{"id":7477,"date":"2018-09-14T18:04:21","date_gmt":"2018-09-14T18:04:21","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=7477"},"modified":"2018-12-22T15:55:53","modified_gmt":"2018-12-22T15:55:53","slug":"poeti-yne-kombetar-at-gjergj-fishta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=7477","title":{"rendered":"POETI YN\u00cb KOMB\u00cbTAR AT  GJERGJ  FISHTA"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Agim Xh. D\u00ebshnica<\/strong><\/p>\n<p><strong><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/gjergj-fishta2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-7478\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/gjergj-fishta2.png\" alt=\"\" width=\"119\" height=\"160\" \/><\/a>M\u00eb 1937, me rastin e festimeve t\u00eb 25 Vjetorit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare, n\u00eb botimet zyrtare t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb Mbretit Zog, shkruhej: \u201e<em>Me alfabetin e Manastirit merrte nj\u00eb her\u00eb e mir\u00eb fund \u00e7\u00ebshtja e shkrimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, historia e t\u00eb cilit ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb posa\u00e7me p\u00ebr historin\u00eb e kultur\u00ebs e t\u00eb leteratyr\u00ebs son\u00eb, pse me t\u00eb jan\u00eb lidhur emnat m\u00eb t\u00eb bukur e m\u00eb t\u00eb mall\u00ebngjyer\u00eb t\u00eb shkrimtar\u00ebve tan\u00eb t\u00eb kaluar. <\/em>At Gjergj Fishta dhe profesor\u00ebt mjeran\u00eb t\u00eb realizmit socialist<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><!--more--><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00c7do alfabet pati nj\u00eb s\u00ebr\u00eb shkrimtar\u00ebsh, po mbi t\u00eb gjith\u00eb vet\u00ebm kat\u00ebr shk\u00eblqejn\u00ebsi yje t\u00eb pashoq: Naimi, Fishta,Konica e Noli<\/em>.\u201d\u00a0\u00a0\u00a0 Edhe gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pushtimit t\u00eb huaj n\u00eb shkollat shqipe, vijuan t\u00eb jepeshin m\u00ebsime p\u00ebr nj\u00eb varg poet\u00ebsh e shkrimtar\u00ebsh qysh nga Buzuku, nd\u00ebr ta,\u00a0 p\u00ebr\u00a0 Migjenin, madje p\u00ebr Dh. S. Shuteriqin dhe botoheshin librat e tyre.<\/p>\n<p>Pas luft\u00ebs gjith\u00e7ka ndryshoi. Edhe veprat e poetit komb\u00ebtar Naimit nuk u\u00a0 dhan\u00eb t\u00eb plota. M\u00eb 1983,\u00a0 u botua \u201eHistoria e Let\u00ebrsis\u00eb Shqiptare\u201c, hartuar nga nj\u00eb grup profesor\u00ebsh me kryeredaktor Dh. S. Shuteriqin.\u00a0 Ashtu si\u00e7 ndodhi me mohimin e vepr\u00ebs s\u00eb burrave t\u00eb shquar t\u00eb kombit dhe me rr\u00ebnimet n\u00eb jet\u00ebn ekonomike, arsimore, kulturore e fetare, poashtu u veprua dhe ndaj poet\u00ebve e shkrimtar\u00ebve. Kolos\u00ebve u orvat\u00ebn t\u2019ua ulnin vlerat; disa u ngrit\u00ebn shum\u00eb m\u00eb lart se sa meritonin; poet\u00ebt e shkrimtar\u00ebt me dhunti\u00a0 u lan\u00eb n\u00eb hije dhe t\u00eb tjer\u00ebt u fshin\u00eb nga faqet e k\u00ebsaj historie kund\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>N\u00eb librin e p\u00ebrmendur me lart\u00eb, e p\u00ebrgatitur nga profesor\u00eb me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, u vun\u00eb re mungesa lidhur me nivelin shkencor dhe t\u00eb v\u00ebrtetat historike. Lexuesi tronditej nga sajimet e sh\u00ebmtia e shprehis\u00eb cinike ndaj shkrimtar\u00ebve tan\u00eb t\u00eb m\u00ebdhej. E \u00e7far\u00eb mund t\u00eb m\u00ebsohej nga analist\u00eb t\u00eb till\u00eb, kur emrin Galile t\u00eb Palestin\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb e ngat\u00ebrronin me shkenc\u00ebtarin Galileo Galilei t\u00eb Italis\u00eb? Asokohe pa qen\u00eb t\u00eb detyruar shkruan rreptas, edhe disa shkrimtar\u00eb soc.real, duke u p\u00ebrpjekur m\u00eb kot t\u00eb zhb\u00ebnin vepr\u00ebn e shum\u00eb artist\u00ebve t\u00eb pen\u00ebs. N\u00eb ato vite t\u00eb mbrapshta shpesh na merrte malli p\u00ebr frym\u00ebzime poet\u00ebsh t\u00eb mohuar\u00a0 e t\u00eb komentuar ndryshe, q\u00eb flisnin me larg\u00ebsit\u00eb e koh\u00ebve e me ardhm\u00ebrin\u00eb, me zanat e sokolat, me natyr\u00ebn e bukur shqiptare, me lulet e yjet, liqenet e pyjet, n\u00eb zheg a n\u00eb acar, n\u00eb muzg e n\u00eb drit\u00eb, si Gjergj Fishta, Fan S. Noli e Faik Konica, Ernes<strong>t<\/strong> Koliqi e Karl Gurakuqi, Mitrush Kuteli e Lasgush Poradeci, Martin Camaj e Arshi Pipa etj. Nga z\u00ebrat q\u00eb dilnin prej thell\u00ebsive danteske t\u00eb qelive dhe kampeve-miniera, merrnim njoftime\u00a0 trondit\u00ebs, p\u00ebr njer\u00ebzi e miqt\u00eb tan\u00eb, p\u00ebr poet\u00ebt e shkrimtar\u00ebt, piktor\u00ebt e akitekt\u00ebt, artist\u00ebt e dijetar\u00ebt. Ndienim dhimbje p\u00ebr ata, q\u00eb vritehsin mizorisht nga litari e plumbi, si Laz\u00ebr Shantoja, Manush Peshk\u00ebpia e Namik Mehqemeja, dijetarja Sabiha Kasimti, muzikanti Gramoz Omari,\u00a0 poet\u00ebt e paharruar t\u00eb liris\u00eb, Trifon Xhagjika e Vilson Blloshmi, Genc Leka e Havzi Nelaj,\u00a0 apo humbisnin jet\u00ebn burgjeve, si Vin\u00e7enc Prennushi, Bernadin Palaj e Ndoc Nikaj, profesor\u00ebt Myqerem Janina e Jonuz Blak\u00e7ori. Apo vuanin burgjeve, shkrimtar\u00ebt, Donat Kurti, Filip Fishta, Musine Kokalari, Nexhat Hakiu Mustafa Greblleshi, Pjet\u00ebr Arbnori, Visar Zhiti, Astrit Delvina. Zydi Morava,\u00a0 Pano Ta\u00e7i, Sotir\u00a0 Andoni, Kudret Kokoshi, Vexhi Buharaja, Luan Myftiu, muzikolog\u00ebt Luigj Filaj e Ramadan Sokoli,\u00a0 piktori Abdulla Cangonji,\u00a0 kompozitori Zef Gruda, artist\u00ebt\u00a0 e Oper\u00ebs Lluk Ka\u00e7aj, Stavri Rafael e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. N\u00eb ket\u00eb\u00a0 lib\u00ebr\u00a0 perkujtimor vet\u00ebm p\u00ebr disa, krahas shkrimeve njoh\u00ebse, \u00ebsht\u00eb l\u00ebn\u00eb\u00a0 edhe nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb e gjer\u00eb p\u00ebr krijimet e tyre t\u00eb komentura ndryshe\u00a0 apo t\u00eb ndaluara\u00a0 p\u00ebrmbi dyzet\u00eb vjet. Duke u thelluar n\u00eb k\u00ebto krijime, jo vet\u00ebm lexuesi i gjer\u00eb, por edhe studiuesit e rinj,\u00a0\u00a0 do t\u00eb ndodhen\u00a0 para dukurive befasuese, t\u00eb panjohura deri n\u00eb koh\u00ebt e vona,\u00a0 sepse si\u00e7 dihet veprat e tyre, qen\u00eb ngujuar n\u00eb arkiva, ashtu si autor\u00ebt e tyre n\u00eb burgje. Ndaj\u00a0 ata, q\u00eb\u00a0 i sh\u00ebrbenin nj\u00eb ideali\u00a0 t\u00eb d\u00ebshtuar, kishin dor\u00eb t\u00eb lir\u00eb\u00a0 t\u2018i\u00a0 shp\u00ebrdoronin si pla\u00e7k\u00eb lufte.<\/p>\n<p>N\u00eb librin \u201c<em>Historia e Let\u00ebrsis\u00eb Shqiptare -1983<\/em>\u201d, u synua t\u00eb hidhej posht\u00eb vepra e poetit komb\u00ebtar At Gjergj Fishta me fjal\u00eb si k\u00ebto: \u201c<em>P\u00ebrfaq\u00ebsuesi kryesor i klerit Gjergj Fishta (1871 &#8211; 1940), poet, publicist, pedagog, politikan, drejtoi p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb shtypin e urdh\u00ebrit fran\u00e7eskan dhe veprimtarin\u00eb kulturore e arsimore t\u00eb k\u00ebtij urdh\u00ebri. P\u00ebr t\u00eb interesat e kish\u00ebs e t\u00eb fes\u00eb q\u00ebndronin mbi interesat e atdheut e t\u00eb popullit, gj\u00eb q\u00eb ai e shpallte dhe e mbronte me t\u00ebr\u00eb demagogjin\u00eb, por edhe me ciniz\u00ebm dhe e kishte v\u00ebn\u00eb n\u00eb themel t\u00eb pun\u00ebs si letrar. Vepra e tij kryesore, poema epike \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, propagandonte antisllavizmin dhe vinte n\u00eb plan t\u00eb dyt\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr sundimit osman. Ajo i ngrinte himnin patriarkalizmit e bajraktarizmit, obskurantizmit fetar e klerikalizmit, dhe spekullonte me ndjenjat patriotike, kur ishte fjala p\u00ebr t\u00eb ngritur lart ngjarje dhe figura t\u00eb historis\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Rilindjes son\u00eb. Veprat e tjetra, si poema satirike \u201cGomari i Babatasit\u201d, ku u sulmuan me t\u00ebrbim laicizmi i shkoll\u00ebs dhe idet\u00eb demokratike, ishin karakteristik\u00eb e luft\u00ebs s\u00eb eg\u00ebr q\u00eb b\u00ebri kleri katolik p\u00ebr t\u00eb ruajtur e p\u00ebr t\u00eb rritur ndikimin e tij n\u00eb jet\u00ebn mendore t\u00eb vendit. K\u00ebtij arti p\u00ebrpiqej t\u2019i sh\u00ebrbente nj\u00eb form\u00eb q\u00eb i q\u00ebndronte pran\u00eb folklorit. At\u00eb e shoq\u00ebronin shpesh proliksiteti, efektet e k\u00ebrkuara, retorizmi, brutaliteti i shprehjes e i stilit gjer n\u00eb banalitet, argumentet e tyre false, q\u00eb orvateshin<\/em> t\u00eb <em>imponoheshin me pahir, si dhe nj\u00eb q\u00ebndrim i theksuar konservator n\u00eb l\u00ebmine gjuh\u00ebs. Fishta i mbaroi dit\u00ebt si akademik i Italis\u00eb fashiste<\/em>.\u201d Edhe shkrimtari soc-real, I. Kadare ka shkruar p\u00ebr Fisht\u00ebn disa her\u00eb n\u00eb gazeta e parath\u00ebnie librash. N\u00eb ZP 1974 shkruante: \u201d<em>Cili ka qen\u00eb konservatori m\u00eb i madh i letrave shqipe, dhe jo vet\u00ebm i letrave, por i gjith\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb? P\u00ebrgjigjja \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb: ky konservator ka qen\u00eb Gjergj Fishta. Fanatik i t\u00ebrbuar, idealizues i \u00e7do gj\u00ebje patriarkale, apologjet i fes\u00eb, i institucioneve mesjetare, hymnizues i primitivizmit, armik i eg\u00ebr i \u00e7do p\u00ebrparimi, &#8211; ky \u00ebsht\u00eb portreti i k\u00ebtij letrari prift. Mir\u00ebpo, nga ana tjet\u00ebr, po t\u00eb b\u00ebjm\u00eb pyetjen se cili ka qen\u00eb liberali m\u00eb i madh i let\u00ebrsis\u00eb son\u00eb, p\u00ebrgjigjja \u00ebsht\u00eb po ajo: p\u00ebrs\u00ebri Gjergj Fishta. Filoitalian i pap\u00ebrmbajtsh\u00ebm, agjent i Vatikanit, emisar i pushtimit fashist, partizan i \u00e7komb\u00ebtarizimit dhe i romanizimit t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb. Pra, nga nj\u00eb an\u00eb kryekonservator fanatik, nga ana tjet\u00ebr kryeliberal. Shovinist i t\u00ebrbuar dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht kozmopolit i t\u00ebrbuar. Kur ishte fjala p\u00ebr fatet e Atdheut, p\u00ebr lirin\u00eb, p\u00ebr kufijt\u00eb ai ishteliberali m\u00eb i madh<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>M\u00eb von\u00eb Kadare, pasi u dredhoi pyetjeve, u mek e lypi\u00a0 t\u00eb falur.<\/p>\n<p>Nuk do t\u00eb mjaftonin k\u00ebto q\u00ebndrime armiq\u00ebsore ndaj Fisht\u00ebs, as ndalimi barbar i librave t\u00eb tij, por duhej t\u00eb d\u00ebgjohej edhe z\u00ebri i nj\u00eb njeriu jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me emrin Rexhep Qose. N\u00eb librin \u201c<em>Panteoni i rralluar<\/em>\u201d i vitit 1985, tashm\u00eb i vlefsh\u00ebm vet\u00ebm p\u00ebr arkiv\u00eb, ndofta edhe p\u00ebr kosh, ai shkruan: \u201c<em>Gjergj Fishta p\u00ebrkund\u00ebr Naim Frash\u00ebrit, ka shkruar p\u00ebr pjes\u00ebn katolike t\u00eb shqiptar\u00ebve, ka folur n\u00eb em\u00ebr t\u00eb tyre dhe dy fjal\u00eb m\u00eb t\u00eb shpeshta t\u00eb fjalorit t\u00eb tij ishin feja dhe atdheu: gjithnj\u00eb p\u00ebrpara feja, mandej atdheu. N\u00eb zemr\u00ebn e madhe t\u00eb Naim Frash\u00ebrit kishte vend p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt dhe, m\u00eb n\u00eb fund, p\u00ebr gjith\u00eb njer\u00ebzit, kurse n\u00eb zemr\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb pat\u00ebr Gjergjit &#8211; p\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb shqiptar\u00ebve, prandaj edhe p\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb njer\u00ebzve. Veprat e tij sot shijohen m\u00eb me v\u00ebshtir\u00ebsi sesa at\u00ebher\u00eb kur ishin shkruar, qoft\u00eb edhe prej geg\u00ebve dhe, mund t\u00eb besojm\u00eb, pas ca dekadash do t\u00eb p\u00ebrkthehen si ato t\u00eb De Rad\u00ebs\u2026.\u201d <\/em><\/p>\n<p>Po ashtu gabuan edhe ata, q\u00eb shkruan se emri\u00a0 i Gjergj Fisht\u00ebs pas vitit 1944, u harrua. P\u00ebrkundrazi, librat e tij mbaheshin si thesar n\u00eb bibliotekat vetiake, kudo n\u00eb Shqip\u00ebri. Leximi, apo p\u00ebrs\u00ebritja p\u00ebrmend\u00ebsh n\u00eb rrethe t\u00eb ngushta, gjallonte m\u00eb me zell. Edhe n\u00eb rastet, kur n\u00eb gazet\u00ebn \u201eZ\u00ebri i Popullit\u201c botoheshin shkrime zilare e fyese kund\u00ebr poetit t\u00eb madh, n\u00eb shumic\u00ebn e lexuesve ato zgjonin kund\u00ebrshtimin, ashtu si\u00e7 nuk miratohej edhe gjykimi qesharak i diktatorit E. Hoxha aty nga viti 1949, kur n\u00eb nj\u00eb mbledhje t\u00ebr\u00ebndomt\u00eb thoshte se<em>\u201cFishta me satirat e tij nuk pi uj\u00eb p\u00ebrpara \u201cEpopes\u00eb s\u00eb Ballit Komb\u00ebtar\u201d t\u00eb Shefqet Musarajt.\u201d(?!) <\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Fishta i gjall\u00eb me veprat madhore<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ndaj shkrimeve t\u00eb tilla jasht\u00ebletrare, sot hedh drit\u00ebn e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs\u00a0 vet\u00eb poeti\u00a0 me veprat e tij, po edhe mij\u00ebra shkrime t\u00eb autor\u00ebve vendas e t\u00eb huaj. Fishta ishte nd\u00ebr t\u00eb par\u00ebt, q\u00eb me vargjet e veta\u00a0 qortoi me vendosm\u00ebri veset e shoq\u00ebris\u00eb, apo, si poet i ndiesive atdhetare, u ngriti lavde mbrojt\u00ebsve t\u00eb atdheut.<\/p>\n<p>N\u00eb koh\u00ebt e sotme aty &#8211; k\u00ebtu vihet re se disa, t\u00eb ashtuquajtur <em>prof. dr<\/em>. kund\u00ebr \u00e7do rregulli, d\u00ebmtojn\u00eb dhunsh\u00ebm me ndreqje kund\u00ebrshkencore \u00ebmb\u00eblsin\u00eb e gjuh\u00ebs dhe ritmin\u00a0 e vargjeve\u00a0 t\u00eb arta t\u00eb At Gjergj Fisht\u00ebs, ose dikush tjet\u00ebr, duke bredhur der\u00eb m\u00eb der\u00eb, mbledh letra t\u00eb mykura nd\u00ebr vite, pa adres\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrkthyera, pra, t\u00eb sajuara, i boton me st\u00ebrhollime p\u00ebr t\u00eb zbehur drit\u00ebn e vepr\u00ebs s\u00eb Fisht\u00ebs, apo t\u00eb Nolit t\u00eb nderuar. K\u00ebta soj\u00eb njer\u00ebzish me frym\u00ebzim tymnaje, notonin dikur p\u00ebrmes dallg\u00ebsh pa shpres\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb atdhetar\u00ebve t\u00eb m\u00ebrguar n\u00eb \u00e7aste tragjedish.<\/p>\n<p>Krijimtaria\u00a0 e botuar e Fisht\u00ebs<\/p>\n<p>Poezin\u00eb e par\u00eb Fishta e botoi m\u00eb 1900 n\u00eb revist\u00ebn \u201c<em>Albania<\/em>\u201d t\u00eb Konic\u00ebs. Gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb vet ai u shfaq si poet epik e lirik dhe prozator. N\u00eb krijimtarin\u00eb e tij t\u00eb gjithan\u00ebshme, p\u00ebrve\u00e7 poem\u00ebs epike, \u201e<em>Lahuta e Malsise<\/em>\u201c, rreshtohen veprat: \u201e<em>Kang\u00ebPopullore\u201c, <strong>\u201e<\/strong>Vierrsha t\u2019p\u00ebrshpirtshme<strong>\u2026<\/strong>\u201c, \u201ePikavoeset, \u201eAnxat e Parnasit\u201c, \u201eMrizi i Zanave\u201c, \u201eVallja e Parrizit\u201c,\u00a0 \u201eSh\u00ebn Fran\u00e7esku i Asizit\u201c\u00a0 \u201eGomari i Babatasit\u201e ,\u00a0 \u201eDredhit\u00eb e Patukut dhe i Ligu p\u00ebr mend\u201c, \u201eShna Ndou i Padues\u201c, \u201eJuda Makabe\u201c, \u201eVllaznija\u201c, \u201eOdisea Ifigjenija n\u2019Aulli\u201c, \u201eShqyptari i qytetnuem\u201c,\u00a0 \u201eSh\u00ebn Luigji\u201d, \u201cBarijt eBetlemit\u201c, \u201eMojsi Golemi i Dibr\u00ebs e Deli Cena\u201c, \u201eJerina ose mbret\u00ebresha<\/em> e <em>luleve\u201c<\/em> e\u00a0 t\u00eb tjera. N\u00eb v\u00ebllimin \u201e<em>Mrizi\u00a0 i\u00a0 Zanave<\/em>\u201c, renditet\u00a0 \u201cGonzage<em>\u201e\u00a0 <\/em>dhe poezia \u201e<em>Lule Vjeshte<\/em>\u201c,\u00a0 nga m\u00eb t\u00eb dhimb\u00ebshmet e m\u00eb t\u00eb bukurat\u00a0 e let\u00ebrsis\u00eb son\u00eb.<\/p>\n<p>Proza e rrjedhshme e Fisht\u00ebs u shqua me shkrimet polemike &#8211; politike, filozofike, letrare dhe estetike n\u00eb gazeta e revista, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb t\u00eb p\u00ebrmuajshmen\u00a0 \u201e<em>Hylli i Drit\u00ebs<\/em>.\u201c<\/p>\n<p>N\u00eb vitet e\u00a0 diktatur\u00ebs,\u00a0 kur ai ndalohej t\u00eb p\u00ebrmendej n\u00eb vendlindje, emri i tij i kishte kaluar kufijt\u00eb. N\u00eb enciklopedit\u00eb e bot\u00ebs dallohej me p\u00ebrcaktimin: \u201eAt Gjergj Fishta &#8211; <em>Poet Komb\u00ebtarShqiptar\u201d, <\/em>etj&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Fishta dhe \u201cLahuta e Malcis\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb diktatur\u00ebs, sado q\u00eb disa guxuan t\u00eb fyenin poetin e madh dhe drit\u00ebn e vepr\u00ebs s\u00eb tij ta mbulonin me mjegull\u00ebn e shpifjes, rrezatimi i saj \u00e7ante terrin:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201c<em>Shkundu pluhnit pra, Shqypni!\/ Ngrehe ballin si\u00a0 mbretnesh\u00eb!\/ <\/em><\/p>\n<p><em>Pse me djelm, qi ngrof ti,\/ Nuk mund t\u2019quhesh, jo, robnesh<\/em>\u00eb!.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Vargje si k\u00ebta n\u00eb vet\u00ebdijen e rinis\u00eb, mbajt\u00ebn gjall\u00eb ndjenj\u00ebn e kombit dhe t\u00eb liris\u00eb, shpres\u00ebn dhe besimin p\u00ebr shp\u00ebtim.<\/p>\n<p>Veprat e Fisht\u00ebs n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, jan\u00eb thesar p\u00ebr gjuh\u00ebn ton\u00eb. Sipas Maksimilian Lambercit, \u201c<em>vepra <\/em><em>e Fisht\u00ebs, \u00ebsht\u00eb shtylla kurrizore e Kombit Shqiptar. Aq sa mund t\u00eb kuptohet Greqia pa Homerin, Italia pa Danten, Gjermania pa Eposin e Nibelung\u00ebve, Anglia pa Shekspirin, aq mund t\u00eb kuptohet edhe Shqip\u00ebria pa \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d t\u00eb At Gj. Fisht\u00ebs.\u201d<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebr At Gjergj Fisht\u00ebn kan\u00eb shkruar Norbert Jokl pas tij dhe Gustav Uejgand, i cili, p\u00ebrve\u00e7 punimeve t\u00eb ve\u00e7anta, do t\u00eb p\u00ebrkthente n\u00eb gjermanisht (\u201c<em>Lahuta e Malcis\u201d von Gjergj Fishta, Balkan Archiv, Lajpcig 1925), <\/em>kurseLamberci po n\u00eb gjermanisht (<em>Die Laute des Hochlandes<\/em>), Verlag R. Oldenbourg, Munchen, 1958.)N\u00eb italisht, nga Papas\u00a0 Injacio<em> Parrino<\/em> (<em>Il Liuto Della Montagna, Palermo 1968, 1970).<\/em>Pas shembjes s\u00eb diktatur\u00ebs \u201c<em>Lahuta\u00a0 eMalsis\u00eb<\/em>\u201d, u njoh\u00a0 n\u00eb anglisht e p\u00ebrkthyer nga Robert Elsi dhe Xhenis <strong>Methju-Hek<\/strong> (<em>The Higland Lute, Lond\u00ebr, Nju Jork, 2005<\/em>).<\/p>\n<p>Fishta poem\u00ebn e filloi m\u00eb 1905 me titullin \u201c<em>Lahuta e Malcis<\/em>\u201d, me k\u00ebng\u00ebn\u00a0 e par\u00eb<strong> \u201c<\/strong><em>Cubat<\/em>\u201d dhe e p\u00ebrfundoi m\u00eb 1937, me k\u00ebng\u00ebn\u00a0 e tridhjet\u00eb \u201c<em>Konferenca e Londonit<\/em>.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb sh\u00ebnimet e veta Fishta, kujton se nj\u00ebher\u00eb gjat\u00eb koh\u00ebs\u00a0 s\u00eb pushimeve verore ishte d\u00ebrguar n\u00eb katundin Rrapsh t\u00eb Hotit p\u00ebr t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar famullitarin Leonard Gojanin. N\u00eb at\u00eb vend t\u00eb qet\u00eb u miq\u00ebsua me nj\u00eb burr\u00eb t\u00eb thyer n\u00eb mosh\u00eb, Marash Ucin nga\u00a0Hoti. Mbr\u00ebmjet i kalonin\u00a0 bashk\u00eb. Nga Marashi Fishta d\u00ebgjoi\u00a0 rr\u00ebfime nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet p\u00ebr luftimet e her\u00ebshme t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve shqiptar\u00eb dhe malazes\u00eb, edhe\u00a0 p\u00ebr betej\u00ebn e rrept\u00eb n\u00eb Ur\u00ebn e Rrzhanic\u00eb<strong>s<\/strong>, ku pati marr\u00eb pjes\u00eb Marashi vet\u00eb.\u00a0 Fishta vijoi\u00a0 ta botonte\u00a0 e ribotonte poem\u00ebn t\u00eb zgjeruar m\u00eb 1912, 1923, 1931 dhe 1933. \u201c<em>Lahuta eMalsis\u00eb<\/em>\u201d, me gjuh\u00ebn\u00a0 e pasur nga burimet e veriut, e ngritur n\u00eb art nga Fishta, u paraqit e plot\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb kremtimet\u00a0 e nj\u00ebzetepes\u00eb vjetorit t\u00eb shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Poema\u00a0 n\u00eb vargje\u00a0 tet\u00ebrrok\u00ebsh,\u00a0 sado me ngjyrimet\u00a0 e nj\u00eb rapsodie kreshnik\u00ebsh legjendar\u00eb, \u00ebsht\u00eb\u00a0 histori\u00a0 n\u00eb vargje e luft\u00ebs p\u00ebr Lirin\u00eb e Pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, me heronj t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, si Ali Pash\u00eb Gucia, Ded\u00eb Gjo Luli, Oso\u00a0 Kuka, Marash Uci etj. Befas, n\u00eb \u00e7aste frym\u00ebzimi, poeti me sok\u00ebllima\u00a0 kreshnik\u00ebsh, i drejtohet Zan\u00ebs s\u00eb mir\u00eb, apo i shqet\u00ebsuar &#8211; Or\u00ebs s\u00eb Malit.\u00a0 Rimat, her\u00eb jan\u00eb t\u00eb puthura, her\u00eb t\u00eb kryq\u00ebzuara. K\u00ebng\u00ebt e krijuara n\u00eb rini jan\u00eb t\u00eb hovshme, nd\u00ebrsa n\u00eb vijim, af\u00ebr mbarimit, medituese dhe filozofike, me shqet\u00ebsime p\u00ebr fatin e atdheut n\u00eb prag t\u00eb liris\u00eb, pas Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb e konferencave nd\u00ebrkomb\u00ebtare..<\/p>\n<p>Gjat\u00eb analiz\u00ebs s\u00eb krijimtaris\u00eb s\u00eb autor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb soc-realiste, zakonisht jepeshin citate apo shkurt\u00a0 vet\u00ebm disa pjes\u00eb. Meq\u00eb m\u00eb lart u p\u00ebrmend\u00ebn trajtime te zgjatura\u00a0 armiqsore,\u00a0 del\u00a0 e nevojshme q\u00eb prej k\u00ebsaj kryevepre epike, me tridhjet\u00eb k\u00ebng\u00eb, t\u00eb renditen\u00a0 t\u00eb pakt\u00ebn pes\u00eb k\u00ebng\u00eb qoft\u00eb edhe jo t\u00eb plota. Ateher\u00eb lexuesi i m\u00ebsuar ndryshe, do t\u00eb befasohej e mahnitej me artin e poetit atdhetar At Gjerg Fishta.\u00a0 Shembuj shkrimesh apo librash t\u00eb till\u00eb jan\u00eb t\u00eb shumt\u00eb, nj\u00eb prej tyre,\u00a0 \u201c<em>Shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb<\/em>\u201d- 1942,\u00a0\u00a0 n\u00eb dy v\u00ebllime duke filluar\u00a0 nga Buzuku, ku shkrimtari\u00a0 i njohur Karl Gurakuqi\u00a0 paraqet\u00a0 me imt\u00ebsi\u00a0 nga Fishta vargje\u00a0 t\u00eb shumta e t\u00eb gjata, nga\u00a0 poema \u201c<em>Lahuta e Mal\u00ebsis\u00eb<\/em>\u201d, nga\u00a0 poezia lirike, dramat e nga proza.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u201cLAHUTA E MALCIS\u201d<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>C u b a t<\/p>\n<p>Ndihm\u00f2, Zot, si m&#8217;k\u00e8 ndihmue!<br \/>\nPes\u00ebqind vjet kishin kalue<br \/>\n\u00c7\u00ebse t\u00eb buk&#8217;r\u00ebn ket\u2019 Shqipni<br \/>\nTurku e mbate n\u00eb robn\u00ec,<br \/>\nkrejt tu&#8217; e l\u00e0 t&#8217;mjer\u00ebn n\u00eb gjak,<\/p>\n<p>frym\u00ebn tue ia xanun njak,<br \/>\ne as tu&#8217; e lan\u00eb, jo, drit\u00eb me p\u00e0:<br \/>\nkurr\u2019 t\u00eb keqen pa ia d\u00e0:<br \/>\nrrihe e mos e l\u00e8n me kj\u00e0:<br \/>\nme iu dhimbt\u00eb, po, minit n&#8217; mur\u00eb,<\/p>\n<p>me iu dhimbt\u00eb gjarpnit n\u00ebn gur\u00eb!<br \/>\nVe\u00e7 si &#8216;i d\u00e8m, vu n&#8217;lav\u00ebr s\u2019pari,<br \/>\nqi, ka&#8217; e vret zgjedha e kulari<br \/>\nkah nuk b\u00e0n m&#8217;e thek\u00eb strumb&#8217;llari,<br \/>\ns&#8217;ndigjon me t\u00ebrhjekun m&#8217;pluer:<\/p>\n<p>e tue dhan\u00eb kryq e t\u00ebrthuer,<br \/>\ntu&#8217; i dhan\u00eb bulkut shum\u2019 m\u00ebrz\u00ec,<br \/>\nme u vu s&#8217; ryset p\u00ebr hull\u00ec<br \/>\ne as me shoq ai pend\u00eb me shkue:<br \/>\nk\u00ebshtu Shqiptar\u00ebt, t\u00eb cilt\u2019 m\u00ebsue<\/p>\n<p>s&#8217;din&#8217; me ndej\u00eb rob n\u00ebn zgjedh\u00eb t&#8217;huej,<br \/>\npag\u00eb e t&#8217;dheta me i l\u00e0 kuj\u00eb,<br \/>\npor t\u00eb lir\u00eb me shkue ata motin,<br \/>\nve\u00e7 mbi vedi tue njoht\u00eb Zotin,<br \/>\ne as kurrkuj\u00eb n&#8217; k\u00ebto troje t&#8217; veta<\/p>\n<p>mos me i b\u00e0 kurr tungjatjeta,<br \/>\nn&#8217;braz\u2019 me Turk kurr\u2019 nuk kan\u00eb r\u00e0<br \/>\ne as kurr\u2019 pushk\u00ebn s&#8217; ia kan\u00eb d\u00e0;<br \/>\npor t&#8217;jan\u00eb gr\u00ec me t\u00e8 e t&#8217;jan\u00eb vr\u00e0,<br \/>\nsi me ken\u00eb tu&#8217; u vr\u00e0 me Shkj\u00e0.<\/p>\n<p>E prandej si pat fillue<br \/>\nTurkut Ora m&#8217; iu lig\u00ebshtue,<br \/>\ne nis\u00eb pat m&#8217; iu thy&#8217; atij hovi,<br \/>\nm&#8217; qaf\u00eb p\u00ebrdit\u00eb tu&#8217; i mbet\u00eb Moskovi:<br \/>\ne ato fiset e Ballkanit<\/p>\n<p>zun\u00eb me i dal\u00eb dore Sulltanit,<br \/>\nnis\u00eb Shqiptar\u00ebt kan\u00eb me u mendue,<br \/>\nsi Shqipnin\u00eb me e skapullue<br \/>\nzgjedhet t&#8217; Turkut: qi si motit<br \/>\nn&#8217; ato koh\u00ebt e Gjergj Kastriotit,<\/p>\n<p>krejt e lir\u00eb kjo t&#8217;ishte, e askuj\u00eb<br \/>\nn&#8217;da\u00e7 t&#8217;jet\u00eb Krajl, a Mbret i huej,<br \/>\nme i b\u00e0 kurr\u2019 m\u00e0 tungjatjeta,<br \/>\nkurr me i l\u00e0 m\u00e0 pag\u00eb e t&#8217;dheta:<br \/>\nedhe Flamuri i Shqipnis\u00eb,<\/p>\n<p>si flet\u00eb Engj&#8217;lli t&#8217;Per\u00ebndis\u00eb,<br \/>\nsi ajo flaka e rr&#8217;fes\u00eb zhgjetare,<br \/>\nme u suval\u00eb prap\u2019 n&#8217;tok\u00eb shqiptare.<\/p>\n<p>Kur qe ai Knjazi i Malit t&#8217; Zi,<br \/>\nKnjaz Nikolla, &#8216;i g\u00ebrxhel\u00ec:<\/p>\n<p>g\u00ebrxhel\u00ec, por bela\u00e7\u00ec,<br \/>\nna dynd\u00eb top, na dynd\u00eb ushtr\u00ec<br \/>\nedhe del e bjen n&#8217;Shqipn\u00ec,<br \/>\np\u00ebr me shtrue k\u00ebto bjeshk\u00eb e v\u00ebrr\u00ec,<br \/>\nshka merr Drinin p\u00ebr s&#8217;t\u00eb gjatit<\/p>\n<p>der&#8217; n&#8217; Kal\u00e0 t\u00eb Rozafatit,<br \/>\nku ai me ngul\u00eb do&#8217; &#8220;trobojnic\u00ebn&#8221;,<br \/>\ndo&#8217; m&#8217; ia vu Shkodr\u00ebs &#8220;kapic\u00ebn&#8221;:<br \/>\nme b\u00e0 Shkodr\u00ebn Karadak,<br \/>\nmbasi &#8216;i her\u00eb ta kisht&#8217; l\u00e0 n&#8217;gjak!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Vranina<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Vojti fjala te \u00c7etina:<\/p>\n<p>-Vall\u00eb! \u00e7\u2019po ban mi ShkjaVranina!<\/p>\n<p>Vall\u00eb! \u00e7\u2018po ban\u00a0 Vranina m\u2019Shkje?<\/p>\n<p>rob tue xan\u00eb\u00a0 e gjind tue pre,<\/p>\n<p>tue pre gjind, tue xan\u00eb kajduka<\/p>\n<p>qysh se duel njaj Oso Kuka!<\/p>\n<p>Oso Kuka, \u2019i\u00a0 burr\u00eb shkodran,<\/p>\n<p>shoq n\u00eb Shkod\u00ebr, thon\u00eb, s\u2018ka lan\u00eb<\/p>\n<p>p\u00ebr kah besa e kah trim\u00ebnia,<\/p>\n<p>qi zanat\u00eb i ka Shqipnia.<\/p>\n<p>Kaleshan e sy-p\u00ebrgjakun,<\/p>\n<p>mje m\u2019sylah mustakun:<\/p>\n<p>ushton mali, thon\u00eb, kur t\u2019flas\u00eb,<\/p>\n<p>dridhet\u00a0 fusha kah t\u2019vikas\u00eb,<\/p>\n<p>e kah t\u2019dredh\u00eb t\u00eb rrebt\u00eb taga\u2019n<\/p>\n<p>thue se rr\u2019feja shkrep p\u00ebr an\u00eb<\/p>\n<p>kaq vringllim ai shkon\u00a0 tu\u2019 i dhan\u00eb!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Marash Uci<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Te nji mriz, te nji lejth\u00ed<br \/>\nkishin ndodhun tre bar\u00ed<br \/>\ndy me dhen e nji me dh\u00ed,<br \/>\nnjani plak e dy t\u00eb r\u00ed:<br \/>\nMarash Uci e t&#8217; bijt\u00eb e Calit:<br \/>\ndy djelm t&#8217; leht\u00eb si shpezt e malit.<br \/>\nMarash Uci i Uc Mehmetit,<br \/>\nan\u00eb e m&#8217; an\u00eb i kisht&#8217; r\u00e1 detit<br \/>\nkishte p\u00e1 pron\u00ebt e Mbretit<br \/>\n\u00e7ak prej Hotit tue xan\u00eb filli<br \/>\nd\u00e9r ku piqet buka m&#8217; dielli;<br \/>\npse, sa kje Marashi i r\u00ed,<br \/>\ni pat dal\u00eb Mbretit n&#8217; ushtr\u00ed<br \/>\nme arm\u00eb n&#8217; dor\u00eb, me zjarrm n\u00eb gj\u00ed,<br \/>\nsi qi doke asht n\u2019Shqipn\u00ed.<br \/>\nBurr\u00eb i fort\u00eb e trim si Zana,<br \/>\narm\u00ebt i kjen\u00eb atij baba e nana:<br \/>\nbab\u00eb tagani e nan\u00eb breshana,<br \/>\nv\u00ebll\u00e1 e mot\u00ebr d\u00fd pistolet<br \/>\nd\u00fd gjarpnusha prej Stambollet.<br \/>\nKy kje lypun edh\u00e8 gjetun,<br \/>\npat ken\u00eb thirrun edh\u00e8 p\u00ebvetun<br \/>\ne n&#8217; kushtrim e n&#8217; gj\u00fdq t&#8217; bajrakut,<br \/>\ne nd\u00ebr pr\u00e9 marr\u00eb Karadakut;<br \/>\ne kudo qi i doli pr\u00eeja<br \/>\nat\u00fd i dajti edh\u00e8 trimnija.<br \/>\nPor, si kripit i r\u00e1 bora,<br \/>\ne la kamba, e la dora,<br \/>\nedh\u00e8 i shkrefi arm\u00ebt besnike:<br \/>\nnjato arm\u00eb qi n&#8217;koh\u00eb jetike<br \/>\npa&#8217;n ken\u00eb ndera e Arb\u00ebn\u00eds\u00eb kreshnike;<br \/>\ne na doli bar\u00ed malit,<br \/>\ni shmrijak me t&#8217; bijt\u00eb e Calit<br \/>\nprore Mashi djelm\u00ebve t&#8217; Hotit<br \/>\nu kallxonte pun\u00ebt e motit,<br \/>\npun\u00ebt e motit, pun\u00eb trim\u00ebnie:<br \/>\nsi Shqiptari mbas lirie<br \/>\ne mbas bes\u00ebs e s&#8217; bardh\u00ebs F\u00e9<br \/>\nbate dek\u00ebn si me l\u00e9;<br \/>\ne u permendte Or\u00eb e Zana,<br \/>\nedhe u thot\u00eb shum\u2019 pun\u00eb t&#8217; m\u00ebdhana,<br \/>\np\u00ebr lugat kur xehet hana,<br \/>\ne\u00a0 p\u00ebr luft\u00eb, qi me drangona,<br \/>\nban kulshedra n&#8217; vise tona,<br \/>\nedhe i njifte ai ma s&#8217; mirit<br \/>\nsa drangoj jan\u00eb rodit t&#8217; njerit<br \/>\nmbi Ran\u00eb t&#8217; hjedhme e n&#8217; Ur\u00eb t&#8217; Vezirit.<br \/>\nPrande&#8217; e dojshin gjith barija<br \/>\ne ndigiojshin fjal\u00ebt e tija<br \/>\nsi kah pushka ashtu ka&#8217; urtija.<\/p>\n<p>Po shka, Zot, ka Mashi sot,<\/p>\n<p>Qi na a vra e nuk ban za?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Te kisha e Shinjonit<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Prendoi dielli, n&#8217;qiell\u00eb duel hana,<br \/>\nn\u2019 Vele\u00e7ik po pingron Zana:<br \/>\nEhu! ju malet e Shqipn\u00eds\u00eb,<br \/>\nn&#8217; t&#8217; cilat struk\u00eb shqipja e lir\u00eds\u00eb<br \/>\nn&#8217; t&#8217; bardhat koh\u00eb qi kan\u00eb prendue<br \/>\ns&#8217; lete anmik, jo, me iu afrue!<br \/>\nE din shpat e di\u2019 edhe p\u00ebrrue,<br \/>\ne din land\u00eb e di\u2019 edhe g\u00far\u00eb,<br \/>\nShqiptar\u00eds\u00eb kryq e t\u00ebrthuer,<br \/>\nse sa gjak at\u00ebbot\u00eb i anmikut<br \/>\nvojti rr\u00ebkaj\u00eb prej t&#8217; bardh\u00eb \u00e7elikut,<br \/>\nqi flakote n&#8217; dor\u00eb t&#8217; Shqiptarit<br \/>\nPorsi rr\u00ebfeja majes s&#8217; Sharit.<br \/>\nA kish mujt\u00eb kurr n&#8217; at\u00eb koh\u00eb t&#8217; lume,<br \/>\n(Me lot gjakut sot t&#8217; lotueme!)<br \/>\nve\u00e7 nji troe t&#8217; tok\u00ebs Shqiptare<br \/>\nm&#8217;e r\u00ebmue dora grabit\u00e7are?<br \/>\nAh! jo kurr\u2019 t&#8217; ish&#8217; \u00e7ue mbar\u00eb bota&#8230;<br \/>\npse ndo &#8216;i Lek\u00eb, a &#8216;i Gjergj Kastriota<br \/>\ndo t&#8217; kish&#8217; dal\u00eb, at\u00eb dor\u00eb rr\u00ebmbyese<br \/>\nm&#8217;e cungue me arm\u00eb ngallnjyese,<br \/>\nt&#8217; cilat n&#8217; shekull do t&#8217; p\u00ebrmenden<br \/>\nhan\u00eb e hyj sa qiell\u00ebve t&#8217; enden.<br \/>\nPor kan\u00eb nd\u00ebrrue sot moti e stina<br \/>\np\u00ebr dh\u00e9 t&#8217; ngr\u00eet, ku rreh \u201emartina\u201c!<br \/>\nGjinde e mbajtun me lot t&#8217; shu\u2018mit<br \/>\nqi n&#8217; djers\u00eb njom\u00eb busat e umit,<br \/>\nja qi n&#8217; kullm\u00eb rreshket kumbuese,<br \/>\nja n\u2019p\u00ebr d\u00e9t bjen val\u00ebs shkumuese,<br \/>\np\u00ebr me mbajt\u00eb nji grue te shpija<br \/>\ns&#8217; cil\u00ebs buk\u00eb i lypin f\u00ebmija,<br \/>\nedhe i len ndoshta me kj\u00e1,<br \/>\np\u00ebrse e mjera buk\u00eb nuk k\u00e1:<br \/>\ngjinde, s&#8217; cil\u00ebs Zot i asht ari,<br \/>\nt&#8217; zez\u00ebn tok\u00eb qi i ngrat\u00eb shqiptari<br \/>\nshtrejt me gjak e pat fitue,<br \/>\npa ndo &#8216;i dhimb\u00eb, kjoshin mallkue!<br \/>\nSot m&#8217;e d\u00e1 duen copa &#8211; copa,<br \/>\ne p\u00ebrse? Pse don Europa&#8230;<br \/>\nLum, oj Zana e Vele\u00e7ikut,<br \/>\nqi m&#8217; ia lshon ti nam\u00ebt anmikut,<br \/>\nqi m&#8217; i uron djelm\u00ebt e Mals\u00eds\u00eb,<br \/>\nqi m&#8217; i a kj\u00e1n\u00eb hallin Shqipn\u00eds\u00eb;<br \/>\nk\u00ebsaj Shqipn\u00ede, e cilla motit,<br \/>\nn&#8217; za kah pushka e besa e Zotit,<\/p>\n<p>pat ken\u00eb \u00e7mue prej fisesh t\u2019 tana<\/p>\n<p>kah bien dielli e kah merr hana!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Te ura e Rzhanic\u00ebs<\/p>\n<p>Riza Pasha del n\u2019 kal\u00e1,<br \/>\nI Madhi Zot, se shka me p\u00e1!<br \/>\nFort ndjegull paska r\u00e1<br \/>\nN\u2019 at Rrzhanic\u00eb, n\u00ebn Podgoric\u00eb.<br \/>\nS\u2019 k\u00e1 me ngiat\u00eb e do t\u2019 bjer\u00eb sh\u00ed:<br \/>\nHazna e madhe p\u00ebr bulq\u00ed!<br \/>\nT\u2019u ngjat\u00ebt jeta! &#8211; i thot\u00eb Myftija<br \/>\nS\u2019 k\u00e1 r\u00e1 ndjeglla kah Malcija,<br \/>\nKah Rrzhanica e Podgorica;<br \/>\nPor \u00e2sht \u00e7ue tymi i barotit,<br \/>\nDjelmt e Grud\u00ebs e Lek\u00ebt e Hotit<br \/>\nKah luftojn\u00eb me Mal t\u00eb Z\u00ed.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>DHUNIMI I VEPR\u00cbS S\u00cb FISHT\u00cbS<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb, \u201cLahuta e Malc\u00eds\u201d\u00a0 dhe\u00a0 krijimet e tjera t\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs u ndaluan dhunsh\u00ebm nga pushteti i ashtquajtur popullor, por nd\u00ebrkoh\u00eb u ribotuan n\u00eb Rom\u00eb m\u00eb 1958, n\u00eb Lubjan\u00eb, m\u00eb 1990 dhe s\u00ebrish n\u00eb Rom\u00eb m\u00eb 1991.<\/p>\n<p>Pas p\u00ebmbysjes\u00a0 s\u00eb diktaur\u00ebs, veprat e Fisht\u00ebs dhe shkrimet p\u00ebrkujtimore botohen vazhdimisht. me titullin \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d. Studimet p\u00ebr Gjergj Fisht\u00ebn, tashm\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb thella, shkenc\u00eb e mir\u00ebfillt\u00eb, sepse lidhen\u00a0 me vler\u00ebsimin\u00a0 e vazhduesh\u00ebm e kujtimin e poetit ton\u00eb komb\u00ebtar. Studiuesit e brezit t\u00eb ri, si Arben Marku, tashm\u00eb kan\u00eb shkuar m\u00eb tej, duke caktuar vendin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, bie fjala, p\u00ebr poem\u00ebn epike \u201cLahuta Mal\u00ebsis\u00eb\u201d p\u00ebrball\u00eb\u00a0 poem\u00ebs \u201cKunora e Malsis\u00eb\u201d t\u00eb poetit malazes\u00a0 Negoshi. Me \u201cLahut\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, poeti yn\u00eb tregon historin\u00eb e shqiptar\u00ebve, zgjon e jep kushtrimin p\u00ebr bashkimin e kombit pa dallim feje n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr pushtuesve t\u00eb atdheut me ndihm\u00ebn e Europ\u00ebs, nd\u00ebrsa Negoshi k\u00ebrkonte bashkimin e malazesve n\u00eb nj\u00eb fe,\u00a0 n\u00eb\u00a0 luft\u00eb kund\u00ebr pueshtuesve turq me p\u00ebrkrahjen e Rusis\u00eb. Me krijimin e rrall\u00eb tridhjet\u00ebvje\u00e7ar \u201cLahuta e Malsis\u00eb\u201d, Fishta i dha kombit shqiptar nj\u00eb histori t\u00eb art\u00eb, nd\u00ebrsa Europ\u00ebs, nj\u00eb m\u00ebsim t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e pazgjidhura komb\u00ebtare, si rrjedhoj\u00eb e padrejt\u00ebsive t\u00eb koh\u00ebve. Ndaj ai meritoi titullin Poet Komb\u00ebtar\u201d. N\u00eb ve\u00e7anti Lahuta e <u>Mal\u00ebsis\u00eb<\/u>, i ngjan nj\u00eb simfonie klasike, ku n\u00eb rrjedh\u00ebn e ngjarjeve vargjet, rimat e ritmi, jan\u00eb notat e saj. Her\u00eb t\u00eb zymta, her\u00eb shprehje dhimbjeje, her\u00eb si mallkim dhe n\u00eb \u00e7astet e ngadhnjimit, piskam\u00eb hareje e luft\u00ebtar\u00ebve. Mandej d\u00ebgjohen z\u00ebri i natyr\u00ebs s\u00eb bukur shqiptare dhe i zanave, jehona e bjeshk\u00ebve, gurgullimat e krojeve dhe e p\u00ebrrenjve, teksa rr\u00ebzohen tat\u00ebpjet\u00eb. N\u00eb brendi t\u00eb k\u00ebsaj poeme epike, gjejm\u00eb edhe vargje t\u00eb rralla lirike p\u00ebr nga bukuria e kuptimi, kushtuar vajz\u00ebs shqiptare, si k\u00ebto:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Varza ka e varza s\u2019ka,<\/p>\n<p>porsi asht nji varz\u2019 n\u2019Janin\u00eb<\/p>\n<p>kurrkund shoqen s\u2019ia ke pa,<\/p>\n<p>kah bje\u2018 diell e serotin\u00eb;<\/p>\n<p>synin diell, ballin si hana,<\/p>\n<p>ardhun shtatit si selvija<\/p>\n<p>Efruazin e\u00a0 quejti nana,<\/p>\n<p>augur t\u2019mir me e pas Shqipnia.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>AUTOR\u00cb T\u00cb SHQUAR VENDAS E T\u00cb HUAJ P\u00cbR FISHT\u00cbN<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb, kur Fan S. Noli\u00a0 n\u00ebp\u00ebr ligj\u00ebrata shprehej: \u201cFishta \u00ebsht\u00eb i madh\u201d, Faik Konica shtonte: \u201cFishta \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm poet i madh, por edhe intelektual i dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb! Kot s\u00eb koti p\u00ebrpiqen grek\u00ebt e sot\u00ebm t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e tyre nj\u00eb vep\u00ebr m\u00eb t\u00eb plot\u00eb se &#8220;Lahuta&#8221; e Gjergj Fisht\u00ebs&#8221;. Nd\u00ebrkoh\u00eb Lasgush Poradeci, do ta quante Fisht\u00ebn me nderim: \u201cPoeti yn\u00eb komb\u00ebtar! Shk\u00ebmbi i tok\u00ebs dhe shk\u00ebmbi i shpirtit shqiptar!\u201d Dijetari i shquar Eqrem \u00c7abej, teksa analizon romantizmin ton\u00eb, q\u00eb lidhej me luft\u00ebn p\u00ebr liri e pavar\u00ebsi, nd\u00ebrmjet Jeronim De Rad\u00ebs e Naimi Frash\u00ebrit, rendit edhe Gjegj Fisht\u00ebn p\u00ebr fuqin\u00eb e vet epike. Krahas tij, Engj\u00ebll Sedaj\u00a0 theksonte se \u201ckrahasimi i poezis\u00eb epike t\u00eb Fisht\u00ebs me poezin\u00eb e Naimit b\u00ebhet jo vet\u00ebm n\u00eb punimet e ve\u00e7anta mbi Fisht\u00ebn, por edhe n\u00eb punimet e tjera t\u00eb E. \u00c7abejt, duke p\u00ebrq\u00ebndruar v\u00ebmendjen m\u00eb tep\u00ebr te k\u00ebta dy poet\u00eb sesa n\u00eb krahasimin nd\u00ebrmjet Fisht\u00ebs dhe poet\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb shqiptar\u00eb. K\u00ebshtu, bie fjala, n\u00eb punimin e tij, \u201eRomantizmi\u201c, ndon\u00ebse nuk shqyrton n\u00eb ve\u00e7anti Fisht\u00ebn, por kryesisht De Rad\u00ebn dhe Naimin, ai e ka krahasuar Naimin dhe Fisht\u00ebn, duke th\u00ebn\u00eb se &#8220;ky epos (Istoria e Sk\u00ebnd\u00ebrbeut) nuk u b\u00eb dot epos komb\u00ebtar, se k\u00ebt\u00eb ua fali m\u00eb von\u00eb shqiptar\u00ebve Gjergj Fishta&#8221;. Aurel Plasari shkruan: &#8220;Gjysm\u00ebshekulli q\u00eb ka kaluar prej vdekjes fizike t\u00eb Fisht\u00ebs, e ka v\u00ebrtetuar jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb e vepr\u00ebs s\u00eb tij letrare, me gjith\u00eb kushtet specifike t\u00eb v\u00ebshtira n\u00eb t\u00eb cilat i \u00ebsht\u00eb dashur asaj t\u00eb gjalloj\u00eb.&#8221;Nd\u00ebrkaq, disa nga profesor\u00ebt e moshuar, me dijeni t\u00eb pakta p\u00ebr jet\u00ebn e vepr\u00ebn e poetit Gjergj Fishta, vijojn\u00eb t\u00eb botojn\u00eb e t\u00eb ribotojn\u00eb studimet e ndrequra\u00a0 t\u00eb viteve para \u201990.<\/p>\n<p>Albanologu i njohur Fulvio Kordinjano shkruante: \u201cPakkush kujtoj n\u00eb let\u00ebrsi t\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebs, ia del At Fisht\u00ebs si poet satiric. Si i till\u00eb, me nj\u00eb furi t\u00eb \u00e7udishme, ai ther e pret aty ku djeg.\u201d Nd\u00ebrsa poeti italian me fam\u00eb bot\u00ebrore <strong>Gabriele\u00a0 <\/strong>D\u2019Anuncio thoshte: \u00a0&#8220;Pat\u00ebr Fishta njihet si poeti m\u00eb popullor i shqiptar\u00ebve, si poeti m\u00eb i p\u00ebrzem\u00ebrt i k\u00ebtij populli&#8230; Si k\u00ebt\u00eb kemi edhe nj\u00eb t\u00eb madh tjet\u00ebr: Rabindranat Tagora.&#8221;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Fishta p\u00ebr Atdheun<\/p>\n<p>Shpalljen e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Fishta e priti me g\u00ebzim, por edhe me breng\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb Luft\u00ebs Ballkanike e vendimeve t\u00eb padrejta t\u00eb Konferenc\u00ebs s\u00eb\u00a0 Londr\u00ebs -1913. Nj\u00eb gjendje e till\u00eb shpirt\u00ebrore shprehet n\u00eb poem\u00ebn \u201eLahuta e Malsis\u00eb\u201c dhe n\u00eb artikujt e botuar n\u00eb revist\u00ebn \u201eHylli i Drit\u00ebs\u201c, t\u00eb themeluar prej tij n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 1913.\u00a0 N\u00eb\u00a0 shkrimin\u00a0 me\u00a0 titull: \u201cA jan t\u2019zot shqiptar\u00ebt me u mbajt shtet m\u2019vedi?\u201c, Fishta kritikon ashp\u00ebr, nga nj\u00eb an\u00eb veprimet grabitqare t\u00eb fqinj\u00ebve e nga ana tjet\u00ebr q\u00ebndrimin e shteteve europiane kund\u00ebr t\u00ebr\u00ebsis\u00eb tok\u00ebsore, sidomos t\u00eb Rusis\u00eb.\u00a0 Nd\u00ebrkoh\u00eb ai argumenton\u00a0 me fakte historike aft\u00ebsin\u00eb e shqiptar\u00ebve p\u00ebr krijimin e drejtimin e shtetit t\u00eb pavarur brenda kufijve etnik\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb ngjarje e paharruar do t\u00eb mbetet n\u00eb histori dita 23 tetor 1913, kur Fishta ngriti Flamurin Komb\u00ebtar n\u00eb Kish\u00ebn e Gjuadollit dhe e lidhi me drita me Xhamin\u00eb e Fush\u00ebs s\u00eb \u00c7el\u00ebs. Ishte ky nj\u00eb veprim i guximsh\u00ebm p\u00ebr bashkimin\u00a0 e shqiptar\u00ebve me disa besime\u00a0 fetare. N\u00eb vitet 1916-1917, n\u00ebn pushtimin austriak, ai boton gazet\u00ebn &#8220;Posta e Shqypnis\u00eb.\u201c Pas mbarimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, nga prilli i vitit 1919 dhe gjat\u00eb vitit 1920, Gjergj Fishta \u00ebsht\u00eb sekretar i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i delegacionit shqiptar n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Paris, p\u00ebr mbrojtjen e t\u00ebr\u00ebsis\u00eb tok\u00ebsore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb nj\u00eb nga ligj\u00ebratat e vitit 1919,\u00a0 ai tha: \u201e<em>Pak i njohun dhe aq zi i gjykuem n\u00eb Europ\u00eb asht vendi yn\u00eb. I vjet\u00ebr sa fosilet, sa stalaktitet e shpellave jehuese t\u00eb maleve t\u00eb veta vigane, dhe i lindun t\u00eb thuesh prej vet\u00eb rranj\u00ebve t\u00eb vjetra<\/em>, <em>ai asht sot zot autokton i pakund\u00ebrshtuesh\u00ebm i tokave t\u00eb tij. Po qe se pernjimend parimi i autodeterminacionit asht marr\u00eb prej Konferenc\u00ebs s\u00eb Paqes si karakter themelor p\u00ebr trajtimin e shteteve si dhe p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e kufijve t\u00eb tyne, e drejta e lyp\u00eb q\u00eb Shqipnia t\u00eb qitet shtet m\u00eb vete p\u00ebrbrenda kufijve t\u00eb vet etnik\u00eb dhegjeografik. Por \u00e7ka, se simbas teoris\u00eb Vilsoniane p\u00ebr me mund nji popull me u sundue n\u00eb vet\u00ebvete, p\u00ebrpos komb\u00ebsis\u00eb duhet t\u00eb mirret parasysh edhe nd\u00ebrgjergjja e tij komb\u00ebtare. Tashti p\u00ebr n\u00eb qoft\u00ebse si nd\u00ebrgjegje komb\u00ebtare duhet t\u00eb kuptohet ndjesija p\u00ebr liri, si edhe ai d\u00ebshir q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb nji popull p\u00ebr t\u2019u zhvillue, gjithnji p\u00ebrbrenda qarkut t\u00eb forcave t\u00eb veta, un\u00eb them se edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00ebpamje Konferenca duhet t\u2019ia njoh\u00eb Shqipnis\u00eb pamvarsin\u00eb si edhe sovranitetin e saj. E po thom\u00ebni, cili populll\u00a0 n\u00eb Ballkan ka ndjesi ma t\u00eb thella p\u00ebr lirin\u00eb e vet sesa populli shqiptar?\u00a0 N\u00eb rast se ata nuk na duan n\u00eb nji shtet t\u00eb vet\u00ebm, pasi thon\u00eb se shqiptar\u00ebt qenkan Musliman, at\u00ebher\u00eb na Kristian\u00ebt, do t\u2019i shkrijm\u00eb kryqet tona dhe do t\u2019ibajm\u00eb fishek\u00eb, me mbrojt\u00eb vllaznit tan\u00eb musliman\u00eb shqiptar\u00eb<\/em>\u201d, Esht\u00eb kjo nj\u00eb shprehje\u00a0 e dal\u00eb nga shpirti i At Gjergj Fisht\u00ebs, e cila tregon shum\u00eb p\u00ebr harmonin\u00eb fetare nd\u00ebrmjet\u00a0 shqiptar\u00ebve. Gjithashtu d\u00ebshmon, se p\u00ebrjet\u00ebsisht nd\u00ebrmjet krer\u00ebve t\u00eb besimeve fetare n\u00eb Shqip\u00ebri gjithnj\u00eb ka ekzistuar nj\u00eb harmoni e mrekullueshme fetare. N\u00eb vitin 1922 Fishta pritet n\u00eb Uashington si personalitet i njohur i kultur\u00ebs. Takohet e bisedon me sukses me senator\u00eb republikan\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e kufijve\u00a0 t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>I ftuar, m\u00eb 1930, n\u00eb\u00a0 Nju\u00a0 Jork, pranohet an\u00ebtar n\u00eb Bashkimin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb\u00a0 poet\u00ebve nga 60 vendet e bot\u00ebs. Fishta p\u00ebrfaq\u00ebsoi Shqip\u00ebrin\u00eb edhe n\u00eb mbledhjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, m\u00eb 1930 n\u00eb Athin\u00eb, m\u00eb 1932 n\u00eb Stamboll e\u00a0 Bukuresht.<\/p>\n<p>Me proz\u00ebn e tij t\u00eb shk\u00eblqyer p\u00ebrshkroi udh\u00ebtimin p\u00ebr n\u00eb Turqi, nd\u00ebrsa lundrimind rejt Amerik\u00ebs p\u00ebrmes dallg\u00ebve t\u00eb oqeanit t\u00eb trazuar\u00a0 do ta rr\u00ebfente me nj\u00eb proz\u00eb plot humor,sipas ndryshimit t\u00eb motit e gjendjes shpirt\u00ebrore, duke iu lutur\u00a0 dhe shenjtor\u00ebve.<\/p>\n<p>Nga leximi\u00a0 me v\u00ebmendje i proz\u00ebs s\u00eb\u00a0 Fisht\u00ebs, vihet re se ajo rrjedh\u00a0 po ashtu si poezia e tij. Poezia,\u00a0 ashtu edhe proza e Fisht\u00ebs, jan\u00eb burime frym\u00ebzimi\u00a0 p\u00ebr\u00a0 poet\u00ebt e shkrimtar\u00ebt, madje p\u00ebr gjith\u00eb ata q\u00eb duan\u00a0 t\u00eb flasin\u00a0 bukur shqip.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Veprimtaria e Fisht\u00ebs n\u00eb vitet 20 &#8211; 30<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 20, Fishta merr pjes\u00eb edhe n\u00eb veprimtari politike. N\u00eb dhjetor t\u00eb atij viti zgjidhet deputet i Shkodr\u00ebs. N\u00eb prill 1921, n\u00eb mbledhjen e par\u00eb t\u00eb parlamentit shqiptar, zgjidhet n\u00ebnkryetar. Po at\u00eb vit themelon Gjimnazin Fran\u00e7eskan n\u00eb Shkod\u00ebr. N\u00eb ngjarjet e Qershorit 1924, mban krahun e demokrat\u00ebve. Mandej largohet nga atdheu dhe vendoset n\u00eb Itali.\u00a0 Atje, n\u00eb vitet 1925 e 1926, krijon, boton e riboton pareshtur. T\u00eb atyre viteve jan\u00eb\u00a0 pjesa m\u00eb e madhe e dramave, tragjedive, etj. I kthyer n\u00eb atdhe, si\u00e7 u tha m\u00eb lart, p\u00ebrfundon m\u00eb 1937 poem\u00ebn epike \u201eLahuta e Malsis\u00eb\u201c.<\/p>\n<p>M\u00eb 1939, Fishta \u00ebsht\u00eb kandidat i \u00e7mimit <em>Nobel<\/em>, an\u00ebtar i Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave dhe Arteve Italiane, nd\u00ebrmjet poet\u00ebve, shkrimtar\u00ebve, kompozitor\u00ebve dhe shkenc\u00ebtar\u00ebve me fam\u00eb bot\u00ebrore. Aty nga fundi i jet\u00ebs, m\u00eb 1940, pa pritur Fishta do t\u00eb deklaronte: \u201c<em>qysh nga koh\u00ebt romake p\u00ebrgjat\u00eb rrjedh\u00ebs s\u00eb shekujve, pushtues t\u00eb ndrysh\u00ebm kaluen n\u00ebp\u00ebr Shqipni, por asnjeni prej tyne nuk e n\u00ebnshtroi dhe nuk epushtoi dot shpirtin e shqiptarit<\/em>.\u201d Ky z\u00eb jehon fuqish\u00ebm edhe p\u00ebr profesor\u00ebt, q\u00eb rropaten e rr\u00ebmojn\u00eb m\u00eb kot n\u00ebp\u00ebr skutat e err\u00ebta t\u00eb arkivave, t\u00eb gjejn\u00eb ndonj\u00eb krisje n\u00eb p\u00ebrmendoren e shenjt\u00eb t\u00eb et\u00ebrve atdhetar\u00eb katolik\u00eb me Fisht\u00ebn n\u00eb krye dhe letrat e sajuara prej tyre askush nuk i beson.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Po dokumentet \u00e7\u2019thon\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn e veprimtarin\u00eb e Fisht\u00ebs?<\/p>\n<p>At Gjergj Fishta lindi n\u00eb fshatin Fisht\u00eb t\u00eb Zadrim\u00ebs, m\u00eb 1871. P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb m\u00ebsimet e para i mori nga m\u00ebsuesi e poeti Leonardo de Martini. Shkoll\u00ebn e mesme\u00a0 e kreu n\u00eb Troshan t\u00eb Shkodr\u00ebs, kurse studimet e larta p\u00ebr teologji, filozofi e gjuh\u00ebt e huaja, n\u00eb institutet e seminaret fran\u00e7eskane n\u00eb Sutjek\u00eb, Livno e Kreshevo t\u00eb Bosnj\u00ebs. Pas mbarimit t\u00eb studimeve m\u00eb 1894, u shugurua meshtar dhe u pranua n\u00eb Urdh\u00ebrin Fran\u00e7eskan. N\u00eb vitin 1899 s\u00eb bashku me Abatin e Mirdit\u00ebs Preng Do\u00e7in, me romancierin e par\u00eb shqiptar Dom Ndoc Nikajn, At Pashko Babin etj., themelon n\u00eb Shkod\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb letrare \u201c<em>Bashkimi<\/em>.\u201d N\u00eb vitin 1902, sapo qe caktuar drejtor i shkoll\u00ebs fran\u00e7eskane n\u00eb Shkod\u00ebr, vendosi shqipen n\u00eb programin m\u00ebsimor. N\u00eb vitin 1908 p\u00ebrfaq\u00ebson shoq\u00ebrin\u00eb &#8220;<em>Bashkimi<\/em>&#8221; n\u00eb Kongresin e Manastirit dhe drejton Komisionin e Alfabetit. N\u00eb mbarim\u00a0 t\u00eb Kongresit, Fishta\u00a0 kreu nj\u00eb veprim fisnik, kur fjal\u00ebn p\u00ebr njoftimin e vendimit ia dha Mit\u2019hat Frash\u00ebrit, aso kohe n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb re.<\/p>\n<p>D\u00ebshira e p\u00ebrkrahja e gjuh\u00ebs shqipe trim\u00ebroi drejtuesin e arsimit n\u00eb Shkod\u00ebr, Luigj Gurakuqin t\u00eb themelonte m\u00eb 3 gusht 1916 <em>Komsin\u00eb letrare<\/em> n\u00ebn mbrojtjen e komand\u00ebs ushtarake t\u00eb kryesuar nga gjeneral Trollman, i ndikuar dhe nga Dr.R. Naktigal, studiues i gjuh\u00ebs son\u00eb, m\u00eb n\u00eb z\u00eb n\u00eb Europ\u00eb si dhe nga Dr. Gjergj Pekmezi. N\u00eb <em>Komsin\u00eb Letrare<\/em> mor\u00ebn pjes\u00eb me punimet\u00a0 e tyre,\u00a0 p\u00ebrher\u00eb t\u00eb vlefshme, At Gjergj Fishta, Dom Ndre Mjedja, Aleksand\u00ebr Xhuvani, Sotir Peci e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb nga Veriu e Jugu.<\/p>\n<p>Si rrjedhoj\u00eb e shtremb\u00ebrimeve dashakeqe ndaj jet\u00ebs e vepr\u00ebs s\u00eb At Gjergj Fisht\u00ebs ishin t\u00eb pakt\u00eb lexuesit e let\u00ebrsis\u00eb, q\u00eb kaluan \u00e7aste hutimi. Kritika shkencore e mir\u00ebfillt\u00eb e t\u00eb gjitha koh\u00ebve bashkohet n\u00eb nj\u00eb mendim se vepra e tij \u00ebsht\u00eb kulm i ndritur, q\u00eb u ngrit madh\u00ebrisht p\u00ebr rreth dyzet vjet mbi hap\u00ebsir\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare n\u00eb\u00a0 sh\u00ebrbim t\u00eb atdheut.<\/p>\n<p>Nderimet nga vendi e bota<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>At Gjergj Fishta n\u00eb historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb z\u00eb nj\u00eb vend me r\u00ebnd\u00ebsi si vazhduesi i Rilindjes son\u00eb Komb\u00ebtare e shpreh\u00ebs i idealeve atdhetare dhe demokratike n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shekullit nj\u00ebzet\u00eb. Krejt ndryshe\u00a0 nga shkrimi n\u00eb librin \u201c<em>Historia eLet\u00ebrsis\u00eb Shqiptare<\/em>\u201d &#8211; 1983, Fishta njihej kudo, si poet, shkrimtar, dramaturg, kritik letrar, satirist, eseist, gjuh\u00ebtar, edukator, piktor, arkitekt, drejtues i lart\u00eb i fes\u00eb fran\u00e7eskane, publicist, politikan demokrat, etj. M\u00eb 1941 shkrimtari i shquar Karl Gurakuqi shkruante: <em>\u201cFishta i la\u00a0 nder gjithkund\u00a0 emnit shqiptar. Jo vet\u00ebm bota shqiptare e naltoi edhe p\u00ebr s\u00eb gjalli tue i dhan\u00eb titullin \u201dPoeti Komb\u00ebtar\u201d, por edhe bota e jashtme, mbasi shijoi e \u00e7moi frytin e pend\u00ebs s\u00eb tij, ia njofti vleft\u00ebn dhe e nderoi me l\u00ebvdata, dekorata e tituj. Klubi \u201cGjuha Shqype\u201d i dhuroi n\u00eb vitin 1911 dy basoreljeve symbolike t\u00eb punuem mjesht\u00ebrisht dhe nji kunor\u00eb argjendi; m\u00eb 1917 qyteti i Beratit i d\u00ebrgoi nji pend\u00eb ari, p\u00ebr kujtim t\u00eb veprimit t\u00eb tij letrar e politik. Perandoria otomane i dha dekorat\u00ebn Mearif kl.II (1912); Mbreti i Austro-Hungaris\u00eb e dekoroi me Ritterkreuz (1912); Papa Piu XI e nderoi meMedaljen e Meritimit<\/em> (1925); Paria <em>e p\u00ebrgjith\u00ebshme e Urdhnit fran\u00e7eskan me titullin \u201cLector Jubilatus\u201d(1929): Greqia medekorat\u00ebn.\u201c Phenix<\/em>\u201d (1931), etj.\u201e P\u00ebr Gjergj Fisht\u00ebn kan\u00eb shkruar edhe n\u00eb bot\u00ebn gjermane.<\/p>\n<p>Pas vitit 1990, At Gjergj Fishta u dekorua me Urdh\u00ebrin <em>Nderi i Kombit<\/em>.<\/p>\n<p>P\u00ebrkujtimi i tij me rastin e 100 &#8211; Vjetorit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb,\u00a0 ishte\u00a0 nj\u00eb nga vler\u00ebsimet\u00a0 m\u00eb t\u00eb larta, q\u00eb\u00a0 mund t\u2018i b\u00ebhej nj\u00eb Poeti Komb\u00ebtar si At Gjergj Fishta.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Po \u00e7\u2019thot\u00eb Fishta me poezit\u00eb e veta?<\/p>\n<p>Ashtu si\u00e7 u tha p\u00ebr poem\u00ebn \u201e<em>Lahuta\u00a0 e Mal\u00ebsis\u00eb<\/em>\u201c, gjithashtu duhet t\u2019u jepen lexuesve t\u00eb rinj edhe disa nga poezit\u00eb apo ting\u00ebllimet e zgjedhura me ndjenja t\u00eb p\u00ebrflakura atdhetarie.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>NGA \u201c<em>MRIZI I ZANAVE<\/em>\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Gjuha shqipe<strong><br \/>\n<\/strong><br \/>\nPorsi kanga e zogut t&#8217;ver\u00ebs,<br \/>\nQi vallzon n&#8217;blerim t\u00eb prillit;<br \/>\nPorsi i ambli flladi i er\u00ebs,<br \/>\nQi lmon gjinjt e drandofillit:<br \/>\nPorsi vala e bregut t&#8217;detit,<br \/>\nPorsi gj\u00e2ma e rrf\u00e9s zhgjetare,<br \/>\nPorsi ushtima e nji termetit,<br \/>\nNjasht\u00fb \u00e2 gjuha e jon\u00eb shqiptare.<\/p>\n<p>Ah, po, \u00e2\u00a0 e\u00a0 amb\u00ebl fjala e saj,<br \/>\nPorsi gjumi m&#8217;nji kerth\u00ed,<br \/>\nPorsi drita plot uzdaj\u00eb,<br \/>\nPorsi gazi i pamashtr\u00ed;<br \/>\nEdh\u00e8 ndihet tu kumbue,<br \/>\nPorsi fleta e Kerubimit,<br \/>\nKa&#8217; i bjen qiellvet tue fluturue<br \/>\nN&#8217; t&#8217; zjartat valle t&#8217;am\u00ebshimit.<\/p>\n<p>Pr\u00e1, mallkue njaj bir shqiptari,<br \/>\nQi ket\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb Per\u00ebnd\u00eds\u00eb,<br \/>\nTrashigim, qi na la i Pari,<br \/>\nTrashigim s&#8217;ia l\u00ean ai fm\u00eds;<br \/>\nEdhe atij iu thaft\u00eb, po, goja,<br \/>\nQi e p\u00ebrbuz\u00eb k\u00ebt\u2019 gjuh\u00eb hyjnore;<br \/>\nQi n&#8217;gjuh\u00eb t&#8217; huej, k\u00far s&#8217;\u00e2sht nevoja,<br \/>\nFlet e t&#8217; veten l\u00ean mbas dore.<\/p>\n<p>N\u00eb gjuh\u00eb shqype nanat tona<br \/>\nSh\u00ec prej djepit na kan\u00eb th\u00e2nun,<br \/>\nSe \u00e2sht nji Zot, qi do ta dona:<br \/>\nNjat\u00eb, qi jet\u00ebn na ka dh\u00e2nun;<br \/>\nEdhe shqip na than\u00eb se Zoti<br \/>\nP\u00ebr shqiptar\u00eb Shqipn\u00edn\u00eb e fali,<br \/>\nse s\u00e1 t&#8217; enden stina e moti,<br \/>\nDo ta gzojn\u00eb kta djal\u00eb mbas djali.<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebr gjuh\u00eb shqipe bota mbar\u00eb<br \/>\nKa me u njoht\u00eb se \u00e7&#8217;fis ju kini,<br \/>\nKa me u njoht\u00eb j\u00fa p\u00ebr shqiptar\u00eb:<br \/>\nTrima n&#8217;z\u00e0 sikurse jini.<\/p>\n<p>Prandej, pr\u00e1, n&#8217;e doni fisin,<br \/>\nMali, bregu edh\u00e8 Mal\u00ebsija<br \/>\nPrej njaj goje sot t&#8217; brohorisin:<br \/>\nMe gjuh\u00eb t&#8217; vet\u00ebn: \u201cRrnoft\u00eb Shqipnia!\u201d<\/p>\n<p>Shqipnia\u00a0 <strong><br \/>\n<\/strong><br \/>\nEdh\u00e8 h\u00e2na do ta dije,<br \/>\nEdh\u00e8 dielli do t&#8217; ket\u2019 p\u00e1,<br \/>\nSe p\u00ebr qark ksaj rrokullije,<br \/>\nSi Shqipnia &#8216;i vend nuk k\u00e1 !<br \/>\nFusha t&#8217; gj\u00e2na e kodra t&#8217; blera,<br \/>\nZijes s&#8217; mnershme larg k\u00fb \u00e2sht droja,<br \/>\nMe gaz t&#8217; vet kt\u00fb i vesh\u00eb Prendvera,<br \/>\nSi t&#8217; Parrizit t&#8217; larmet shtroja.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00ebn nji qiell\u00eb perher\u00eb t&#8217; kullueme,<br \/>\nN&#8217; rreze e n&#8217; drit\u00eb pershkue unj\u00ed,<br \/>\nBjeshk\u00eb e male t\u00eb blerueme<br \/>\nSi vig\u00e2j shtiellen n&#8217; ajr\u00ed.<\/p>\n<p>Ke ato bjeshk\u00eb e ke ato male<br \/>\nKroje t&#8217; kjarta e t&#8217; cemta gurra,<br \/>\nTue rr\u00ebmbye n\u2019p\u00ebr mriza hale,<br \/>\nGurgullojn\u2019 n\u2019p\u00ebr rr\u00e2j\u00eb e curra.<\/p>\n<p>Mbi ato male e bjeshk\u00eb kreshnike<br \/>\nL\u00e9jn\u00eb mandej ata djelm si Z\u00e2na,<br \/>\nArm\u00ebt e t&#8217; cilvet, p\u2019rher\u00eb besnike,<br \/>\nJan\u00eb p\u00ebrmend\u00eb nd\u00ebr fise t&#8217; tana.<\/p>\n<p>Atje l\u00e9jn\u00eb, po Tosk\u00eb e Geg\u00eb,<br \/>\nSi d\u00fd rreze n&#8217; flak\u00eb t&#8217; nji dielli:<br \/>\nSi d\u00fd rrf\u00e9, qi shkojn\u00eb tue djeg\u00eb,<br \/>\nK\u00far shkrep\u00eb r\u00eaja nalt prej qielli.<\/p>\n<p>Ato male t\u00eb madhnueshme,<br \/>\nAto, po, kan\u00eb m\u00fbjt\u00eb me p\u00e1<br \/>\nSe sa forca e pafrigueshme<br \/>\nN&#8217; turr t&#8217; shqiptarit p\u00eet ka r\u00e1.<\/p>\n<p>Dridhet toka e gjimon deti,<br \/>\nNdezen malet flak\u00eb e shkndija,<br \/>\nKa&#8217; i friguesh\u00ebm, si t\u00ebrmeti,<br \/>\nAtje rrmben k\u00fb e thrret Liria.<\/p>\n<p>Lume e sh\u00e9 para atij ngelin,<br \/>\nIa lshojn\u00eb udh\u00ebn dete e male;<br \/>\nMbretnit\u00eb fjal\u00ebn s&#8217; mund t&#8217; ia shkelin,<br \/>\nTurrin ferri s&#8217; mund t&#8217; ia ndale.<\/p>\n<p>Shkundu pluhnit, pr\u00e1, Shqipn\u00ed,<br \/>\nNgrehe ballin si mbretnesh\u00eb,<br \/>\nPse me djelm, qi ngrof\u00eb ti n&#8217; gj\u00ed,<br \/>\nNuk mund t&#8217; quhesh, jo, robnesh\u00eb.<\/p>\n<p>Po, edh\u00e8 h\u00e2na do ta dije,<br \/>\nEdh\u00e8 dielli do t&#8217; k\u00e9t\u2019 p\u00e1,<br \/>\nSe p\u00ebr qark ksaj rrokullie,<br \/>\nSi Shqipnia &#8216;i vend nuk k\u00e1!<br \/>\nRrnosh e kjosh, pr\u00e1, moj Shqipn\u00ed,<br \/>\nRrnosh e kjosh gjithmon\u00eb si vera,<br \/>\nE me dije e me Lir\u00ed.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Surgite mortui!<\/p>\n<p>(\u00c7ohuni t\u00eb vdekun!)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Po; per Shqyptar\u00eb pleqnue e ka Europa,<\/p>\n<p>Qi shi njatyne ur\u00eb t\u2019u rrijn per dh\u00e9,<\/p>\n<p>T\u00eb cill\u00ebt Kishat rr\u00ebnue ua kan\u00eb me topa<\/p>\n<p>E n\u2019 djep foshnjet e njoma ua k\u00e0n pr\u00e9:<\/p>\n<p>Qi t\u2019 ndertat vasha u kan\u00eb korit\u00eb p\u00ebrdhuni<\/p>\n<p>E rrugash bam\u00eb i kan\u00eb me dekun \u00fbni.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E mbas sotit Shqyptar\u00ebt n\u2019 gjuh\u00eb t\u2019 huej do t\u2019 flasin;<\/p>\n<p>E\u00a0 gjaksvet t\u2019 vet do t\u2019 bajn kta t\u2019u ngjat\u00ebt jeta?<\/p>\n<p>Hajnat lapera zot\u00ebni do t\u2019 thrrasin,<\/p>\n<p>E t\u2019pa rodit do t\u2019 i apin pag\u00eb e t\u2019 dheta;<\/p>\n<p>Me arm\u00eb shqyptare, n\u2019 za gjithmon\u00eb e n\u2019 nam\u00eb,<\/p>\n<p>Sogje Shqyptari shkjaut do t\u2019 rrij\u00eb sod \u00a0m\u2019 kam\u00eb<\/p>\n<p>.<\/p>\n<p>Ah vaj! Ah kob! A ka ma zi n\u2019 ket\u00eb jet\u00eb?<\/p>\n<p>A ka si i bahet kuj ma teper dh\u00fan?\u2026<\/p>\n<p>Ehu! Shka do t\u2019 bajn, thue, tash Shqyptar\u00ebt e shkret\u00eb:<\/p>\n<p>Ata, qi m\u2019 vedi pas\u00eb e kan\u00eb kanun:<\/p>\n<p>Ata, qi n\u2019 dej kan\u00eb gjak t\u00eb Skanderbeut:<\/p>\n<p>Qi sheklli mbajt\u00eb i ka per burra t\u2019 dheut?<\/p>\n<p>\u2013<\/p>\n<p>Shka bajn Shqyptar\u00ebt?\u2026 H\u00e1n\u2019 fiq e kastraveca:<\/p>\n<p>E pijn mastik\u00eb, e qesin petlla n\u2019 uj\u00eb;<\/p>\n<p>E ngrehen rrug\u00ebs e fryhen si gjeldeca;<\/p>\n<p>E rrijn tue kqyrun udh\u00ebs ushtar\u00ebt e huej<\/p>\n<p>Pal\u00e8 a kan\u00eb ksulen qyp a se kapel\u00eb,<\/p>\n<p>A e ka uficiali kalin at\u2019 a p\u00e9l\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E arm\u00ebt e t\u2019 Parvet shkojn kta tue kerkue,<\/p>\n<p>Ndo \u2018i karajfile t\u2019 gjat\u00eb, a ndo \u2018i tagan: \u2013<\/p>\n<p>Por, jo, \u2013 mos drueni! \u2013 jo per me luftue<\/p>\n<p>Me malazez t\u00eb shkyem a me serbjan:<\/p>\n<p>Por per me mujt\u00eb me xjerrun kund ndo \u2018i grosh<\/p>\n<p>Tue rr\u00eajt\u00eb me to ndonji hingliz balosh.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Jo, po; Shqyptar\u00ebt kan\u00eb sot t\u00eb madh kujdes\u2026<\/p>\n<p>Njata, po thom, qi ndo\u2018i mir\u00e1s e presin,<\/p>\n<p>E druen se \u00eamta a gjyshi vrik s\u2019 u des:<\/p>\n<p>Pse per Shqypni, qi krajlat po ua shesin,<\/p>\n<p>S\u2019 \u00e7ajn kryet aspak, me sa \u00e7aj kryet un sot<\/p>\n<p>Per shkarpa t\u2019 vjetra, qi kam shkye kahmot.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ahi! Turp e marre! Burra, l\u00e9 e rritun<\/p>\n<p>Me arm\u00eb mizore n\u2019 dor\u00eb, e qi fatosa<\/p>\n<p>T\u2019 Par\u00ebt i kan\u00eb pas\u00eb, me ndej\u00eb kshtu sod t\u2019 topitun<\/p>\n<p>Si t\u2019 dekunt n\u2019 vorre, sod qi i mbrrika sosa<\/p>\n<p>S\u00eb mjeres moj Shqypni edhe Shqyptarvet,<\/p>\n<p>E u shueka Atdheu e u shueka ndera e t\u2019 Parvet!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ktu, ktu Shqyptar\u00eb!\u2026 A ndiet?\u2026 Ku u kam\u2026Ku j\u00e9ni?\u2026<\/p>\n<p>Mo\u2019 l\u00eani, burra!\u2026 M\u2019 arm\u00eb!\u2026 Mbaroi Kosova!\u2026<\/p>\n<p>Janina humbi!\u2026e ndoshta, Tepeleni\u2026<\/p>\n<p>Shkoi Manastiri! Dibra edhe Gjakova!\u2026<\/p>\n<p>Vendet ma t\u2019 mirat n\u00e9 na i mori shkjau,<\/p>\n<p>E, shk\u2019 asht ma zi, n\u00e9 vlla me vlla na dau!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ah! M\u2019 kamb\u00eb, br\u00e8 burra! Shka jini mshehun<\/p>\n<p>Nder furka t\u2019 gravet, si do rrole t\u2019 kqija?\u2026<\/p>\n<p>Sod arm\u00ebt duen rrok\u00eb; taganat sod duen prehun;<\/p>\n<p>Asht turp, per Zotin! Shurdh\u00eb me hup\u00eb Shqypnija.<\/p>\n<p>Mo\u2019 l\u00eani, burra, bre! Kushtrim! Kushtrim!<\/p>\n<p>A gjall\u00eb me nd\u00e9r\u00eb, a dekun grue e trim!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ku j\u00e9, Bibdoda, ti nji rrf\u00e9 prej qielle?\u2026<\/p>\n<p>J\u00e9 der\u00ebs bujare, e trim i drejt\u00eb ti j\u00e9!<\/p>\n<p>Flamurin e Shqypnis, sod n\u2019 ajr ti shtielle;<\/p>\n<p>E grishi malet me qindrue p\u2019r Atdh\u00e9.<\/p>\n<p>Ku themra e jote per Atdh\u00e9 t\u00eb shklase,<\/p>\n<p>Atje kryet t\u2019on\u00eb, po, per Atdh\u00e9 t\u2019 humbase!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mo\u2019l\u00e9\u2019Toptan, qi me shpat\u00eb t\u2019ande binde<\/p>\n<p>Nji shekull mbar\u00eb m \u2019at maje Taraboshi!<\/p>\n<p>Prap shpaten njesh, e priju prap ti gjind\u2019e,<\/p>\n<p>\u2013 Ndejun n\u2019voter s\u2019 prarohet jo kondoshi\u2026<\/p>\n<p>Mblidh Tosk\u00eb e Lap\u00eb, e sod per Shqyptari<\/p>\n<p>Qindro, s \u2018i her\u00eb qindrove me trimni.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u2019 kamb\u00eb Ded\u00eb Gjo\u2019 Luli! Thon\u00eb se \u2018i \u00a0t\u2019 biri t\u2019 shkin\u00ebs<\/p>\n<p>Lek\u00ebt e Malcis sod t\u2019 dhetat do t\u2019 ia lajn<\/p>\n<p>Se edhe do t\u2019 v\u00eajn kapicen e Cetin\u00ebs:<\/p>\n<p>A i mend, thue, ti, kaq marre do t\u2019 a b\u00e2jn;<\/p>\n<p>Ata sokolat t\u2019u Lek\u00ebt e Malcis,<\/p>\n<p>Qi aq gjak kan\u00eb derdhun per Liri t\u2019 Shqypnis?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Jo kurr! Jo kurr! Por mbi De\u00e7iq ti xiri<\/p>\n<p>Shka asht i Lek\u00eb, e thueju, se Shqypnija,<\/p>\n<p>Aty kufin e ka, per ball me Viri,<\/p>\n<p>E k\u00e9 me p\u00e1 ti at\u00ebher\u00eb, se rrokullija<\/p>\n<p>Me u \u00e7ue m\u2019 e zhgul\u00eb andej, nuk mund t\u2019 a hjekun;<\/p>\n<p>Pse per Shqypni Malcor\u00ebt jan\u00eb msue me dekun.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ah! M\u2019 kamb\u00eb, Shqyptar\u00eb! E mos t\u2019 u lshoj\u00eb, jo, zemra,<\/p>\n<p>Po Perendija s\u2019 ka me u lan\u00eb me u thye.<\/p>\n<p>T\u2019 u bij\u00eb nder mend, se fort ma e rand\u00eb asht themra<\/p>\n<p>E shkjaut kok\u00ebtrash\u00eb, se guri i vorrit m\u2019 krye.<\/p>\n<p>Urra! Po, djelm! Shqyptar kushdo ka l\u00e9,<\/p>\n<p>N\u2019 mos mujt\u00eb Shqyptar me mbet\u00eb, Shqyptar t\u2019 hij\u00eb n\u2019 dh\u00e9!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E n\u2019 kjoft\u00eb se lypet prej s\u2019 hyjnueshmes Mni,<\/p>\n<p>Qi flije t\u2019 bahet ndo \u2018i Shqyptar m\u2019 therore,<\/p>\n<p>Q\u00e9, mue tek m\u2019 kini, merrni e m\u2019 bani fli<\/p>\n<p>Per Shqyptari, me shue \u00e7do mni mizore. \u2013<\/p>\n<p>Oh! Edhe pa mue Shqypnija kjoft\u00eb e rrnoft\u00eb<\/p>\n<p>E nami i saj\u00eb per jet\u00eb u trashigoft\u00eb!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Po: Rrnoft\u00eb Shqypnija! E porsi krypa n\u2019 Dri<\/p>\n<p>E porsi krandja e that n\u2019nji flakad\u00e2,<\/p>\n<p>U shoft\u00eb me ar\u00eb, me far\u00eb me mal me vrri<\/p>\n<p>Kushdo Shqyptar, qi s\u2019brohorit\u00eb me z\u00e2,<\/p>\n<p>Kushdo Shqyptar, qi s\u2019brohorit\u00eb me uzdaj\u00eb<\/p>\n<p>Oh! Rrnoft\u00eb Shqypnija! Rrnoft\u00eb Flamuri i Saj!<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>I\u00a0 dbuemi<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019, vendet e mija,<\/p>\n<p>Q\u00eb po zhduken dal\u2019ngadal\u00eb;<\/p>\n<p>Gjimon deti, ushton duhija,<\/p>\n<p>Lkundet barka\u00a0 val\u2019 mbi val\u00eb;<\/p>\n<p>Kah njaj diell, qi a tue flakue<\/p>\n<p>Andej fill un\u2019 tash do t\u2019vete\u2026<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019, o dhe i bekue!<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019 p\u00ebrsa t\u2019jet jeta!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nes\u00ebr nadje kur mbi ne<\/p>\n<p>Rrezja e diellit ka me ra,<\/p>\n<p>Kush e din sa uj\u00eb e dh\u00e9<\/p>\n<p>Mue prej tejet kan me m\u2019da?!<\/p>\n<p>E por n\u2019pyetsha ret\u00eb mizore,<\/p>\n<p>E por n\u2019pyetsha zogjt\u00eb e detit<\/p>\n<p>Se p\u00ebr ty, moj tok\u00eb arbnore,<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u2019ka me m\u2019fol\u2019 kush mue t\u2019shkretit<\/p>\n<p>Tjera fush\u00eb e tjera zalle<\/p>\n<p>Kam me pa, e tjera dete:<\/p>\n<p>Kam me ndie, po, tjera valle,<\/p>\n<p>Tjera gjuh\u2019 n\u2019tjer\u00eb qytete;<\/p>\n<p>Vendin t\u2019em, por, s\u2019kam me e pa<\/p>\n<p>Ku kam le e jam burrnue;<\/p>\n<p>Syt e mij edhe kan me kja,<\/p>\n<p>Pa u gjet\u2019 kush, qi me i ngushllue.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Pa k\u00ebnd t\u2019emin, po e\u2019 nji Zotit,<\/p>\n<p>Tue shtegtue p\u00ebr dhe t\u00eb huej,<\/p>\n<p>Kan\u2019 me m\u2019shkue mue ditt e motit<\/p>\n<p>Sha e p\u00ebrbuzun prej gjithkuej.<\/p>\n<p>Kam me pas\u2019 shkretin\u2019 p\u00ebr vot\u00ebr,<\/p>\n<p>E p\u00ebr shtroj\u2019 t\u00eb ndezt\u00ebn ran\u00eb.<\/p>\n<p>Kam me pas\u00eb ulkoj\u00ebn mot\u00ebr,<\/p>\n<p>Kam me pas\u00eb , ehu, tigr\u00ebn nan\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Nana e mbetne p\u00ebr s\u2019t\u00eb gjallit<\/p>\n<p>Ka me m\u2019kja, kushdi, ndo\u2019 i dit\u00eb,<\/p>\n<p>Der sa motra dekun mallit,<\/p>\n<p>Kot ndo\u2019 i her\u2019 mue ka me m\u2019prit\u00eb.<\/p>\n<p>Ka me i njeh\u2019, po, krushqit, e mjera,<\/p>\n<p>Me i pru nan\u00ebs n\u2019shpi nji re:<\/p>\n<p>Por i vllai, kushdi m\u2019 at-hera<\/p>\n<p>Ka me u kalbun p\u00ebr n\u00ebn dh\u00e9!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E, njaj dh\u00e9-ehu! Kob prej qiellet!-<\/p>\n<p>S\u2019ka me ken\u2019, jo, dheu i t\u2019 Par\u00ebvet,<\/p>\n<p>Ku ma bukur qielli kthjellet,<\/p>\n<p>Ku ma amb\u00ebl n\u2019gjuh\u2019 t\u2019shqiptarvet<\/p>\n<p>Para Hyut naltohet luta,<\/p>\n<p>E ku besa asht e shejtnueshme,<\/p>\n<p>E ku zemrat, s\u2019dijn\u2019 shka a tuta,<\/p>\n<p>E ku bjeshk\u2019t jan\u2019 t\u00eb madhnueshme.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Oh, ju bjeshk\u2019t e Shqiptaris\u2019,<\/p>\n<p>Ku ma mir\u2019 shndrit\u2019 dielli e hana,<\/p>\n<p>E ku logu a i bujaris\u2019<\/p>\n<p>E ku rriten djelm si zana!<\/p>\n<p>Un\u2019 ju kurr s\u2019kam me u harrue,<\/p>\n<p>Kahdo t\u2019m\u2019jet gjykue me u end\u00eb:<\/p>\n<p>Der\u2019 sa t\u2019muj me ligjrue,<\/p>\n<p>Ju gjithmon\u2019 kam me u p\u00ebrmend\u00eb!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E ato hal\u00eb e qipariza<\/p>\n<p>Kam me i pas\u2019 nd\u00ebr mend gjithmon\u00eb,<\/p>\n<p>E ato stane e njato mriza,<\/p>\n<p>E ato berre e ato kumbon\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>Por, oh, vaj! Malet e mija,<\/p>\n<p>Qe, po zhduken dal\u2019ngadal\u00eb;<\/p>\n<p>Gjimon deti, ushton duhija,<\/p>\n<p>Lkundet barka val\u2019 mbi val\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019, pra, bjeshk\u00eb e male!<\/p>\n<p>E ju krepa edhe ju curra;<\/p>\n<p>E ju breshta e ju gjeth hale;<\/p>\n<p>E ju prroje edhe ju gurra!<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019 ju mrrize e stana!<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019 kumbona e\u00a0 berre!<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019, ju fusha t\u2019gjana,<\/p>\n<p>Ju livadhe, ende ju djerre!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019 ti, shpija e t\u2019Par\u00ebvet,<\/p>\n<p>Ku ma s\u2019parit m\u2019agoi drita<\/p>\n<p>E ku streh\u00eb u dha\u00e7\u2019 shtegtar\u00ebve<\/p>\n<p>Miqt e bab\u00ebs\u2019 edhe ku i prita<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019, carani m\u2019vot\u00ebr,<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019, ju arm\u2019t e shkreta;<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019 ti, nan\u00eb e mot\u00ebr,<\/p>\n<p>Lamtumir\u2019 p\u00ebr sa t\u2019jet\u2019 jeta!&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>POROSIT\u00cb E FUNDME T\u00cb FISHT\u00cbS<\/p>\n<p>Poeti yn\u00eb komb\u00ebtar Gjergj Fishta nd\u00ebrroi\u00a0 jet\u00eb n\u00eb mbarim t\u00eb dhjetorit 1940.<\/p>\n<p>Sipas disa publicist\u00ebve shqiptar\u00eb dihet se shkrimtar\u00ebt e njohur n\u00eb bot\u00ebn e letrave,<\/p>\n<p>para largimit nga jeta kan\u00eb shprehur fjal\u00ebt e fundit prek\u00ebse, testamente, k\u00ebshilla, porosi\u2026 Pak para se t\u00eb shuhej\u00a0 n\u00eb spitalin e Shkodr\u00ebs, i ftohur\u00a0 r\u00ebnd\u00eb n\u00eb th\u00ebllim\u00a0 e bor\u00eb, la k\u00ebshilla e porosi p\u00ebr fret\u00ebrit e rinj fran\u00e7eskan\u00eb. N\u00eb testamentin e tij\u00a0 lexohen\u00a0 k\u00ebto fjal\u00eb: \u201c<em>Po vdes i k\u00ebnaqun, sepse kam punue\u00a0 p\u00ebr atdhe e fe<\/em>.\u201d Nd\u00ebrkoh\u00eb, sipas At Viktor Volajt, bashk\u00ebpun\u00ebtor i af\u00ebrt i poetit\u00a0 Gjergj Fishta, kishte p\u00ebrmendur nevoj\u00ebn p\u00ebr rishikimin e \u201cLahut\u00ebs s\u00eb Malcis\u00eb\u201d dhe p\u00ebrs\u00ebriti\u00a0 fjal\u00ebn: \u201c i kryq\u00ebzuemi\u201d n\u00eb latinisht. Pastaj k\u00ebrkoi t\u2019i pikturonin n\u00eb murin p\u00ebrball\u00eb shtratit t\u00eb tij skena nga \u201cGjyqi i fundit\u201d. Nd\u00ebrsa, nj\u00eb mik i poetit, p\u00ebrmend fjal\u00ebt e fundit t\u00eb Fisht\u00ebs: \u201c<em>Jo p\u00ebr tjet\u00ebr, por sepse po l\u00eb anmikun mbi trollin shqiptar, mue m\u00eb vjen keq se kam me vdek\u00eb.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Sipas kujtimeve t\u00eb At Zef Pllumit, kur Fisht\u00ebs iu k\u00ebrkua q\u00eb t\u00eb refuzonte titullin e Akademikut nga siv\u00ebllez\u00ebnit,\u00a0 Fishta sipas nj\u00eb rregulli t\u00eb caktuar duhej t\u00eb mbante nj\u00eb varg konferencash n\u00ebp\u00ebr institucione t\u00eb ndryshme kulturore, ai u p\u00ebrgjigj se: \u201c<em>Un nd\u00ebr konferencat do t\u2019u p\u00ebrs\u00ebris italian\u00ebve pa ja d\u00e0 se me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb Roma dikur e ka pas\u00eb namin e madh, por legjionet ilire dhe perandor\u00ebt e m\u00ebdhaj ilirjan\u00eb ishin ata q\u00eb kishin n\u00eb dor\u00eb fatet e Rom\u00ebs. U b\u00e2j edhe nji premtim tjet\u00ebr se p\u00ebrnji\u00a0 ato konferenca do t\u2019i kryej p\u00ebr gjasht\u00eb muaj, si\u00e7 e don rregullorja, un menjiher\u00eb do t\u00eb k\u00ebrkoj me<\/em>\u00a0<em>ardh\u00eb n\u00eb Shqipn\u00ec<\/em>.\u201d<\/p>\n<p>Duke lexuar shkrimin e prof. NJ. kund\u00ebr Fisht\u00ebs e fran\u00e7eskan\u00ebve, na del para sysh jeta e vepra p\u00ebr atdhe e krijuesit t\u00eb \u201cLahut\u00ebs s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb\u201d\u00a0 me t\u00eb cil\u00ebn iu drejtua t\u00ebr\u00eb kombit shqiptar p\u00ebr bashkim\u00a0 kund\u00ebr pushtimit t\u00eb huaj. Nga vepra e ndritur e Fisht\u00ebs plot larmi tingujsh, d\u00ebgjohet gjuha shqipe \u201c <em>porsi kanga e zogut t\u2019ver\u00ebs<\/em>.\u201d<\/p>\n<ul>\n<li><em>Plotesuar per here te fundit ne Dhjetor, 2018<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Agim Xh. D\u00ebshnica M\u00eb 1937, me rastin e festimeve t\u00eb 25 Vjetorit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare, n\u00eb botimet zyrtare t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb Mbretit Zog, shkruhej: \u201eMe alfabetin e Manastirit merrte nj\u00eb her\u00eb e mir\u00eb fund \u00e7\u00ebshtja e shkrimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, historia e t\u00eb cilit ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb posa\u00e7me p\u00ebr historin\u00eb e kultur\u00ebs e&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7478,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-7477","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7477","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7477"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7579,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7477\/revisions\/7579"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}