{"id":8063,"date":"2020-02-02T21:48:18","date_gmt":"2020-02-02T21:48:18","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8063"},"modified":"2020-02-02T21:48:18","modified_gmt":"2020-02-02T21:48:18","slug":"historiku-i-arsimit-ne-malesi-te-madhe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=8063","title":{"rendered":"Historiku i Arsimit n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe"},"content":{"rendered":"<h2><strong><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/RITA-KALAJ.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-7967\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/RITA-KALAJ.png\" alt=\"\" width=\"160\" height=\"160\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/RITA-KALAJ.png 160w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/RITA-KALAJ-150x150.png 150w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/RITA-KALAJ-50x50.png 50w\" sizes=\"auto, (max-width: 160px) 100vw, 160px\" \/><\/a>Pergaditi Rita Shkurtaj<\/strong><\/h2>\n<h2>Zanafilla e historis\u00eb arsimore n\u00eb trojet shqiptare \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e hershme,edhe pse burimet e shkruara mungojne dhe e paraqesin antikitetin si periudh\u00eb t\u00eb err\u00ebt dhe plot hije dyshimi p\u00ebr egzistencen e saj.<\/h2>\n<p><!--more--><\/p>\n<h2>Megjithat\u00eb gjuha shqipe, unike n\u00eb llojin e vet e cil\u00ebsuar nga shkenctaret edhe si gjuha e hyjnive, referuar burimeve t\u00eb shkruara, u themeluar nga Imzot Pal\u00eb \u00cbngjelli me Formulen e Pagzimit, q\u00eb n\u00eb vitin 1462,d\u00ebshmi e kontributit t\u00eb madh t\u00eb klerikeve katolik p\u00ebr ruajtjen dhe kultivimin e saj.<\/h2>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/rita....png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-8064\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/rita....png\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"144\" \/><\/a><\/p>\n<h2>Sigurisht n\u00eb shekujt pasardh\u00ebs edhe pse me shum\u00eb pengesa gjuha shqipe u pasuru dhe u mbrojt nga bijt e saj duke e ngritur n\u00eb pjedistalin m\u00eb t\u00eb \u00e7muar nd\u00ebrkomb\u00ebtar k\u00ebt\u00eb gjuh\u00eb,rr\u00ebnj\u00ebt e s\u00eb cil\u00ebs degezuan edhe mjaft gjuh\u00eb te krijuara nga tendencat politike bashkohore. Ishte periudha e Rilindjes Komb\u00ebtare ajo q\u00eb vulosi me gjak identitetin e gjuh\u00ebs shqipe.Koha kur n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare dominonte fryma e nacionalizmave p\u00ebr formimin e shtet-kombeve dhe rrymave me risi kulturore e socjale t\u00eb cilat edhe pse me ulje ngritje pat\u00ebn ndikim te madh tek shqiptar\u00ebt,e p\u00ebr pasoje edhe tek malsor\u00ebt e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe,\u00e7ka u vu re n\u00eb organizimin e kuvendeve t\u00eb her\u00eb pas hershme.<\/h2>\n<h2>N\u00eb kuvendin e par\u00eb t\u00eb Kastratit t\u00eb vitit 1881, Kuvendin e dyt\u00eb t\u00eb Kastratit 1892. Kuvendin e trete t\u00eb Kastratit n\u00eb vitin 1894. Usullin e Vuklit t\u00eb vitit 1825 etj. Organizimi i k\u00ebtyre kuvendeve kishte qellim jo vetem \u00e7lirimin dhe mbrojtjen e trojeve por edhe nevojen e t&#8217;folmes n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe nga administrata shtetnore,mungesa e s\u00eb cil\u00ebs po i diskriminonte, duke i mbajtur n\u00eb err\u00ebsiren e politikes sunduese osmane e cila synonte asimilimin dhe perjetsimin e sundimit t\u00eb tyre mbi keto troje, si\u00e7 e pohon edhe Edit Durham n\u00eb p\u00ebrshkrimet e veta &#8220;nuk ka fjale p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar mjerimin n\u00eb k\u00ebto vende t\u00eb egra, ku nuk ka ardhur asnj\u00eb mjek e asnje mesues.<\/h2>\n<h2>T\u00eb par\u00ebt q\u00eb dhan\u00eb kontributin e tyre n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe n\u00eb fush\u00ebn arsimore t\u00eb shqip\u00ebruar ishin kleriket katolik,ku do ve\u00e7oj Dom Ndoc Nikaj ardhetar i flakt\u00eb e kontribues i \u00e7muar n\u00eb mesimin e gjuh\u00ebs shqipe jo vetem n\u00eb Famulline e Shkrelit por edhe n\u00eb famullit\u00eb e tjera me an\u00eb t\u00eb shkollave shetit\u00ebse. At Gjergj Fishta,Dom Nikoll Gazulllin,Dom Pjeter \u00c7unin e shume klerik t\u00eb tjere t\u00eb emeruar n\u00eb famullit\u00eb e Shkrelit,Kastratit,Hotit,Kelmenit e Rrethinave, q\u00eb punonin e vepronin si patriot n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe. N\u00eb fillimin e shekullit t\u00eb ri sipas dokumenteve rezulton se u hap\u00ebn tre shkolla shqipe n\u00eb Bratosh 1915,n\u00eb Bajz\u00eb t\u00eb Kastratit n\u00eb 1916 e cila kishte q\u00ebn\u00eb e hapur edhe gjat\u00eb viteve 1893-1896 si dhe n\u00eb Koplik t\u00eb siperm 1916.<\/h2>\n<h2>\u00a0Kjo frym\u00eb zgjoi edhe shum\u00eb patriota laik t\u00eb cil\u00ebt fare mire mund t\u00eb quhen intelektual\u00ebt e par\u00eb t\u00eb emancipimit nd\u00ebr malsore ku me mbeshtetjen e tyre hapen edhe shume shkolla t\u00eb tjera n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe.N\u00eb ve\u00e7anti do ndalem tek shkolla e Bajz\u00ebs s\u00eb Kastratit ku m\u00ebsimi zhvillohej n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Osman Hasaj n\u00ebn drejtimin e mesuesit Prek Gjoni n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn m\u00ebsonin 20 femije..13 djem e 7 vajza,ndryshe nga perjudha e m\u00eb hershme (1893 &#8211; 1896) ku shkolloheshin vet\u00ebm djem \u00e7ka n\u00ebnkupton emancipimin e malsoreve kastratas,shembull t\u00eb cilin do e ndjekin m\u00eb von\u00eb edhe malsoret e famullive t\u00eb tjera. Mesuesi Prek Gjoni me mbeshtetjen dhe bashkepunimin e Dom Nikolle Gazullit edhe pse me shume v\u00ebshtirsi e problematika n\u00eb mjete,godina apo pengesa socjale arrit\u00ebn t\u00eb hapin edhe shume shkolla t\u00eb tjera n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe,n\u00eb disa fshatra t\u00eb Rrjollit e t\u00eb Shkrelit.Gjithastu u hapen shkolla edhe n\u00eb Rranxa,Kelmen,Hot e shum\u00eb fshatra t\u00eb tjere ku mesohej kryesisht abetare e aritmetike.<\/h2>\n<h2>Edhe pse me vendosjen e kufijve politik malsia thuajse u pergjysmu,duhet theksuar se pas Shpalljes s\u00eb Pavarsise e deri n\u00eb ditet tona arsimi ishte i pranishem dhe shume aktiv n\u00eb Mal\u00ebsi te Madhe,sidomos br\u00ebnda kufinjeve te Shqip\u00ebris\u00eb.Pas \u00e7lirimit t\u00eb vendit shteti e sanksionoi me ligj\u00eb arsimimin e t\u00eb gjith\u00eb popullit.Luftes kunder analfabetizmit \u00e7oi n\u00eb hapjen e shum\u00eb shkollave n\u00eb t\u00eb gjitha fshatrat e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe,me sistemin 4 &#8211; 7 dhe 8 vje\u00e7ar me l\u00ebnd\u00ebt baze dhe arsimin falas. Pas viteve 70 u hapen edhe shkolla t\u00eb arsimit t\u00eb mesem nj\u00eb pjese e t\u00eb cilave vazhdojne aktivitetin e tyre edhe sot si\u00e7 eshte edhe Gjimnazi i Bajzes i cili k\u00ebt\u00eb vit feston edhe 50 vjetorin apo Gjimnazi Dede Gjon Luli Kushe-Hot ne t\u00eb cilin kam mbaruar edhe une studimet parauniversitare. Ironia e fatit n\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb rrugtim p\u00ebr dije e arsimim t\u00eb malsoreve \u00ebsht\u00eb se,sot ka r\u00ebn\u00eb numri i nx\u00ebnesve si pasoje e emigrimeve,migrimeve apo mungeses s\u00eb kushteve dhe cil\u00ebsis\u00eb arsimore. Megjithate besoj dhe shpresoj q\u00eb arsimi n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe t\u00eb jet\u00eb burimi,nga nis suksesi i jet\u00ebs p\u00ebr secilin banor\u00eb t\u00eb saj.<\/h2>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pergaditi Rita Shkurtaj Zanafilla e historis\u00eb arsimore n\u00eb trojet shqiptare \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e hershme,edhe pse burimet e shkruara mungojne dhe e paraqesin antikitetin si periudh\u00eb t\u00eb err\u00ebt dhe plot hije dyshimi p\u00ebr egzistencen e saj.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8064,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-8063","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicistike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8063"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8063\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8065,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8063\/revisions\/8065"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}