{"id":6625,"date":"2017-05-16T11:51:09","date_gmt":"2017-05-16T11:51:09","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6625"},"modified":"2017-05-16T11:51:09","modified_gmt":"2017-05-16T11:51:09","slug":"kultura-politike-identiteti-european","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6625","title":{"rendered":"Kultura politike – Identiteti European"},"content":{"rendered":"

\"blerta-haxhiaj\"<\/a>Nga Blerta Haxhiaj
\nLidhja mes kultur\u00ebs politike n\u00eb Europe dhe kriza e demokracis\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese duhet t\u00eb shikohet n\u00eb rastet q\u00eb paraqesin k\u00ebto kriza n\u00eb kultur\u00ebn politike dominuese n\u00eb Europe dhe t\u00eb tentohet t\u00eb sugjerohet q\u00eb demokracia sociale mund t\u00eb jap\u00eb nj\u00eb zgjidhje. Krizat ekonomike vet\u00ebm sa kan\u00eb g\u00ebrvishtur sip\u00ebrfaqen e politik\u00ebs me horizont t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb Europ\u00ebs. Hamend\u00ebsime t\u00eb tilla ngrejn\u00eb pyetje fundamentale si: A mund t\u00eb flasim p\u00ebr nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb vetme politike n\u00eb Europe apo n\u00eb Bashkimin European? Apo duhet t\u00eb flasim p\u00ebr pro\u00e7ese q\u00eb kan\u00eb aksese n\u00eb vendet e EU dhe n\u00eb sistemet e tyre respektive demokratike dhe sidiqoft\u00eb aty a ka kultura individuale politike. Ashtu ne jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb sfidave tashm\u00eb pothuajse t\u00eb nj\u00ebjta at\u00eb q\u00eb George \u00cb. Bush e paraqit\u00eb si Europa e Re ky vend q\u00eb \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga vende q\u00eb b\u00ebjn\u00eb pjese n\u00eb Europe apo n\u00eb Bashkimin e tyre. Mir\u00ebpo si mund t\u00eb shpjegohet fakti q\u00eb kushtet e ngjashme q\u00eb mund ta izolojn\u00eb, jep krizat e k\u00ebtyre vendeve. A ekzistojn\u00eb kultura individuale politike n\u00eb kulturat politike t\u00eb vendeve n\u00eb EU? Nocionin e kultur\u00ebs politike e gjejm\u00eb n\u00eb Enciklopedine Internacionale t\u00eb Shkencave Sociale ku kultura politike \u00ebsht\u00eb \u2018seti i q\u00ebndrimeve, besimeve dhe sentimenteve\u2019 i pro\u00e7eseve politike q\u00eb siguron presupozicionet e mundshme dhe rregullat q\u00eb sundojn\u00eb sjelljen n\u00eb nj\u00eb sistem politik. Kjo nd\u00ebrthur idealet politike dhe normat operative t\u00eb politik\u00ebs. Kultura politike \u00ebsht\u00eb manifestimi q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb form\u00eb t\u00eb gjeneratorit t\u00eb dimensioneve psikologjike dhe subjektive t\u00eb politik\u00ebs. Nj\u00eb kultur\u00eb politike \u00ebsht\u00eb produk i historis\u00eb kolektive t\u00eb sistemit politik dhe t\u00eb historis\u00eb t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb an\u00ebtar\u00ebve n\u00eb sistemit qeveris\u00ebs dhe kjo \u00ebsht\u00eb e rr\u00ebnjosur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb ngjarjet publike dhe n\u00eb eksperienc\u00ebn private. Kultura politike referon n\u00eb q\u00ebndrimet, vlerat, besimet dhe orientimet q\u00eb individ\u00ebt n\u00eb shoq\u00ebri mbajn\u00eb duke konstruktuar sistemin politik (Elazar, 1996). Definicionet e kultur\u00ebs politike i atribuojn\u00eb k\u00ebsaj kulture disa elemente subjektive, ato t\u00eb cilat e kan\u00eb origjin\u00ebn nga m\u00ebnyra se si njer\u00ebzit veprojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb sistem politik dhe se \u00e7far\u00eb ndjejne ndaj politikes ku elementet objektive t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb kohe kan\u00eb dimensionin e politik\u00ebs, trash\u00ebgimin\u00eb historike, origjin\u00ebn dhe zgjatjen e disa institucioneve, format e qeverisjes etj. Definicioni i kultur\u00ebs politike ofron varietete t\u00eb faktor\u00ebve q\u00eb mund t\u00eb pranojn\u00eb formimin e kultur\u00ebs partikulare politike. Cdo q\u00ebllim tipologjik i kultur\u00ebs politike \u00ebsht\u00eb i limituar dhe i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr tu determinuar n\u00eb p\u00ebrkujdesjen e faktor\u00ebve q\u00eb shkakton krijimin apo ndryshimin n\u00eb domenin ekzistues t\u00eb kultur\u00ebs politike. P\u00ebr t\u00eb treguar p\u00ebr kultur\u00ebn politike mund t\u00eb shkojm\u00eb shum\u00eb larg n\u00eb historin\u00eb e politik\u00ebs dhe n\u00eb filozofin\u00eb e politik\u00ebs p\u00ebr t\u00eb argumentuar q\u00eb kjo lidh fenomenet sociale, supernatyrore dhe natyrore t\u00eb tipit t\u00eb regjimit politik q\u00eb mbizot\u00ebron. Teoria e Montesquieu-s\u00eb nga \u2018Letrat Persiane\u2019 dhe e zhvilluar n\u00eb \u2018Shpirti i Ligjeve\u2019 jep tipin e personalitetit q\u00eb zhvillon dhe si pasoj\u00eb, tipin e regjimit politik q\u00eb sundon. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb afrimitet reduktues n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb ndar\u00ebse p\u00ebrmes bot\u00ebs n\u00eb dy pole t\u00eb kund\u00ebrta; \u00e7do gj\u00eb per\u00ebndimore ishte progresive, morale dhe civilizuese. Rrjedhimish lindja ishte m\u00eb ekzotike, imorale, politikisht apatike, intelektualisht regresive dhe i paqytet\u00ebruar. Emanuel Rota zgjeron nocionin e Montesquieu-s\u00eb mbi teoriciene t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Iluminizmit Francez (Voltaire dhe Rousseau) dhe p\u00ebrfundon duke u pajtuar me ta q\u00eb njer\u00ebzit Verior<\/strong> duhet t\u00eb punojn\u00eb sepse natyra nuk u jep atyre shum\u00eb; njer\u00ebzit Jugor<\/strong> nuk duhet t\u00eb punojn\u00eb sepse natyra \u00ebsht\u00eb shum\u00eb zem\u00ebrgj\u00ebr\u00eb me ta. Vet\u00ebm domosdoshm\u00ebria b\u00ebn q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb punojn\u00eb; atje ku ka bollek i b\u00ebn ata p\u00ebrtac. Njer\u00ebzit p\u00ebrtac\u00eb jan\u00eb t\u00eb predisponuar ndaj despotizmit, udh\u00ebheqja e burimeve udh\u00ebheq qytetar\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Max Weber kishte tentuar t\u00eb provonte n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb komprehesive q\u00eb protestant\u00ebt etnik\u00eb pranojn\u00eb ngritjen e kapitalizmit. Matti Peltonen jep evidencen q\u00eb shum\u00eb historian\u00eb ekonomike dhe sociale p\u00ebrmes shek. XX kan\u00eb krituakuar Weber-in p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tez\u00eb. Teza e Weber-it duket q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb keqkonstruksion social dhe m\u00eb e mira e tij se ajo \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb hipotez\u00eb (Hamilton, 1996). Vlerat politike dhe sjellja e saj jan\u00eb t\u00eb ndikuara nga faktor\u00ebt e ndryshem. Nj\u00eb pik\u00ebnisje e dobishme p\u00ebr klasifikimin e vendeve n\u00eb dallimin e tyre mes qytet\u00ebrimeve \u00ebsht\u00eb ajo e dh\u00ebn\u00eb nga Huntington (1996). Ai jep postulatet e nj\u00eb kufiri kulturor m\u00eb nj\u00eb Europ\u00eb q\u00eb jep k\u00ebto ndarje \u2013 njer\u00ebzit e krishter\u00eb, njer\u00ebzit myslimane, njer\u00ebzit ortodoks. Mir\u00ebpo Europa ka ndryshuar kultur\u00ebn e saj politike n\u00eb saj\u00eb t\u00eb kriz\u00ebs t\u00eb demokracis\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese. Fenomenet mund t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si indikator\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre ndryshimeve si : rritja e popularitetit dhe partive ekzistuese e djathta dhe e majta; krijimi i partive t\u00eb reja politike, e djathta ose e majta, nacionaliste, ekstremiste dhe populiste, liberal reformist; ngritja e l\u00ebvizjeve shoq\u00ebrore dhe protestat n\u00eb rrug\u00eb. Kriza ekonomike tregon disa ngatht\u00ebsi strukturale n\u00eb sistemin e qeverisjes demokratike q\u00eb mund t\u00eb sjell\u00eb ndryshime n\u00eb q\u00ebndrimin e njer\u00ebzve, vlerave, besimeve, orientimeve dhe p\u00ebrballje ball\u00eb p\u00ebr ball\u00eb me qeverin\u00eb. Ndryshimi bazik \u00ebsht\u00eb n\u00eb mes vendeve per\u00ebndimor\u00eb dhe lindor\u00eb t\u00eb Europes, disa nga variablat q\u00eb pranojn\u00eb tipet e kultur\u00ebs politike mund t\u00eb gjenden p\u00ebrgjat\u00eb traditave kulturore, si t\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit e fuqish\u00ebm, drejtuesit authoritative dhe qeverisja demokratike apo p\u00ebrdorimi i dhun\u00ebs me prapavije politike. K\u00ebtu mund t\u00eb ken\u00eb kuptime t\u00eb ndryshme t\u00eb atyre q\u00eb mbajn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr jet\u00ebt e njer\u00ebzve qoft\u00eb individuale apo shtet\u00ebrore. Chapman dhe Shapiro (1993), tregojn\u00eb se etosi i komunitetit \u00ebsht\u00eb subjekti i nj\u00ebrit nga m\u00eb t\u00eb rend\u00ebsishmit n\u00eb teorin\u00eb demokratike. Nj\u00eb dimension adreson pyetjen themelore q\u00eb atij q\u00eb mbart pergjegj\u00ebsin\u00eb primare p\u00ebr ruajtjen apo heqjen e jet\u00ebs s\u00eb nj\u00eb personi. Dimensioni tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb fundamental sepse lidhjet mes njerezve, kompeticioni i p\u00ebrformancave mes individ\u00ebve n\u00eb tregun e pun\u00ebs kundrejt\u00eb korporatave i teston ato. Diferencat mes vendeve Europiane rezultojne n\u00eb kulturat e ndryshme politike; libertinizmi apo vetep\u00ebrgjegj\u00ebsia e kombinuar me kompeticionin e individ\u00ebve, liberal\u00ebt apo p\u00ebrgjegj\u00ebsia e shtetit me kompeticionin mes individ\u00ebve, republikan\u00ebt apo vet\u00ebp\u00ebrgjegj\u00ebsia m\u00eb bashk\u00ebpunimin dhe solidaritetin mes individ\u00ebve, socialist\u00ebt apo p\u00ebrgjegj\u00ebsia e shtetit me bashk\u00ebpunimin dhe solidaritetin mes individ\u00ebve. P\u00ebrshembull, vendet e Europ\u00ebs P\u00ebr\u00ebndimore kan\u00eb zhvilluar nj\u00eb tip t\u00eb kultur\u00ebs politik\u00eb liberale dhe republikane, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb Europa Lindore m\u00eb shum\u00eb tingellon q\u00eb ka zhvilluar tipin e kultur\u00ebs politike t\u00eb zhvillimit socialist dhe liberal. Demokracia athinase ishte e bazuar mbi pjes\u00ebmarrjen e masave t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebve; ata e ushtronin demokracin\u00eb p\u00ebrmes vendimeve te drejtp\u00ebrdrejta n\u00eb vendet publike apo Agora. Ky shembull tregon fillin e lindjes t\u00eb shteteve moderne q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson demokracin\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese ku njer\u00ebzit jan\u00eb t\u00eb aft\u00eb t\u00eb zgjedhin nj\u00eb qeveri q\u00eb i p\u00ebrfaq\u00ebson ata. Shum\u00eb vendime n\u00eb dit\u00ebt e sotme merren n\u00eb vendet p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb direktuara nga qeveria ku votuesit kan\u00eb dhe nuk kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb flasin. Nj\u00eb delegacion i dyfisht\u00eb i pushtetit tregon se qeverisja e nj\u00eb shoq\u00ebrie moderne \u00ebsht\u00eb shum\u00eb komplekse. Duke goditur n\u00eb iden\u00eb demokratike votuesit apo t\u00eb zgjedhurit e tyr\u00eb t\u00eb m\u00ebp\u00ebrparshem edhe ata q\u00eb do t\u00eb votohen gjithmon\u00eb jan\u00eb kompetente p\u00ebr ti p\u00ebrfaq\u00ebsuar ata. Edhe EU bazohet mbi nj\u00eb delegacion t\u00eb dyfisht\u00eb ku J. H. H. Weiler (2011) demokracia nuk \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e \u2018ADN origjinale e integrimit European\u2019<\/strong> \u00a0dhe se kjo ndihet si nj\u00eb implant i jasht\u00ebm apo i huaj. Me kolapsin e origjinalitetit t\u00eb raison d\u2019 \u00eatre<\/em>, mesianizmi politik \u00ebsht\u00eb i lidhur m\u00eb q\u00ebllimin e ruajtjes s\u00eb paqes n\u00eb Europ\u00eb ku tejtjet\u00ebrsimi dhe shkeputja e individeve ndodh vazhdimisht dhe ne jemi d\u00ebshmitar\u00eb. Delegimi i dyfisht\u00eb redukton kuptimin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb demokratike, politikan\u00ebt mund ta hedhin dhe t\u00eb djegin p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e tyre kur atyre nuk u dakordohet dicka. Por n\u00ebse nga ata jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr pro\u00e7eset vendimmarr\u00ebse at\u00ebhere nuk mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb pa ta. Qytetar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb paaft\u00eb t\u00eb kontrollojn\u00eb pro\u00e7eset e tyre t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme, p\u00ebrber\u00ebsi q\u00eb mund t\u00eb krijoj\u00eb prosperitet \u00ebsht\u00eb besimi bazik q\u00eb zgjedhe t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrmbushin premtimet ekonomike, sociale dhe t\u00eb mir\u00ebq\u00ebnies s\u00eb tyre. Periudha magjike e postluft\u00ebs duket q\u00eb \u00ebsht\u00eb ideale p\u00ebr bashkimin European, modeli shtet\u00ebror dhe tolerance p\u00ebr t\u00eb huajt paraqet nj\u00eb premise shum\u00ebe t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr nj\u00eb Europe t\u00eb bashkuar q\u00eb globalizmi, emigrimi, intergrimi European po prodhojn\u00eb nje lak besimi dhe p\u00ebrfaq\u00ebsimi mes elitave dhe popullit p\u00ebr identitetin European dhe kulturor. Partit\u00eb politike dhe njer\u00ebzit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi kan\u00eb frik\u00eb nga sfida e ndryshimit t\u00eb metodave p\u00ebr t\u00eb transferuar pushtetin t\u00eb trupat politike eksperte. Lidhja bazike e demokracis\u00eb mes qeveris\u00eb dhe qeverisjes mund t\u00eb thehet dhe kjo mund te jap\u00eb nj\u00eb fenomen komplet t\u00eb ri n\u00eb kultur\u00ebn politike sic \u00ebsht\u00eb ngritja e levizjeve kund\u00ebr qeverisjeve politike dhe parti t\u00eb reja si emergjenca e fillesa te l\u00ebvizjeve t\u00eb ndryshme. Triumfi i votuesit pasiv tregon nj\u00eb ngritje t\u00eb paprecedente t\u00eb besnik\u00ebris\u00eb s\u00eb elektoratit. Procesi i vazhduesh\u00ebm i globalizimit dhe denacionalizmit te udh\u00ebheq drejt formimit t\u00eb nj\u00eb konflikti strukturor t\u00eb ri n\u00eb vendet europeane. Tashm\u00eb hap\u00ebsira e re politike p\u00ebrb\u00ebhet nga fituesit dhe humb\u00ebsit globalizues. Peter Mair (2011) argumenton se pa nj\u00eb ideologji t\u00eb fuqishme aty ja pak arsye pse partit\u00eb e m\u00ebdha duhet t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb s\u00ebbashku dhe gjithashtu ato ideologji tentojn\u00eb t\u00eb l\u00ebvizin nga nj\u00eb blok t\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr. L\u00ebvizjet sociale p\u00ebrreth Europ\u00ebs dhe kultura politike k\u00ebto jan\u00eb q\u00eb argumentojn\u00eb dhe mb\u00ebshtesin ndryshimet politike. T\u00eb respektosh diversitetin kulturor t\u00eb politikave ekzistuese q\u00ebndron n\u00eb kultur\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt politike te EU, duke p\u00ebrmbushur konditat dhe respektuar rregullat e k\u00ebsaj kulture politike unifikuese. Si do t\u00eb mundohemi ta shkruajm\u00eb fjal\u00ebn Europe, European apo Europa \u2013 Europeanizmi \u00ebsht\u00eb kusht q\u00eb duhet ta plot\u00ebsojme dhe t\u00eb njeh\u00ebsohemi apo tashm\u00eb t\u00eb identifikohemi me identitetin e saj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Blerta Haxhiaj Lidhja mes kultur\u00ebs politike n\u00eb Europe dhe kriza e demokracis\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese duhet t\u00eb shikohet n\u00eb rastet q\u00eb paraqesin k\u00ebto kriza n\u00eb kultur\u00ebn politike dominuese n\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6418,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-6625","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicistike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6625","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6625"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6625\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6626,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6625\/revisions\/6626"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}