr Oroshin, p\u00ebrsekutimin e klerit katolik n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n

Dr. Oroshi, gjat\u00eb bised\u00ebs telefonike, i thot\u00eb mikut t\u00eb vet: \u201cTom\u00eb, a keni mund\u00ebsi t\u00eb vini pak tek un\u00eb!?\u201d\u00a0<\/em>Bashk\u00ebbiseduesi i p\u00ebrgjigjet prelatit, se n\u00eb \u00e7do koh\u00eb, jam i gatsh\u00ebm t\u00eb vi tek ju.<\/p>\n

Toma, tregon: \u201cKur hyra brenda sht\u00ebpis\u00eb, Monsinjori, u ngrit n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, me buz\u00ebqeshi gjith\u00eb humor, duke th\u00ebn\u00eb: \u201cPash\u00eb n\u00eb dritare nj\u00eb diell t\u00eb bukur, q\u00eb m\u00eb ngacmoi n\u00eb shpirt frym\u00ebzimin. Menj\u00ebher\u00eb, m\u00eb shkoj mendja tek ju, e u telefonova, duke qen\u00eb i sigurt\u00eb se do t\u00eb vinit p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebtit s\u00ebbashku me mua<\/em>.\u201d<\/p>\n

Iu p\u00ebrgjigja, se jam gati t\u00eb shkojm\u00eb p\u00ebr sh\u00ebtitje, ku, t\u00eb d\u00ebshironi ju. Ai d\u00ebshironte q\u00eb t\u00eb shkonim n\u00eb brigjet e plazhit Orchard Beach. At\u00eb dit\u00eb, n\u00eb bregdet nuk kishte asnj\u00eb vizitor, p\u00ebrve\u00e7 meje, imzot dr. Zef Oroshit dhe qindra pul\u00ebbardha, q\u00eb fluturonin dhe ecnin t\u00eb qet\u00eb rreth nesh.\u00a0<\/em><\/p>\n

Prelati yn\u00eb m\u00eb pyeti:\u00a0<\/em>
\n<\/em>\u201cI dashtun Tom\u00eb, n\u00ebse ia q\u00eblloj a m\u00eb thua t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn?\u201d<\/em><\/p>\n

Ai nga s\u00ebmundja e r\u00ebnd\u00eb, mendonte se e kishte humbur vet\u00ebdij\u00ebn. Monsinjori, e ngriti dor\u00ebn e djatht\u00eb lart e shtriu drejt uj\u00ebrave t\u00eb pambarim t\u00eb Oqeanit Atlantik dhe me drejtimin nga Jugu m\u00eb tha: \u201cA i bie t\u00eb jet\u00eb n\u00eb at\u00eb drejtim Shqipnia?\u201d<\/em><\/p>\n

Un\u00eb iu p\u00ebrgjigja menjeher\u00eb, se n\u00eb at\u00eb drejtim, q\u00eb tregoni ju me dor\u00eb \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebria. Pash\u00eb se m\u00ebnjeher\u00eb i erdhi nga thell\u00ebsia e shpirtit nj\u00eb buzeqeshje shum\u00eb e g\u00ebzuar.<\/em><\/p>\n

U ngrit n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, i \u00e7oi duart p\u00ebrpjet\u00eb dhe tha fjal\u00ebt: \u201cE vraft Zoti Enver Hoxh\u00ebn e at komuniz\u00ebm t\u00eb zi, q\u00eb nuk na la me jetue n\u00eb vendin ton\u00eb. Po \u00e7\u2019ka i bam na priftat, t\u00eb cil\u00ebt, u masakruan nga diktatura e tij. Na historikisht, e kena dasht dhe e dona vendin e popullin ton\u00eb, t\u00eb cilit, i kena sh\u00ebrbye p\u00ebrher\u00eb me zem\u00ebr e dashuni<\/em>.\u201d<\/p>\n

Atij i plasi nj\u00eb vaj i madh d\u00ebnese dhe p\u00ebrshp\u00ebrti emrat e v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tij Prenit, Ndout dhe motr\u00ebs Lu\u00e7ies, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt, kishte marr\u00eb lajme jo t\u00eb mira, se gjenden t\u00eb internuar n\u00eb Gradisht t\u00eb Lushnj\u00ebs.<\/p>\n

Ju drejtova imzot Zef Oroshit, se ju jeni nj\u00eb personalitet i madh, q\u00eb po vuani, sikurse kan\u00eb vuajtur historikisht njer\u00ebzit e shquar t\u00eb k\u00ebtij planeti.<\/p>\n

Librin tuaj t\u00eb shqip\u00ebruar:<\/em>\u00a0\u201cKat\u00ebr Ungjijt dhe Pun\u00ebt e Apostujve\u201d, e pash\u00eb n\u00eb \u00e7do Kish\u00eb gjat\u00eb vizit\u00ebs s\u00ebfundit n\u00eb Kosov\u00eb dhe meshtar\u00ebt m\u00eb pyesnin p\u00ebr ju. Ai u qet\u00ebsua disi dhe mbas pak minutash u kthyem me makin\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij<\/em>\u2026\u201d\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb e shkruar gjithnj\u00eb, se Shtypi Katolik mbar\u00ebshqiptar, ka qen\u00eb nd\u00ebr shekuj shtyll\u00eb e atdhedashuris\u00eb dhe jo m\u00eb pak kulture kudo.<\/p>\n

K\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmojn\u00eb objektet e panum\u00ebrta arkeologjike: skulptur\u00eb, piktur\u00eb, letrare, vepra t\u00eb ndryshme arti t\u00eb shp\u00ebrndara anekend vendlindjes; dhe k\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmon n\u00eb ve\u00e7anti nj\u00eb histori e lar\u00eb me gjakun e tij n\u00eb shekuj.<\/p>\n

Ai, iu kund\u00ebrvu me pend\u00eb dhe gjoks barbarizmave t\u00eb huaja dhe servilizmave t\u00eb opurtunist\u00ebve t\u00eb brendsh\u00ebm n\u00eb trojet shqiptare.<\/p>\n

Kjo ka qen\u00eb n\u00eb shekuj dhe dekadat e porsakaluara arsyeja q\u00eb kleri katolik, u gjet i pari n\u00eb shenjestr\u00ebn e t\u00eb pazot\u00ebve, q\u00eb posht\u00ebruan vendin ton\u00eb dhe e kthyen at\u00eb, sikurse ben\u00eb edhe osman\u00ebt, nga nj\u00eb kopsht i lul\u00ebzuar feje dhe kulture n\u00eb nj\u00eb g\u00ebrmadh\u00eb rr\u00ebnojash fizike e shp\u00ebrt\u00ebrore, g\u00ebrmadh\u00eb vuajtesh dhe mjerimi. \u201cP\u00ebr t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrir\u00eb lul\u00ebzimin e humbur, do t\u00eb duhen dekada t\u00eb t\u00ebra mundi dhe djerse, sepse brenda k\u00ebsaj g\u00ebrmadhe tragjike e do t\u00eb thoja katastrofike, gjendet rinia e jon\u00eb e ikur n\u00eb vendet e huaja, ndoshta p\u00ebr t\u00eb mos u kthyer m\u00eb<\/em>.\u201d (Don Ndoc Nogaj, \u201cShtypi Katolik Shqiptar 1991 n\u00ebntor 2001\u201d, Shkod\u00ebr, 2001, f.6)<\/p>\n

T\u00eb sjell\u00ebsh nd\u00ebr mend dhe t\u00eb rreshtosh figurat e m\u00ebdha jo vet\u00ebm kulturore fetare, pot edhe morale, jo vet\u00ebm klerikale, por thjesht\u00eb katolike, t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb nj\u00eb vendi shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb \u00ebsht\u00eb imperativi i \u00e7do njeriu, q\u00eb ka p\u00ebr zem\u00ebr brumosjen e bot\u00ebs shpirt\u00ebrore t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve e t\u00eb rinjve tan\u00eb, ku kisha me shtypin e saj ka qen\u00eb nj\u00eb fanar drite, jo vet\u00ebm n\u00eb l\u00ebmin fetar por edhe at\u00eb kulturor e atdhetar.<\/p>\n

Kjo gj\u00eb duket e kjart\u00eb sapo t\u00eb hap\u00ebsh nj\u00eb antologji let\u00ebrsie, qysh prej viteve 1934-1944, 1945-1990, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb pashlyeshme diturie nd\u00ebr shekuj, por edhe brymos\u00ebn tok\u00ebn e shenjt\u00eb n\u00eb vendlindje me gjakun e tyre martir.<\/p>\n

Jan\u00eb pik\u00ebrisht Urdh\u00ebri i Jezuit\u00ebve, ata q\u00eb z\u00ebn\u00eb nj\u00eb vend nderi n\u00eb publicistik\u00ebn shqiptare. Qysh n\u00eb dit\u00ebt e para ata u ndesh\u00ebn me Perandorin\u00eb e \u201cpathyeshme\u201d Osmane, duke nd\u00ebrtuar Seminarin dhe Kolegjen Saveriane n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 1870, soll\u00ebn n\u00eb qytet, pa p\u00ebrfunduar ende mir\u00eb insitutet e m\u00ebsip\u00ebrme, nj\u00eb Shtypshkronj\u00eb \u201cE Zoj\u00ebs s\u00eb pap\u00ebrlyeme\u201d, duke filluar pas pak edhe botimin e s\u00eb p\u00ebrkohshmes \u201cEl\u00e7ija e Zemr\u00ebs s\u00eb Krishtit\u201d (mars, 1891), me shpenzimet e vet\u00eb kuvendit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Klajd Kapinova\/ Prof. Arshi Pipa\u00a0(1920-1997)\u00a0dhe Mons. Dr. Zef Oroshi\u00a0(1912-1989), jan\u00eb dy intelektual geg erudist cil\u00ebsor t\u00eb kalibrit europian\u00eb dhe amerikan\u00eb; nj\u00ebri nga qyteti antik Shkodra, nd\u00ebrsa tjetri geg stoik dhe largpam\u00ebs nga Mirdita e z\u00ebmadhe e<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8067,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-8066","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicistike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8066","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8066"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8066\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8069,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8066\/revisions\/8069"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8067"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8066"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8066"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8066"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}