{"id":7225,"date":"2018-03-15T15:08:48","date_gmt":"2018-03-15T15:08:48","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=7225"},"modified":"2018-03-15T15:08:48","modified_gmt":"2018-03-15T15:08:48","slug":"mali-i-skenderbeut-ku-gojedhanat-ende-zukasin-si-bletet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=7225","title":{"rendered":"MALI I SK\u00cbNDERBEUT,  KU GOJ\u00cbDHANAT ENDE \u201cZUKASIN\u201d  SI BLET\u00cbT"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/DEDAJN.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-7172\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/DEDAJN-300x227.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"227\" \/><\/a>NDUE DEDAJ<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrvjetor pes\u00eb shekullor e gjysm\u00eb t\u00eb Heroit ton\u00eb Komb\u00ebtar t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb b\u00ebjn\u00eb di\u00e7ka t\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb kushtim t\u00eb tij, n\u00eb k\u00ebshtjella, muze, arkiva,<!--more--> akademi, opera, shkolla etj. Ne tham\u00eb t\u2019i l\u00ebm\u00eb m\u00ebnjan\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast, bashk\u00eb rr\u00ebfimet mitizuese t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb p\u00ebr kryezotin dhe do t\u2019i drejtohemi \u201cMalit t\u00eb Sk\u00ebnderbeut\u201d, i vetmi q\u00eb nuk tundet as nga t\u00ebrmetet. Ai gjendet n\u00eb Kurbin, n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Arb\u00ebrit. E p\u00ebrzhisin aty-k\u00ebtu zjarret n\u00eb ver\u00eb, megjithat\u00eb ai prap\u00eb vazhdon t\u00eb jet\u00eb si nj\u00eb tempull unik i shqiptar\u00ebve. Vemi drejt tij, duke i ardhur rreth e qark, p\u00ebr t\u00eb kapur di\u00e7ka nga miti i tij sk\u00ebnderbegian. Nuk dim\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb ndonj\u00eb mal n\u00eb emrin e ndonj\u00eb njeriu tjet\u00ebr sado t\u00eb famsh\u00ebm, k\u00ebshtjella po, si ajo e Ali Pash\u00ebs, por mal jo. Ashtu si zor t\u00eb ket\u00eb n\u00eb Franc\u00eb ndonj\u00eb mal n\u00eb emrin e Napoleonit, n\u00eb Rusi me emrin e Pjetrit t\u00eb Madh, n\u00eb Itali t\u00eb Garibaldit etj. Malin shqiptari e shenjoi si titullin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb parin e tij t\u00eb gjith\u00ebkohsh\u00ebm. M\u00eb i lart\u00eb mbase se t\u00eb gjith\u00eb titujt q\u00eb dekretohen n\u00eb em\u00ebr t\u00eb Republik\u00ebs.<\/p>\n<p>Vargmali kurrizor i Sk\u00ebnderbeut, 22 kilometra i gjat\u00eb, nis nga lumi i Matit dhe fshati turistik i Shkopetit, aty ku ngrihet diga e hidrocentralit \u201cFrederik Eng\u00ebls\u201d dhe vazhdon n\u00ebp\u00ebr mal\u00ebsin\u00eb e Kurbinit, mes Matit dhe Kruj\u00ebs, duke u zgjatur deri n\u00eb Qaf\u00eb-Shtam\u00eb. Kuota m\u00eb e lart\u00eb e tij \u00ebsht\u00eb Maja e Liqenit (1724 metra), ngaq\u00eb aty \u201cmrizojn\u00eb\u201d dy liqenj t\u00eb vegj\u00ebl akullnajor\u00eb. Mal i begat\u00eb p\u00ebr nga bim\u00ebsia, gurrat dhe peizazhi, po q\u00eb duket her\u00ebt p\u00ebr t\u2019u rrokur nga turizmi. Po aq \u00ebsht\u00eb e pasur dhe historia e k\u00ebtij vendi, q\u00eb mban mbi vete rr\u00ebnojat e nj\u00ebrit nga tempujt m\u00eb t\u00eb \u00e7muar shqiptar\u00eb, kish\u00ebs s\u00eb Shna Premtes. Nj\u00eb vendas na prin drejt Gurit Mal, ku z\u00eb fill mali sk\u00ebnderbegian, duke na treguar disa vendbanime t\u00eb vjetra t\u00eb atij rajoni, si dhe \u201cfurrat e shkrijes s\u00eb \u00e7elikut dhe derdhjes s\u00eb topave\u201d lart n\u00eb Malin e Sk\u00ebnderbut. Prej andej luft\u00ebtar\u00ebt e Gjergj Kastriotit e kishin si n\u00eb p\u00ebll\u00ebmb\u00eb t\u00eb dor\u00ebs fush\u00ebn e pamat\u00eb t\u00eb Kruj\u00ebs dhe vet\u00eb Adriatikun. Tre fshatra jan\u00eb vendosur n\u00eb preh\u00ebr dhe shpin\u00eb t\u00eb k\u00ebtij mali, Skuraj, Gallata dhe Vinjolli. Sado shekuj kan\u00eb kaluar, shenjat autoktone v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb ken\u00eb dal\u00eb t\u00eb gjitha mbi tok\u00eb. Ded\u00eb Margjoni, gjurmuesi i visarit arkeologjik t\u00eb k\u00ebtyre trevave na tregon nj\u00eb monedh\u00eb t\u00eb shekullit III para Krishtit, zbuluar n\u00eb Skuraj, e derdhur n\u00eb argjend, q\u00eb paraqet lop\u00ebn q\u00eb ushqen vi\u00e7in me tamb\u00ebl. V\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb simbolik\u00eb e rrall\u00eb e pjelloris\u00eb. Nuk mund t\u00eb vish n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend e t\u00eb mos t\u00eb shfaqet parasysh sh\u00ebmb\u00eblltyra njer\u00ebzore e hyjnore e Imzot Frano Illis\u00eb, q\u00eb ku nuk i shkeli k\u00ebmba rajonit verilindor p\u00ebr t\u00eb mbledhur Kanunin e Sk\u00ebndebeut. Po ashtu etnosit popullor kushtuar Skenderbeut i qe qasur qysh her\u00ebt dhe historiani shkodran Marin Sirdani, i cili pati botuar vepr\u00ebn \u201cSkanderbegu mbas goj\u00ebdhanash\u201d. Ai i ka q\u00ebmtuar shum\u00eb mote m\u00eb par\u00eb goj\u00ebdh\u00ebnat e Heroit, por ato nuk jan\u00eb shuar as sot dhe ende \u201czukasin\u201d si blet\u00ebt n\u00eb korije lule m\u00eb lule. Sirdani shkruante se dhe me i ra p\u00ebr shqut Matjes, Kurbinit e Krues njer\u00ebzit \u201ckan\u00eb me t\u00eb sh\u00ebnjue vendet e luftave e t\u00eb trimnivet, gjygjet e pleqnit\u00eb e bame, vendet ku veronte, gurrat e krojet ku u freskonte, lagjet e tokat e bekueme a t\u00eb nemuna prej tij\u201d. Nj\u00eb asht i fort\u00eb arb\u00ebror e ka mbajtur kaq t\u00eb pranish\u00ebm Gjergj Kastriotin-Sk\u00ebnderbeun n\u00eb Kurbinin plot gurra, kulla e kala antike, n\u00eb malin e tij vigan, kanunin e madhnuesh\u00ebm, folkun legjendaro-historik.<\/p>\n<p>Ecim lugin\u00ebs s\u00eb p\u00ebrroit t\u00eb rr\u00ebmbyesh\u00ebm t\u00eb Hurdhaz\u00ebs, q\u00eb mbledh uj\u00ebrat e gurrave t\u00eb bardha t\u00eb Kurbinit, n\u00eb \u201chijen\u201d e Malit t\u00eb Sk\u00ebnderbeut, nga Skurajt deri lart n\u00eb Vinjoll, q\u00eb vendasit i thon\u00eb n\u00eb dialekt Vinjall\u00eb, nj\u00eb vend q\u00eb prodhon shum\u00eb rrush, nga e ka marr\u00eb dhe emrin (italisht: vingna = vresht\u00eb), me uj\u00eb t\u00eb bollsh\u00ebm si aty e askund tjet\u00ebr, ku \u00ebsht\u00eb ngritur dhe nj\u00eb hidrocentral. Kurbinasit kan\u00eb pajtoren e tyre, Shna Premten, por kjo nuk i pengon vinjallasit e besimit mysliman q\u00eb 9 majin, dit\u00ebn e Sh\u00ebnkolllit, ta festojn\u00eb si fest\u00ebn m\u00eb t\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb tyre, teksa ende shihen rr\u00ebnojat e kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Kollit te Lisat e M\u00ebdhenj. Sip\u00ebr \u00ebsht\u00eb Maja e B\u00ebrshemit, Maja e Gurit t\u00eb Bardh\u00eb, kurse m\u00eb posht\u00eb Gurra e Delujit. Tej \u00ebsht\u00eb kalaja e Daul\u00ebs, krenaria e vendit. Tani b\u00ebjn\u00eb tym vet\u00ebm 59 sht\u00ebpi n\u00eb Vinjoll, pasi t\u00eb tjerat me koh\u00eb kan\u00eb shkuar n\u00eb fush\u00ebn e Mamurrasit etj. T\u00eb tregojn\u00eb dhe sht\u00ebpin\u00eb e prind\u00ebrve t\u00eb Alma Lames, politikane dhe deputete e Prishtin\u00ebs, zbritur dhe ata prej koh\u00ebsh n\u00eb fush\u00eb. N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb fshatit b\u00ebhemi shtat\u00eb a tet\u00eb vet\u00eb q\u00eb flasim p\u00ebr gjurm\u00ebt e Sk\u00ebnderbeut n\u00eb ato an\u00eb. M\u00eb p\u00ebrpara njihemi me nj\u00ebri-tjetrin. P\u00ebr Nduen na thon\u00eb se \u00ebsht\u00eb i der\u00ebs s\u00eb bajraktarit t\u00eb Kurbinit, p\u00ebr Kadriun se \u00ebsht\u00eb i der\u00ebs s\u00eb Has Nezirit, dikur sht\u00ebpi e par\u00eb etj. \u201cSk\u00ebnderbeu rrinte te Kalaja e Daul\u00ebs, por jo se \u00ebsht\u00eb luftuar atje, na thot\u00eb nj\u00eb burr\u00eb i atij fshati me mbiemrin Demiri. Jo, lufta e madhe asht ba n\u00eb Kuqna matan\u00eb qaf\u00ebs s\u00eb malit, sa dhe lumi posht\u00eb ka rrjedh i turbullt nga gjaku i derdhur\u201d. E ne p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kemi ardhur deri k\u00ebtu, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb sa mbijetojn\u00eb goj\u00ebdhanat p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun n\u00eb malin me emrin e tij, pasi historin\u00eb e Kurbinit po e shkruan me rr\u00ebnj\u00eb e me deg\u00eb n\u00eb pes\u00ebqind faqe studiuesi i njohur vendas Kastriot Marku, q\u00eb ka shkuar dhe n\u00eb arkivin e Vatikanit. Nd\u00ebr goj\u00ebdhana dhe k\u00ebng\u00eb popullore Kok\u00eb Mal\u00e7i i Skurajve del si nj\u00eb zot i vendit, q\u00eb kuvendon gjith\u00eb men\u00e7uri e alegori me Sk\u00ebnderbeun. I p\u00ebrmendur n\u00eb k\u00ebng\u00ebt e asaj kohe \u00ebsht\u00eb dhe Ded\u00eb Skura etj. Por nuk \u00ebsht\u00eb gjith\u00e7ka goj\u00ebdhan\u00eb k\u00ebtu. Kurbini kishte 16 katunde dhe 45 fise dhe kuvendi i vendit p\u00ebr vendime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebrb\u00ebhej nga 90 burra, nga dy p\u00ebr \u00e7do fis. Stem\u00ebn e familjes s\u00eb njohur t\u00eb Skurajve e mban sot Bashkia e Tiran\u00ebs, stilizuar e nd\u00ebrthurur dhe me elemente t\u00eb tjer\u00eb, pasi kjo familje qeveriste Tiran\u00ebn n\u00eb shekujt XIV-XV.<\/p>\n<p>Por n\u00ebse Sk\u00ebnderbeut populli i ka blatuar nj\u00eb mal t\u00eb t\u00ebr\u00eb, edhe kund\u00ebrshtarin e tij nuk e ka l\u00ebn\u00eb varrhup\u00ebt. Diku n\u00eb k\u00ebto an\u00eb ndodhet nj\u00eb rrap i motsh\u00ebm q\u00eb njihet dhe si \u201c\u00c7inari i Ballabanit\u201d, ngaq\u00eb aty \u00ebsht\u00eb vrar\u00eb Ballaban Pasha, n\u00eb nj\u00eb nga luftimet kund\u00ebr Sk\u00ebnderbeut. Ka qen\u00eb n\u00eb tradit\u00eb q\u00eb t\u00eb mos humbeshin varret e askujt, as t\u00eb pushtuesve, ndaj hasim toponime t\u00eb ngjashme, si \u201cVorri i Turkut\u201d, \u201cVorri i Shqaut\u201d etj. Dhe nuk ka qen\u00eb keq kjo gj\u00eb, se ja si vjen puna e k\u00ebrkohen sot varret greke n\u00eb Gryk\u00ebn e K\u00eblcyr\u00ebs, ashtu si dje ato italiane nga Gjenerali i Ushtris\u00eb s\u00eb Vdekur. Rrapi i sip\u00ebrth\u00ebn\u00eb, monument natyre, sigurisht q\u00eb nuk ruhet p\u00ebr emrin (q\u00eb n\u00eb filles\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb \u201cRrapi ku u vra Ballabani\u201d), por p\u00ebr vjet\u00ebrsin\u00eb e madhe, pamjen impozante dhe si nj\u00eb d\u00ebshmitar i qendres\u00ebs shqiptare. Skurasit, pishkash\u00ebsit, vinjall\u00ebsit, milot\u00ebsit, malbardh\u00ebsit e t\u00eb tjer\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb rr\u00ebfejn\u00eb ato doke, histori, goj\u00ebdhana e toponime q\u00eb t\u00eb par\u00ebt e tyre ia thoshin Sirdanit, Gje\u00e7ovit, Illis\u00eb shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb: \u201cN\u00eb Lime t\u00eb Skurajve asht nji krue qi vendi e njef me emnin \u201cKroni Skanderbeg\u201d. \u201cP\u00ebrmbi katund t\u00eb Vinjallit (n\u00ebn Trodhen) asht nji vend q\u00eb thirret \u201cBuza Skanderbeg\u201d. N\u00eb Mal &#8211; Llesh t\u00eb Pishkashit, nj\u00eb shkrep i rrafsht\u00eb quhet \u201cTryeza e Skanderbegut\u201d. \u201cN\u00eb katund t\u00eb Daul\u00ebs, Kurbij, shihen rr\u00ebnimet e njaj gjyteti t\u00eb quejtun prej vendasvet \u201cKalaja e Skanderbegut\u201d etj. Lexusi nuk befasohet q\u00eb kjo denduri em\u00ebrtimesh sk\u00ebnderbegiane haset vet\u00ebm n\u00eb zon\u00ebn ku Kurbini pik\u00ebpritet me Matin e Mirdit\u00ebn.<\/p>\n<p>E nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u201cMali i Sk\u00ebnderbeut\u201d n\u00eb Kurbin, por nj\u00eb pafund\u00ebsi toponimesh n\u00eb mbar\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, veri e jug, ku nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb njohurat \u00ebsht\u00eb dhe \u201cSofra e Sk\u00ebnderbeut\u201d n\u00eb Librazhd, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn simbas goj\u00ebdhanave Sk\u00ebnderbeu hante drek\u00eb me luft\u00ebtar\u00ebt e tij, shpesh duke kthyer dhe kupat me ver\u00eb p\u00ebr fitoret e nj\u00ebpasnj\u00ebshme.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NDUE DEDAJ &nbsp; N\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrvjetor pes\u00eb shekullor e gjysm\u00eb t\u00eb Heroit ton\u00eb Komb\u00ebtar t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb b\u00ebjn\u00eb di\u00e7ka t\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb kushtim t\u00eb tij, n\u00eb k\u00ebshtjella, muze, arkiva,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-7225","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-histori-gjeografi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7225","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7225"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7225\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7226,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7225\/revisions\/7226"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}