{"id":6576,"date":"2017-04-20T11:36:10","date_gmt":"2017-04-20T11:36:10","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6576"},"modified":"2017-04-20T11:36:10","modified_gmt":"2017-04-20T11:36:10","slug":"tri-shkrime-nga-ndue-dedaj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6576","title":{"rendered":"Tri shkrime nga Ndue Dedaj"},"content":{"rendered":"

K\u00cbSHTJELLA E MEDIAS DHE<\/p>\n

MEDIA E \u201cK\u00cbSHTJELL\u00cbS\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

1<\/p>\n

Diku nga mesi i librit t\u00eb tij, \u201cK\u00ebshtjella e Medias\u201d (botim i \u201cUET Press\u201d, Tiran\u00eb, dhjetor 2016), themeluesi dhe botuesi i gazet\u00ebs \u201cKoha Jon\u00eb\u201d, Nikoll\u00eb Lesi, duke p\u00ebrvijuar hap pas hapi rav\u00ebn e saj, do t\u00eb thoshim dramatike, shkruan: \u201cMundet nj\u00eb dit\u00eb, me kasetat q\u00eb kam ruajtur q\u00eb nga viti 1992, t\u00eb dal\u00eb nj\u00eb dokumentar televiziv. Ishin ngjarje q\u00eb sot duken t\u00eb pabesueshme\u201d. (f. 223.) Ky \u00ebsht\u00eb dhe p\u00ebrftimi i lexuesit nga ecuria e pazakont\u00eb e k\u00ebsaj gazete, tribun\u00eb e fjal\u00ebs s\u00eb lir\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e tranzicionit dhe nj\u00eb model se si media duhet t\u00eb sillet me qeverit\u00eb autokratike, t\u00eb majta apo t\u00eb djathta, q\u00eb me t\u2019i k\u00ebrcyer kalit t\u00eb pushtetit, qimen e nd\u00ebrrojn\u00eb, por jo zakonin. Libri d\u00ebshmon sjelljen prej aleat\u00ebsh me gazet\u00ebn, kur ishin n\u00eb opozit\u00eb, dhe prej autokrat\u00ebsh sapo hipnin n\u00eb pushtet, si t\u00eb Berish\u00ebs, ashtu dhe t\u00eb Nanos, dy an\u00ebt e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs medalje.<\/p>\n

\u201cK\u00ebshtjella e medias\u201d, nj\u00eb lib\u00ebr i pritsh\u00ebm, histori e gazet\u00ebs q\u00eb b\u00ebri epok\u00ebn e saj si asnj\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb koh\u00ebn e pluralizmit politik shqiptar, duke qen\u00eb e para gazet\u00eb e pavarur n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e pas 90-s, si e till\u00eb dhe udh\u00ebrr\u00ebfyesja e shtypit t\u00eb ngjash\u00ebm q\u00eb erdhi m\u00eb pas, por dhe m\u00eb e salvuara, me djegie t\u00eb redaksis\u00eb, n\u00eb vitin tragjik 1997, si ato uratoret e besimit, lajmit t\u00eb mir\u00eb t\u00eb mesjet\u00ebs q\u00eb nuk i shp\u00ebtonin rr\u00ebnimit t\u00eb sunduesit. Duhet t\u00eb jet\u00eb institucioni i vet\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb i nd\u00ebshkuar kolektivisht. Ndon\u00ebse n\u00eb tre vitet e fundit t\u00eb shekullit XX, gazetar\u00ebt e rinj ishin dhe lajm\u00ebtar\u00eb t\u00eb demokracis\u00eb e publikes dhe heronj q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrballeshin me anarshin\u00eb e tranzicionit dhe segmentet e kriminalizuara t\u00eb shtetit. Historin\u00eb e k\u00ebsaj k\u00ebshtjelle t\u00eb medias e kan\u00eb shkruar vet\u00eb send\u00ebrtuesit e saj, edhe p\u00ebr faktin q\u00eb ajo ishte shkolla e par\u00eb e gazetaris\u00eb s\u00eb lir\u00eb dhe liris\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, krahas gazetave t\u00eb tjera q\u00eb luajt\u00ebn rol t\u00eb ndjesh\u00ebm n\u00eb p\u00ebriudh\u00ebn e ndryshimit t\u00eb sistemit politik, si: \u201cGazeta Shqiptare\u201d, \u201cAlbania\u201d, \u201cShekulli\u201d, \u201cPanorama\u201d, \u201cShqip\u201d, \u201cMapo\u201d etj.<\/p>\n

\u201cKoha Jon\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb histori mediatike e trazuar n\u00eb vite, q\u00eb vjen p\u00ebrmes rr\u00ebfimit t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb e kon\u00e7iz t\u00eb themeluesit dhe protagonistit t\u00eb saj, Nikoll\u00eb Lesi. Rrall\u00eb mund t\u2019i q\u00eblloj\u00eb njeriut t\u00eb lexoj\u00eb m\u00eb emocion drith\u00ebrues nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebsis\u00eb, ku flitet p\u00ebr njer\u00ebz dhe ngjarje q\u00eb ishin dje e q\u00eb jan\u00eb dhe sot. \u201cKoha Jon\u00eb\u201d ishte aq e re e megjithat\u00eb krijoi rrjetin m\u00eb elitar t\u00eb gazetar\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb poskomuniste, q\u00eb sot jan\u00eb drejtues t\u00eb gazetave, redaksive, kanaleve dhe emisioneve televizive m\u00eb t\u00eb ndjekura n\u00eb vend, si Aleksand\u00ebr Frangaj, Armand Shkullaku, Martin Leka, Rudina Xhunga, Blendi Fevziu, Sokol Balla, Andi Bushati, Arian \u00c7ani, Arta Marku, Sk\u00ebnder Minxhozi, Alban Dudushi, Ben Andoni, Henri \u00c7ili, Arion Sulo, Erl Murati etj., apo Ben Blushi q\u00eb i ka hyr\u00eb prej koh\u00ebsh politik\u00ebs. N\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj elite t\u00eb re mediatike, q\u00eb doli nga \u201cKoha Jon\u00eb\u201d, ishte padyshim gazetari i njohur Frrok \u00c7upi, nj\u00eb nga penat m\u00eb t\u00eb spikatura t\u00eb shtypit shqiptar, kryeredaktor i t\u00eb par\u00ebs gazet\u00eb opozitare, \u201cRilindja Demokratike\u201d. Kur kundron sot p\u00ebripecit\u00eb q\u00eb ka kaluar gazeta e par\u00eb e pavarur e pluralizmit mendon se sa e brisht\u00eb ka qen\u00eb demokracia jon\u00eb n\u00eb fillimet, se administrata e shtetit ishte nj\u00eb sh\u00ebmb\u00eblles\u00eb e rinovuar e diktatur\u00ebs p\u00ebr nga stili dhe sjellja. As n\u00eb ilegalitet gazetat guerile nuk i kan\u00eb hequr disa nga mundimet e \u201cKoha Jon\u00eb\u201d, e cila hapi rrug\u00ebn e suksesit t\u00eb bujsh\u00ebm, edhe pse kundra saj ishte pjesa me agresive e shtetit (polici, tatime, gjykata), p\u00ebrfshi dhe ndonj\u00eb kund\u00ebrgazet\u00eb p\u00ebr disa koh\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb histori q\u00eb at\u00eb e b\u00ebn me nder e t\u00eb tjer\u00ebt i b\u00ebn me turp para saj, edhe pse sot mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u2019i falin pend\u00ebse, dekorata dhe lavdi.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u201cKoha Jon\u00eb\u201d mbetet gazeta unikale n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebr merit\u00eb ekskluzive t\u00eb nj\u00eb njeriu t\u00eb vet\u00ebm, themeluesit t\u00eb saj, por dhe t\u00eb nj\u00eb stafi besnik t\u00eb profesionit t\u00eb gazetarit. E n\u00eb ndonj\u00eb \u00e7ast kritik dhe t\u00eb mb\u00ebshtetjes amerikane, si n\u00eb vitin 1996, q\u00eb i krijoi mund\u00ebsin\u00eb e kreditimit p\u00ebr t\u00eb vazhduar rrug\u00ebtimin e saj t\u00eb pandalsh\u00ebm. Nikoll\u00eb Lesi tregon deviz\u00ebn q\u00eb e b\u00ebri gazet\u00ebn aq t\u00eb k\u00ebrkuar: \u201cNe kishim kurajon e \u00e7mendur se e thoshim shqeto, pa frik\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn\u201d. (f.186). Dhe publiku p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb i etur sot e gjithmon\u00eb. Po ashtu \u201cKoha Jon\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb dhe nj\u00eb model n\u00eb an\u00ebn e funksionimit ekonomik, ajo e siguronte vazhdim\u00ebsin\u00eb nga shitjet, tirazhi, cil\u00ebsia e t\u00eb b\u00ebrit gazetari dhe jo nga aferat e pushtetit.<\/p>\n

2<\/p>\n

Koha Jon\u00eb doli fillimisht n\u00eb Lezh\u00ebn e Frang Bardhit, Pjet\u00ebr Zarishit, Gjergj Fisht\u00ebs, Ndoc Gjetjes, Rudolf Markut e Pre\u00e7 Zogajt, th\u00ebn\u00eb ndryshe ku fjala e shkruar kishte nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr e t\u00eb re. Provinca do t\u00eb ishte vet\u00ebm A-ja, t\u00eb tjerat metropoli. Me tirazhin m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb historin\u00eb e shtypit shqiptar, rreth 90 mij\u00eb kopje, ajo d\u00ebshmoi se ishte e pakonkurueshme n\u00eb treg dhe mbret\u00ebresha e medias s\u00eb pavarur. E gjitha nisi si nj\u00eb aventur\u00eb, \u00e7ka dhe vet\u00eb autori e pohon disa her\u00eb n\u00eb librin e tij. \u201cA e mendon se kjo q\u00eb po b\u00ebn \u00ebsht\u00eb nj\u00eb aventur\u00eb? – i pata then\u00eb miq\u00ebsisht at\u00eb fillim pranvere t\u00eb vitit 1991, Nikoll\u00ebs, kur po sh\u00ebtisnim rrug\u00ebs kryesore t\u00eb Lezh\u00ebs dhe gazetat e vogla te rretheve po mbylleshin per mungese financimi etj. \u201cAventur\u00eb \u00ebsht\u00eb, por do ta b\u00ebj\u201d, pati shqiptuar ai prer\u00eb. Sot kur e kujtoj at\u00eb \u00e7ast them se ndoshta gazetat mund t\u2019i themelojn\u00eb vet\u00ebm t\u00eb rinjt\u00eb, pasi besojn\u00eb n\u00eb \u00ebndrr\u00ebn, pa\u00e7ka se jan\u00eb t\u00eb rrall\u00eb ata q\u00eb arrijn\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb realitet. Nikolla ishte nj\u00ebri nga t\u00eb guximshmit e koh\u00ebs s\u00eb tij. \u201cM\u00eb dukej se me shkrimet e mia do t\u00eb rregulloja bot\u00ebn\u201d, shkruan ai. Por a d\u00ebgjon bota? E v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb q\u00eb gazet\u00ebn e Nikoll\u00ebs e d\u00ebgjoi dhe bile fort.<\/p>\n

Kemi patur rastin ta njohim her\u00ebt personalitetin e pand\u00ebrruar t\u00eb Nikoll\u00eb Lesit. Ai, me temperamentin e tij \u201cshp\u00ebrthyes\u201d, d\u00ebshmoi se \u00ebsht\u00eb gjithnj\u00eb i vendosur, i pakompromis me mbrapshtit\u00eb e pushtetit, q\u00eb po t\u00eb p\u00ebrifrazojm\u00eb urt\u00ebsin\u00eb e maleve nga vjen \u201cnuk di se \u00e7far\u00eb asht tuta\u201d, po aq miq\u00ebsor, idealist, ambicioz, i drejp\u00ebrdrejt\u00eb, mendjehapur, q\u00eb nuk ka dashur asnj\u00ebher\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb zanate t\u00eb tjera, por vet\u00ebm gazetarin. Kronist i thekur, i paansh\u00ebm, i pangjyrsh\u00ebm, si\u00e7 d\u00ebshmohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, kur gazeta q\u00eb i kushtoi rinin\u00eb \u00ebsht\u00eb dhe kronika e tranzicionit shqiptar t\u00eb faz\u00ebs m\u00eb t\u00eb eg\u00ebr t\u00eb tij. Kur regjimi i vjet\u00ebr kishte r\u00ebn\u00eb dhe i riu nuk kishte arritur t\u00eb ishte ndryshe nga i pari. Ndaj \u201cKoha\u201d ndiqet, spiunohet, paditet n\u00eb gjykat\u00eb pa shkelur ligjin, kontrollohet me tendenc\u00eb nga tatimor\u00ebt, i b\u00ebhet presion nga SHIK-asit, deri sa vjen marsi i 97-s, kur asaj i vihet flaka dhe redaksia shkrumbohet me kompjutera e t\u00eb gjitha pajisjet. Por gjuha e saj u lidh vet\u00ebm p\u00ebr 40 dit\u00eb, m\u00eb pas njeriu q\u00eb nuk do t\u2019i ndahej liris\u00eb s\u00eb vet, do t\u00eb l\u00ebshonte sht\u00ebpin\u00eb e tij p\u00ebr redaksi. T\u00eb gjitha k\u00ebto na i thot\u00eb libri \u201cK\u00ebshtjella e Medias\u201d me stil dokumentarist, ku e sheh gjith\u00e7ka si n\u00eb film. Rr\u00ebfimi m\u00eb plot episode, detaje, ndonj\u00ebher\u00eb dhe batuda ironike, e b\u00ebn librin t\u00eb lexuesh\u00ebm si nj\u00eb roman. Nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb natyr\u00ebn e Nikoll\u00ebs stili i r\u00ebnd\u00eb, pompoz, deklarativ, por zhd\u00ebrvjellt\u00ebsia e fraz\u00ebs dhe t\u00eb shkruarit. Metafora e tij \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta pa st\u00ebrhollime dhe teprime. Si\u00e7 ishte gazeta, e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb, ashtu \u00ebsht\u00eb dhe libri kushtuar saj.<\/p>\n

3<\/p>\n

Por idealizmi i medias s\u00eb lir\u00eb si duket nuk mund t\u00eb vazhdonte fund. Pushteti do t\u00eb arrinte ta fuste n\u00eb dor\u00eb mas-median, jo m\u00eb me luft\u00eb frontale, por me korruptimin e saj, sa erdhi \u201cnj\u00eb periudh\u00eb kur mediat nuk njihnin semafor\u00eb… ishin vet\u00ebm pak gazeta tashm\u00eb q\u00eb jetonin me shitjen dhe reklamat… t\u00eb tjer\u00ebt po fuqizoheshin p\u00ebrdit\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb marramend\u00ebse, p\u00ebrlanin shuma p\u00ebrrallore nga fondet publike n\u00ebp\u00ebrmjet tenderave, pasi kishin krijuar firma private nd\u00ebrtimi e shoq\u00ebri t\u00eb tjera\u201d (f. 287.) N\u00eb k\u00ebto kushte njeriu q\u00eb n\u00eb vitin 1991 e kishte marr\u00eb detin n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, si\u00e7 shkruan vet\u00eb, nuk donte ta shihte \u201ccumamin\u201d q\u00eb po vinte, ama ai \u201ccunam\u201d ishte. Kjo dhe e shkat\u00ebrroi tregun e medias nj\u00ebher\u00eb e mir\u00eb, sa me t\u00eb drejt\u00eb sot shtrohet pyetja: a \u00ebsht\u00eb media p\u00ebrs\u00ebri nj\u00eb k\u00ebshtjell\u00eb e demokracis\u00eb? A vazhdon ajo t\u00eb jet\u00eb e pavarur, kritike, produkt i gazetar\u00ebve, apo pronar\u00ebve?! Ka gjas\u00eb q\u00eb media jo pak \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb sh\u00ebrbyese e \u201ck\u00ebshtjell\u00ebs\u201d tjet\u00ebr, q\u00eb \u00ebsht\u00eb pushteti. P\u00ebr fat t\u00eb keq, pushteti n\u00eb Shqip\u00ebri historikisht e ka shitur dhe bler\u00eb interesin publik. Shitja e interesit publik, n\u00eb favor t\u00eb oligarkive politike, ekonomike tek ne ndodh n\u00eb vazhdim\u00ebsi, kurse \u201cblerja\u201d e interesit publik ndodh gjat\u00eb fushatave elektorale, ku premtohet shum\u00eb dhe b\u00ebhet pak, sidomos nuk b\u00ebhet ajo q\u00eb premtohet, por t\u00eb tjera gj\u00ebra, nga ato q\u00eb kan\u00eb n\u00eb mendje pushtetar\u00ebt e radh\u00ebs.<\/p>\n

Gjithsesi, gazetaria e shkruar dhe televizive, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ajo investigative, n\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis t\u00eb ndotur t\u00eb ekologjis\u00eb social-politike, nuk i ka l\u00ebshuar arm\u00ebt, ka hetuar e denoncuar afera, ka ngritur e p\u00ebrpunuar opinon, ka qen\u00eb n\u00eb an\u00ebn e publikut dhe shpesh dhe e ka paguar qendrimin e saj oponent me pushtetin. Koha ka ecur, sot presioni pushtetor mbi mediat \u00ebsht\u00eb \u201cmoderuar\u201d, e shumta iu b\u00ebhet presion psikologjik pronar\u00ebve t\u00eb tyre lidhur me bizneset e tjera q\u00eb ata kan\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cilat kan\u00eb detyrime tatimore n\u00eb shtet. Kuptohet, qendrestar\u00eb moral\u00eb ka dhe do t\u00eb ket\u00eb gjithmon\u00eb, \u00e7ka e tregon dhe largimi koh\u00ebt e fundit nga puna dhe pozicionet drejtuese i disa gazetar\u00ebve nga m\u00eb profesionist\u00ebt, kritik\u00eb me qeverin\u00eb. Qeveria ka politikat e saj ndaj mediave, si p\u00ebr t\u2019i mb\u00ebshtetur q\u00eb ato t\u00eb zhvillohen e konkurojn\u00eb, si p\u00ebr t\u00eb ushtruar kontroll mbi ato media q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb t\u00eb zez\u00eb, n\u00eb d\u00ebm t\u00eb interesit publik dhe t\u00eb punonj\u00ebsve t\u00eb tyre jo gjithnj\u00eb t\u00eb mir\u00ebpaguar etj. Por ajo, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb vendos\u00eb dhe k\u00ebtu autoritetin e shtetit, sikur iu thot\u00eb n\u00ebn z\u00eb pronar\u00ebve, mbylljeni ju nj\u00eb sy n\u00eb ato politikat tuaja editoriale, q\u00eb ta mbyllim dhe ne t\u00eb shtetit nj\u00eb sy ndaj detyrimeve tuaja fiskale.<\/p>\n

K\u00ebshtu pushteti b\u00ebhet \u201ck\u00ebshtjell\u00eb\u201d e pathyeshme dhe media i b\u00ebn fresk nga bedenat, duke mbajtur mikrofonin e konferencave t\u00eb shtypit t\u00eb pushtetar\u00ebve.<\/p>\n

Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebshtrim \u201cKoha Jon\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb si ajo busulla q\u00eb duhet par\u00eb n\u00eb (\u00e7do) koh\u00eb furtune.<\/p>\n

 <\/p>\n

BOTA \u00cbSHT\u00cb ATY KU KAM LINDUR UN\u00cb\u2026<\/p>\n

(Me inxhinierin e njohur t\u00eb minierave, Pjet\u00ebr Tarazhi)<\/strong><\/p>\n

\"A1<\/a><\/p>\n

Kishte qen\u00eb nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb inteligjent dhe mjaft i dh\u00ebn\u00eb pas m\u00ebsimeve, sa kishte marr\u00eb dy klas\u00eb p\u00ebr nj\u00eb vit, n\u00eb fillore, n\u00eb fshatine tij Tarazh, Mirdit\u00eb, me m\u00ebsues Preng\u00eb Zef Pep\u00ebn, q\u00eb m\u00eb pas do t\u00eb b\u00ebhej kryetar i Komitetit Ekzekutiv t\u00eb rrethit e do t\u00eb punonte s\u00eb bashku me ish-nx\u00ebn\u00ebsin e tij, tashm\u00eb jo p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb detyrat e klas\u00ebs apo t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb, por ato t\u00eb ekonomis\u00eb, realizimin e planit t\u00eb bakrit dhe piritit n\u00eb minierin e Spa\u00e7it, ku nx\u00ebn\u00ebsi i dikursh\u00ebm shembullor do t\u00eb ishte drejtor. Ylli i tij ishte ngjitur shpejt dhe me siguri do t\u00eb shkonte dhe m\u00eb lart, por kjo nuk do t\u00eb p\u00eblqehej nga ndonj\u00eb klan partiak i rrethit. Dhe at\u00eb q\u00eb nuk ta b\u00ebnin galerit\u00eb e thella t\u00eb minier\u00ebs gjith\u00eb lag\u00ebshtir\u00eb e pasiguri ta b\u00ebnin labirinthet partiake t\u00eb koh\u00ebs\u2026<\/p>\n

Jeta e tij kishte nisur si nj\u00eb roman. Mbas shkoll\u00ebs fillore do t\u00eb kryente uniken (7-vje\u00e7aren) n\u00eb Rr\u00ebsh\u00ebn, gjithnj\u00eb me rezultate shum\u00eb t\u00eb mira. Treva e tij kishte nevoja p\u00ebr m\u00ebsues, ndaj ai d\u00ebrgohet bashk\u00eb me disa nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb mirditor\u00eb, lezhiane, pukjan\u00eb etj. n\u00eb pedagogjiken \u201cShejnaze Juka\u201d t\u00eb Shkodr\u00ebs. Por Pjetri e kishte ndier er\u00ebn e bakrit dhe t\u00eb minierave t\u00eb vendlindjes s\u00eb tij dhe nuk donte t\u00eb b\u00ebhej m\u00ebsues, por inxhinier, ndaj i shkruan let\u00ebr ministrit t\u00eb Arsimit q\u00eb ta kalonin n\u00eb gjimnaz, por merr p\u00ebrgjigje negative. Iu troket n\u00eb der\u00eb dhe dy z\u00ebvend\u00ebskryetar\u00ebve t\u00eb Komitetit Ekzekutiv t\u00eb Shkodr\u00ebs, q\u00eb ishin mirditor\u00eb, por dhe ata i kujtojn\u00eb se rrethi i tij kishte shum\u00eb n\u00ebvoj\u00eb p\u00ebr m\u00ebsues. At\u00ebher\u00eb ai i shkruan Enver Hoxh\u00ebs dhe pas nj\u00eb viti si pedagogjikas hidhet n\u00eb vitin e dyt\u00eb n\u00eb gjimnazin e Shkodr\u00ebs. Ishte viti 1953. Me vete kishte marr\u00eb shllimin e Aritmetik\u00ebs Racionale t\u00eb pedagogjikes, q\u00eb do t\u2019i duhej gjith\u00eb jet\u00ebn p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb kalkulime inxhinierike t\u00eb pagabueshme. Nuk \u00ebsht\u00eb e rastit q\u00eb dhe n\u00eb gjimanz ai kujton t\u00eb parin profesorin e matematik\u00ebs Tomor Dani.<\/p>\n

Nuk i kishte b\u00ebr\u00eb 18 vje\u00e7, n\u00eb vitin 1957, kur nis studimet p\u00ebr inxhinieri n\u00eb Akademin\u00eb e Minierave n\u00eb Mosk\u00eb. Nga fshati i tij i vog\u00ebl, me 70 sht\u00ebpi, n\u00eb Mosk\u00ebn me 7 milion\u00eb banor\u00eb. A thua kjo t\u00eb ishte \u00ebndrra e njeriut? Q\u00ebndron kat\u00ebr vite atje dhe kthehet me 1961 si shum\u00eb student\u00eb t\u00eb tjer\u00eb pa i p\u00ebrfunduar studimet, p\u00ebr t\u2019u diplomuar m\u00eb pas n\u00eb Tiran\u00eb. N\u00eb Rusi kishte njohur dhe t\u00eb tjer\u00eb student\u00eb shqiptar\u00eb si Frrok Pjet\u00ebr Gega e Niko Shuli p\u00ebr inxhinieri mekanike, Hamit Bori\u00e7i p\u00ebr gazetari, Sabri Zaganjori p\u00ebr fizik\u00eb b\u00ebrthamore etj. Pa e kuptuar Pjetri rinor ishte b\u00ebr\u00eb \u201cpersonazh\u201d i romanit \u201cDimri i Madh\u201d t\u00eb Kadares\u00eb. Dit\u00ebn q\u00eb delegacioni shqiptar (pas mbledhjes s\u00eb bujshme te 81 partive komuniste n\u00eb Mosk\u00eb, ku udh\u00ebheq\u00ebsi shqiptar i kishte \u201c\u00e7jerr\u00eb mask\u00ebn\u201d Hrushovit), po nisej me tren si i pad\u00ebshiruar, n\u00eb stacion qen\u00eb mbledhur shum\u00eb shqiptar\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht student\u00eb dhe shkrimtari shkruan se nj\u00ebri sosh e kishte ndjekur trenin n\u00ebp\u00ebr platform\u00ebn e betont\u00eb dhe pak metra mbasi ishte nisur. Kishte qen\u00eb studenti eklselent Pjet\u00ebr Tarazhi. E kishte b\u00ebr\u00eb p\u00ebr atdhetariz\u00ebm at\u00eb gjest, dhe jo p\u00ebr ndonj\u00eb afri me politik\u00ebn, ndoshta dhe si nj\u00eb \u201cborxh\u201d moral karshi njeriut q\u00eb ia kishte p\u00ebrmbushur \u00ebndrr\u00ebn e shkollimit aty ku deshi.<\/p>\n

\"A2<\/a><\/p>\n

Diplomohet n\u00eb vitin 1963 n\u00eb Tiran\u00eb si inxhinier minierash dhe n\u00eb sht\u00ebpi i mb\u00ebrrin telegrami nga Ministria e Industris\u00eb dhe Minierave: \u201cParaqituni p\u00ebr t\u00eb filluar pun\u00eb pran\u00eb minier\u00ebs s\u00eb bakrit Kurbnesh\u201d. Pjetri tregon se \u201cdiplom\u00ebn e kisha marr\u00eb n\u00eb Universitet, por inxhinier m\u00eb bani mjeshtri i galerive Gjok Bib Gjoni, nj\u00eb minator i shquar ng a Proseku, pasi m\u00eb m\u00ebsoi praktik\u00ebn e profesionit dhe t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb minier\u00eb, qysh dit\u00ebn e par\u00eb. Dhe pa shum\u00eb shkenc\u00eb. \u201cM\u00eb b\u00ebri gati kandilin e karbitit, duke i futur dhe uj\u00eb dhe ma dha n\u00eb dor\u00eb e u t\u00eb dy bashk\u00eb u nis\u00ebm drejt frontit t\u00eb galeris\u00eb. Ndize! m\u00eb tha. Un\u00eb u p\u00ebrpoqa, por nuk ndizej. Provo kandilin tim, tha minatori, por as ai nuk ndizej, ishte nj\u00eb \u201ckle\u00e7k\u00eb\u201d e vock\u00ebl, un\u00eb nuk kisha hapur rubinetin e ujit, pa t\u00eb cilin nuk \u00e7lirohej acetileni, gazi djeg\u00ebs\u2026 Duket e thjesht\u00eb, por ishte e domosdoshme, pasi kandili ishte i vetmi fanar n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn e pafundme t\u00eb n\u00ebntok\u00ebs\u201d. Ai tregon se n\u00eb Kurbnesh gjeti dhe t\u00eb tjer\u00eb zot\u00ebr t\u00eb n\u00ebntok\u00ebs, si p\u00ebrgjegj\u00ebsin e sektorit Bardhok Buraku, me te cilin punoi p\u00ebr dy vite.<\/p>\n

At\u00eb mes vitesh \u201960 n\u00eb Mirdit\u00eb po p\u00ebrparonte dita-dit\u00ebs dhe nj\u00eb minier\u00eb tjet\u00ebr relativisht e madhe, ajo e Spa\u00e7it. \u201cIsha vet\u00ebm 26 vje\u00e7 kur u thirra p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb kryeinxhinier i saj, kurse drejtor ishte Pal Marka Deda, nj\u00eb njeri energjik, me p\u00ebrvoj\u00eb dhe nga miniera e Bulqiz\u00ebs, q\u00eb m\u00eb pas do t\u00eb p\u00ebsonte nj\u00eb kalvar t\u00eb r\u00ebnd\u00eb si i burgosur politik n\u00eb Burrel. Spa\u00e7i kishte nj\u00eb ve\u00e7ori, ne do t\u00eb prodhonim piritin, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb nj\u00eb minier\u00eb shqiptare, k\u00ebshtu q\u00eb un\u00eb u d\u00ebrgova p\u00ebr specializim n\u00eb Kin\u00eb p\u00ebr tre muaj, ku q\u00ebndrova n\u00eb minier\u00ebn e Manshanit, af\u00ebr Nankinit. Atje kam par\u00eb minier\u00eb q\u00eb kishte 11 mij\u00eb pun\u00ebtor\u00eb dhe 100 inxhinier\u00eb. Kinez\u00ebt projektin e shfryt\u00ebzimit t\u00eb piritit e kishin marr\u00eb nga japonez\u00ebt.<\/p>\n

Pas tre vitesh si kryeinxhinier do t\u00eb em\u00ebrohesha n\u00eb postin e drejtorit t\u00eb minier\u00ebs s\u00eb Spa\u00e7it, ku punohej kryesisht me t\u00eb d\u00ebnuar politik\u00eb. Aty qendrova pes\u00eb vite dhe rasti e solli q\u00eb t\u00eb kisha epror n\u00eb pushtetin lokal ish-m\u00ebsuesin tim t\u00eb fillores, Preng\u00eb Pep\u00ebn. Ishte shum\u00eb i madh presioni p\u00ebr planin at\u00ebher\u00eb, por un\u00eb p\u00ebrpiqesha t\u00eb udh\u00ebhiq\u00ebsha nga logjika ekonomike dhe jo nga \u201cplani p\u00ebr plan\u201d, \u00e7ka nuk ishte kredo e t\u00eb gjith\u00ebve asokohe n\u00eb Komitet e Ministri, ku plani ishte \u201cligj\u201d, pavar\u00ebsisht mund\u00ebsive dhe kushteve teknike. N\u00eb 73-in Pjetrin e heqin si drejtor dhe i propozojn\u00eb t\u00eb rrinte aty inxhinier, me t\u00eb d\u00ebnuarit, por ai duke ditur se nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb p\u00ebrfundonte si ata, nuk pranoi t\u00eb punonte m\u00eb n\u00eb Spa\u00e7, por shkoi n\u00eb nj\u00eb minier\u00eb tjet\u00ebr, at\u00eb t\u00eb Dervenit, ku qendroi dy vite. \u00cbsht\u00eb e habitshme se si minerat e Mirdit\u00ebs ishin kthyer n\u00eb vatra t\u00eb goditjes politike, ku do t\u00eb d\u00ebnoheshin p\u00ebr agjitacion e propagand\u00eb apo sabotim n\u00eb ekonomi: drejtori legjendar Pal Marka Deda, inxhinieri vlonjat i minier\u00ebs s\u00eb Ka\u00e7inarit Devi Radhima, minatori kurajoz Nikoll\u00eb P\u00ebrlesi etj. Ndoshta p\u00ebr t\u2019iu kallur frik\u00ebn pun\u00ebtor\u00ebve dhe kuadrove t\u00eb minierave q\u00eb t\u00eb mos ngrinin krye p\u00ebr shfryt\u00ebzimin q\u00eb iu b\u00ebhej\u2026 N\u00eb k\u00ebto rrethana Inxhinieri i zot Pjet\u00ebr Tarazhi l\u00eb vendlindjen, Mirdit\u00ebn, ku mund t\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb karrier\u00eb, dhe me 1975 me d\u00ebshir\u00ebn e tij d\u00ebrgohet p\u00ebr nj\u00ebzet vite n\u00eb minier\u00ebn e dolomiteve n\u00eb Dukat t\u00eb Vlor\u00ebs. Kantieri i prodhimit t\u00eb dolomiteve ishte n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb minier\u00ebs s\u00eb Bitumit n\u00eb Selenic\u00eb. Pjetri e gjeti sektorin nj\u00eb \u201cgurore\u201d me dhjet\u00eb pun\u00ebtor\u00eb dhe e \u00e7oi deri n\u00eb 50 e m\u00eb shum\u00eb, pasi ishte rritur kapiciteti i prodhimit. Dolomiti p\u00ebrdorej n\u00eb Metalurgjikun e Elbasanit p\u00ebr prodhimin e tullave zjarrduruese, ndaj dhe sektori q\u00eb ai drejtonte ishte ky\u00e7 p\u00ebr ekonomin\u00eb. Por Pjetri i urt\u00eb, i qeshur, i mir\u00ebsjellsh\u00ebm, elitar, ishte \u201ckok\u00ebfort\u00eb\u201d me t\u00eb gjitha llojet e burokracive si n\u00eb Veri ashtu dhe n\u00eb Jug. Mund t\u00eb jet\u00eb nd\u00ebr t\u00eb rrall\u00ebt kuadro q\u00eb kur e l\u00ebvizin nga puna n\u00eb Dukat, p\u00ebr t\u2019i l\u00ebshuar vendin dikujt tjet\u00ebr, e fitoi vendin e pun\u00ebs me gjyq, duke qen\u00eb n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr n\u00eb prapasken\u00eb nj\u00eb sekretar i Komitetit t\u00eb Partis\u00eb s\u00eb Vlor\u00ebs. Ky \u00ebsht\u00eb fati i nj\u00eb specialisti t\u00eb shquar q\u00eb mund t\u00eb ishte b\u00ebr\u00eb dhe minist\u00ebr i minierave dhe industris\u00eb p\u00ebr nga kualifikimet brenda dhe jasht\u00eb vendit, por njeriu q\u00eb p\u00ebrpunonte mineralet nuk ishte vet\u00eb i \u201cp\u00ebrpunuesh\u00ebm\u201d para burokracis\u00eb, nj\u00eb \u201c\u00e7elik\u201d q\u00eb nuk shkrinte asnj\u00ebher\u00eb para dredhive t\u00eb pushtetar\u00ebve. Letrat e \u201cvendlindjes\u201d e ndiqnin nga pas dhe n\u00eb Vlor\u00eb, si e si ta godisnin, dhe pse ai ishte an\u00ebtar i Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs. Mbeti gjith\u00eb jet\u00ebn mes pluhurit t\u00eb mineralit dhe pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb thjesht\u00eb, i dekoruar n\u00eb vitin 1986 nga Presidiumi i Kuvendit Popullor me medaljen \u201cP\u00ebr pun\u00eb t\u00eb shquan n\u00eb miniera dhe gjeologji\u201d.<\/p>\n

Me 1995 e larguan nga miniera, dhe p\u00ebr dy vite pa dal\u00eb n\u00eb pension, por ai nuk e la pun\u00ebn. Nuk ndoqi m\u00eb udh\u00ebt e n\u00ebndheshme, por ato t\u00eb turizmit. Prej shum\u00eb vitesh ka krijuar n\u00eb Sofie t\u00eb Bullgaris\u00eb firm\u00ebn e tij turistike \u201cMirdita\u201d, me t\u00eb cil\u00ebn l\u00ebviz turist\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha vendet e rajonit. Autobus\u00eb plot me vizitor\u00eb shqiptar\u00eb e t\u00eb tjer\u00eb, me k\u00ebt\u00eb ciceron t\u00eb admiruesh\u00ebm enciklopedist q\u00eb s\u2019e l\u00ebshon mikrofonin nga dora, ndjekin intenerare t\u00eb ndryshme. Ai na tregon p\u00ebr rrug\u00ebtimin e pritsh\u00ebm: Tiran\u00eb, Selanik, Stamboll, Sofie, Shkup, Strug\u00eb dhe kthim n\u00eb Tiran\u00eb. P\u00ebr t\u00eb qen\u00eb sa m\u00eb i integruar n\u00eb \u201czanatin\u201d e ri ka m\u00ebsuar bullgarishten kur ishte n\u00eb pesnion. Duke sh\u00ebtitur n\u00eb vende t\u00eb ndryshme t\u00eb Ballkanit ka marr\u00eb di\u00e7ka dhe nga gjuh\u00ebt e tyre, si serbisht, italisht, turqisht. Ka kryer dhe fakultetin ekonomik n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb \u201cshtyr\u00eb\u201d. Shkurt, nj\u00eb njeri i paepur q\u00eb ka ditur ta gjej\u00eb veten n\u00eb tollovin\u00eb e tranzicionit.<\/p>\n

Inxhinier Pjetri sa \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb qytetar i t\u00eb bot\u00ebs, nj\u00eb p\u00ebrsonazh i ve\u00e7ant\u00eb, disi i paduksh\u00ebm, aq \u00ebsht\u00eb i lidhur pas gurit t\u00eb caranit, Tarazhit, q\u00eb e mban dhe si mbiem\u00ebr bashk\u00eb me dy vajzat e tij, Besa Tarazhi dhe Nora Tarazhi, q\u00eb rrojn\u00eb e punojn\u00eb familjarisht n\u00eb Amerik\u00eb. Pjetri ka shkuar dy her\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb dhe me t\u00eb qeshur thot\u00eb se nuk i mbetet merak q\u00eb nuk ka qen\u00eb dhe n\u00eb Afrik\u00eb e Australi. Ashtu si at\u00ebher\u00eb, n\u00eb statcionin e trenit n\u00eb Mosk\u00eb, Pjetri ka mbetur nj\u00eb atdhetar i kulluar dhe sot e k\u00ebsaj dite, rrug\u00ebve t\u00eb qyteteve europiane, si shoq\u00ebrues i udh\u00ebtar\u00ebve t\u00eb komb\u00ebsive t\u00eb ndryshme. Kujton nj\u00eb detaj t\u00eb pak\u00ebndsh\u00ebm n\u00eb Selanik me nj\u00eb greke, e cila kishte th\u00ebn\u00eb se qyteti i saj kishte qen\u00eb i qet\u00eb derisa kishin ardhur ata, \u201cbandit\u00ebt shqiptar\u00eb\u201d, duke e ditur p\u00ebr bullgar shoq\u00ebruesin e grupit. Pjetri, duke qen\u00eb i informuar p\u00ebr gjendjen e emigrant\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi dhe at\u00eb t\u00eb tyre n\u00eb burgjet e greke, e kishte z\u00ebn mat at\u00eb zonj\u00ebn, me fakte dhe argumente, aq sa ajo ishte shtr\u00ebnguar t\u00eb ulej nga autobusi!… Nj\u00eb njeri erudit, q\u00eb njeh gjith\u00e7ka nga historia dhe monumentet kulturore t\u00eb vendeve t\u00eb rajonit. Aleat\u00ebt e tij m\u00eb t\u00eb mir\u00eb jan\u00eb librat, guidat, fjalor\u00ebt. N\u00eb bibliotek\u00ebn e tij t\u00eb t\u00ebrheq v\u00ebmendjen sidomos nj\u00eb kolan\u00eb me lidhje speciale, enciklopedia e madhe sovjetike, q\u00eb ai e ka bler\u00eb n\u00eb Sofje pas 90-s.<\/p>\n

78-vje\u00e7ari, Pjet\u00ebr Tarazhi, shkon e vjen shtigjeve t\u00eb bot\u00ebs, e prap\u00eb kthehet te dheu i lindjes, kulla n\u00eb Tarazh, nga nisi rrug\u00ebtimi i tij n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb 60 vite m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n

Ai thot\u00eb fraz\u00ebn profetike: \u201cBota \u00ebsht\u00eb aty ku kam lindur un\u00eb, ku dhe do t\u00eb vdes…\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

ARTIST\u00cb Q\u00cb E B\u00cbN\u00cb KARRIR\u00cbN N\u00cb PROVINC\u00cb<\/p>\n

(Duke kujtuar Fran\u00e7esk Radin dhe Dorian Ninin)<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00cbsht\u00eb e njohur sa bota se artist\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb nuk kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr shum\u00eb komoditet p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb art t\u00eb pavdeksh\u00ebm, ata e gjejn\u00eb veten kudo q\u00eb t\u2019i hedh\u00eb fati. Jo se e k\u00ebrkojn\u00eb \u201cfatin\u201d e mundimsh\u00ebm, por i p\u00ebrshtaten gurit e drurit, shiut e bresh\u00ebrit q\u00eb iu bie p\u00ebr hise. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kundraj\u00eb t\u00eb vijn\u00eb nd\u00ebrmend dy artist\u00eb t\u00eb ndjer\u00eb, mjesht\u00ebr t\u00eb muzik\u00ebs bashk\u00ebkohore, kompozitor\u00ebt Fran\u00e7esk Radi dhe Dorian Nini, q\u00eb pas Festivalit t\u00eb 11-t\u00eb t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb Radio-Televizion (1972) nj\u00ebri degdiset n\u00eb Fush\u00eb-Arr\u00ebs dhe tjetri n\u00eb Mirdit\u00eb.<\/p>\n

Ata t\u00eb dy dhe artist\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb rinj q\u00eb 70-a politike i treti n\u00eb provinc\u00eb mund t\u2019i dor\u00ebzoheshin fatit, pijes, \u201cdrog\u00ebs\u201d s\u00eb koh\u00ebs dhe t\u00eb humbisnin n\u00eb artin masiv, por jo, p\u00ebrkundrazi, shqisa prej artist\u00ebsh me gen i b\u00ebri t\u00eb arrinin kulme artistike dhe atje mes pishave dhe mineraleve. Studiuesi Josif Papagjoni, q\u00eb asokohe ka q\u00ebndruar bashk\u00eb me Fran\u00e7esk Radin n\u00eb Fush\u00eb-Arr\u00ebs, kujton se si ai n\u00eb vitet 73-76 njohu shum\u00eb mir\u00eb motivet popullore t\u00eb trev\u00ebs s\u00eb Puk\u00ebs dhe asaj t\u00eb Mirdit\u00ebs, t\u00eb cilat i p\u00ebrdori n\u00eb kompozimet e tij, si k\u00ebnga \u201cMoll\u00eb e kuqe\u201d, q\u00eb e k\u00ebndoi q\u00eb at\u00ebher\u00eb. Ai m\u00ebsoi dhe \u00e7iftelin\u00eb dhe jo vet\u00ebm kaq, por krijoi n\u00eb qytez\u00ebn e sharr\u00ebtar\u00ebve dhe orkestr\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb \u00e7iftelive. Ndaj nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb prej vitesh Fush\u00eb-Arr\u00ebsi \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb qendra e festivalit mbar\u00ebkomb\u00ebtar t\u00eb instrumentist\u00ebve t\u00eb vegj\u00ebl popullor\u00eb. Fran\u00e7esku bashk\u00ebpunoi mes t\u00eb tjer\u00ebsh dhe me rapsodin e njohur Frrok Haxhia. Frroku u k\u00ebndonte heronjve shqiptar\u00eb me nj\u00eb patos t\u00eb rrall\u00eb t\u00eb tradit\u00ebs, her\u00eb-her\u00eb elegjiak, kurse Fran\u00e7esku \u201cekstravagand\u201d nga flok\u00ebt e gjata (?) k\u00ebndonte lirikat shqiptare dhe k\u00ebng\u00ebt e \u201cSanremos\u201d. Kishte mbaruar p\u00ebr kontrabas Akademin\u00eb e Arteve, por mes bjeshk\u00ebve nuk kishte orkest\u00ebr simfonike, q\u00eb t\u00eb hynte n\u00eb pun\u00eb vegla e tij moderne, ndaj artisti i ri nuk do t\u00eb rrinte duarbosh, por do t\u00eb trazonte shpuz\u00ebn e folkut verior fshehur n\u00ebn hirin e moteve. Natyrisht pa e l\u00ebshuar nga dora kitar\u00ebn e tij proverbiale, pa t\u00eb cil\u00ebn nuk mund t\u00eb mendohet, ashtu si dhe artist\u00eb t\u00eb tjet\u00eb t\u00eb shquar para tij, si Alfons Balli\u00e7i i Elbasanit, q\u00eb ngrinte pesh\u00eb mbr\u00ebmjet e vall\u00ebzimit t\u00eb rinis\u00eb s\u00eb viteve \u201960 kudo vente n\u00eb Tiran\u00eb, Rr\u00ebshen, mes gjimnazist\u00ebve etj. Edhe kompozitori Aleksand\u00ebr Lalo, q\u00eb ka bashk\u00ebpunuar her\u00ebt me Fran\u00e7eskun, vler\u00ebson koh\u00ebqendrimin e tij n\u00eb Fush\u00eb-Arr\u00ebs lidhur me t\u00eb nj\u00ebjtin argument, at\u00eb t\u00eb p\u00ebrftimit t\u00eb folkut muzikor n\u00eb krijimtarin\u00eb e tij, gjer pranin\u00eb e \u00e7iftelis\u00eb n\u00eb orkestrinat q\u00eb shoq\u00ebronin k\u00ebng\u00ebt moderne t\u00eb mjeshtrit. Ndaj mund t\u00eb thuhet se Radi ishte i ve\u00e7ant\u00eb, karakteristik dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vler\u00eb t\u00eb shtuar t\u00eb artit t\u00eb tij muzikor.<\/p>\n

Dorian Nini, djaloshi me origjin\u00eb nga viset jugore, me k\u00ebng\u00ebn \u201cErdhi djali i fshatit fqinj\u201d n\u00eb Festivalin 11-t\u00eb do t\u00eb p\u00ebrfundonte n\u00eb Mirdit\u00eb mbas studimeve t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Akademin\u00eb e Arteve n\u00eb Tiran\u00eb. Mbase kurr\u00eb nuk e kishte shkuar nd\u00ebrmend m\u00eb par\u00eb se shk\u00eblqimi i tij si muzikant do t\u2019i vinte nga Mirdita e motivet origjinale t\u00eb folkut t\u00eb saj, por kushedi ku e kishte p\u00ebrfytyruar veten si artist i ri, n\u00eb ndonj\u00eb nga institucionet artistike t\u00eb kryeqytetit, apo n\u00eb ndonj\u00ebrin nga rrethet e m\u00ebdha, ku nuk mungonin orkestrat dhe trupat e ndryshme profesioniste, t\u00eb estrad\u00ebs, teatrit etj. Kjo nuk ndodhi, ndaj nj\u00eb artist si ai nuk mund t\u00eb ishte dor\u00ebjasht\u00eb ndaj nj\u00eb begatie folku muzikor ende t\u00eb pambar\u00ebshtruar nga duar mjeshtrish t\u00eb zot. Shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb motive mirditore kishte p\u00ebrdorur p\u00ebr operan e par\u00eb shqiptare \u201cMrika\u201d kompozitori i madh Prenk\u00eb Jakova, q\u00eb kishte pas punuar si m\u00ebsues n\u00eb Konviktin e Oroshit n\u00eb vitet \u201930 t\u00eb shekullit XX. Po ashtu dhe kompozitor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuar si Pjet\u00ebr Gaci. Por do t\u00eb ishte Dori q\u00eb do t\u2019i hynte me themel k\u00ebsaj pasurie t\u00eb trash\u00ebguar, duke kulmuar me fitimin e vendit t\u00eb par\u00eb dhe flamurit t\u00eb Festivalit t\u00eb Gjirokastr\u00ebs nga Ansambli \u201cMirdita\u201d, n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1978. Pa asnj\u00eb teprim, Dori do t\u00eb ishte \u201cmeteori\u201d q\u00eb do t\u00eb zbriste nga qielli i artit p\u00ebr t\u00eb ndri\u00e7uar nj\u00eb realitet kulturologjik autentik t\u00eb fjetur, q\u00eb jo pak i ishte dor\u00ebzuar emulacionit socialist dhe artit skematik t\u00eb vatrave t\u00eb kultur\u00ebs. Ai do t\u00eb bashk\u00ebpunonte ngusht\u00eb me poetin Gjok Beci, q\u00eb shkruante si tekste k\u00ebng\u00ebsh popullore, ashtu dhe t\u00eb muzik\u00ebs s\u00eb leht\u00eb, i cili po at\u00eb koh\u00eb i rikthehej k\u00ebng\u00ebs pas goditjes politike q\u00eb e kishte \u00e7uar pun\u00ebtor n\u00eb nd\u00ebrtim. Kompozitori i ri Nini bashk\u00ebpunoi dhe me artist\u00eb t\u00eb tjer\u00eb vendas, si Fran Vorfi, Mark Gjoka, Luljeta P\u00ebrbasha, k\u00ebng\u00ebtar\u00eb e muzikant\u00eb lokal\u00eb me prurje artistike n\u00eb nivel komb\u00ebtar. Para se t\u00eb vente n\u00eb Mirdit\u00eb, e kishte d\u00ebgjuar vet\u00ebm si em\u00ebr, e mendonte tep\u00ebr larg, bile si nj\u00eb vend t\u00eb izoluar etj. N\u00eb fillim qendronte si mbi \u201cgjemba\u201d, sepse ishte i biri i nj\u00eb babai q\u00eb kishte qen\u00eb i d\u00ebnuar me 8 vite burg politik, fatin e t\u00eb cilit mund ta kishte dhe ai vet\u00eb. Si\u00e7 \u00ebsht\u00eb shprehur n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb Doriani, \u201cndonj\u00ebher\u00eb dirigjoja pas kuintave, si nj\u00eb hije\u201d, apo \u201cshpesh ndodhte q\u00eb \u00e7mimit t\u00eb par\u00eb t\u2019i hiqej emri i kompozitorit\u201d q\u00eb ishte ai. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet t\u00eb trisht\u00eb politik-klasor, muzikanti profesionist triumfonte dhe sfidonte koh\u00ebn, duke vler\u00ebsuar mbase si askush mirditor\u00ebt, mes t\u00eb cil\u00ebve shk\u00eblqeu, si \u201ct\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, inteligjent\u00eb, krenar\u00eb, t\u00eb ndjesh\u00ebm, mir\u00ebnjoh\u00ebs, besnik\u00eb, t\u00eb talentuar, me humor etj.\u201d (Intervist\u00eb e vitit 2009.) Teksa njer\u00ebzit e muzik\u00ebs s\u00eb asaj treve e kan\u00eb cil\u00ebsuar Dorin si nj\u00eb \u201cshkoll\u00eb muzike\u201d p\u00ebr ta.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur se si muzikant\u00eb t\u00eb till\u00eb t\u00eb rinj orientoheshin drejt thell\u00ebsive t\u00eb etno-folkut, n\u00ebnshtresave t\u00eb tij t\u00eb arkivuara n\u00eb harres\u00ebn e koh\u00ebs, e cila i m\u00ebshonte afirmimit t\u00eb s\u00eb res\u00eb ideologjike. Perlat folklorike dilnin nga hatullat e shekujve, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur kishte r\u00ebn\u00eb lahuta, kanuni, kulla, veshja tradicionale, arketipet e s\u00eb vjetr\u00ebs. Grupet e k\u00ebrkimit muzikor n\u00eb fshatra nguleshin derisa ta kishin peshkuar dhe perl\u00ebn e fundit. N\u00eb Kod\u00ebr Rr\u00ebshen grupi i pun\u00ebs, i kryesuar nga Dorian Nini, g\u00ebrmonte n\u00eb kujtes\u00ebn e t\u00eb moshuar\u00ebs N\u00ebn\u00eb Mara (Jushi), d\u00ebgjonte motivet e vjetra q\u00eb k\u00ebndonte bardja popullore (q\u00eb sot u \u00ebsht\u00eb afruar t\u00eb nj\u00ebqindave), in\u00e7izonte materialin muzikor n\u00eb nj\u00eb magnetofon \u201cGruding\u201d, mbi t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb ringjalleshin k\u00ebng\u00eb lirike q\u00eb i k\u00ebndonin dikur grat\u00eb n\u00eb dasma, si \u201cKanga e Liles\u201d etj. K\u00ebng\u00eb t\u00eb tilla Doriani i paraqiste n\u00eb festivalet zonale e komb\u00ebtare t\u00eb folkut, kurse plot motive t\u00eb tjera i p\u00ebrpunonte dhe i shkrinte si krip\u00ebn n\u00eb uj\u00eb n\u00eb k\u00ebng\u00ebt autoriale kushtuar heronjve t\u00eb kombit, si Mic Sokoli, Pavar\u00ebsis\u00eb etj. Bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e tij n\u00eb Mirdit\u00eb ve\u00e7ojn\u00eb sidomos dy melodi orkestrale t\u00eb karakterit simfonik luajtur me vegla tradicionale, si \u00e7iftelia, lahuta, sharkia, fyelli, kavalli, bilbili etj., q\u00eb luhen dhe sot nga formacionet muzikore t\u00eb trev\u00ebs.<\/p>\n

Fran\u00e7esku dhe Doriani ishin dy nga mjeshtrit e rinj t\u00eb muzik\u00ebs s\u00eb re shqiptare, q\u00eb Plenumi IV i hodhi n\u00eb provinc\u00eb si punonj\u00ebs t\u00eb zakonsh\u00ebm t\u00eb sht\u00ebpive t\u00eb kultur\u00ebs, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ata arrit\u00ebn pas shum\u00eb sprovash artistike dhe jet\u00ebsore t\u2019i ktheheshin Tiran\u00ebs, Gjiro-folkut, muzik\u00ebs shqiptare sy yje. Ky sigurisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrjashtim nga \u201crregulli\u201d, pasi artist\u00ebt nuk ka pse t\u00eb braktisin formacionet muzikore t\u00eb (krye)qytetit, orkestrat e radios dhe televizioneve, operan, filarmonin\u00eb, studiot muzikore etj. p\u00ebr koloritin e \u201cprovinc\u00ebs\u201d s\u00eb larg\u00ebt, sado q\u00eb arti burimor gurrat i ka n\u00eb popull, n\u00eb epe dhe balada dhe mbledhja e nektarit, ashtu si bleta n\u00eb nj\u00ebqind mij\u00eb lule, \u00ebsht\u00eb veti e artist\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj q\u00eb nga Moxarti e Bethoveni, p\u00ebr \u00e7ka mjesht\u00ebrve t\u00eb muzik\u00ebs klasike europiane, nuk iu mplaken kurr\u00eb partiturat dhe tingujt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00cbSHTJELLA E MEDIAS DHE MEDIA E \u201cK\u00cbSHTJELL\u00cbS\u201d   1 Diku nga mesi i librit t\u00eb tij, \u201cK\u00ebshtjella e Medias\u201d (botim i \u201cUET Press\u201d, Tiran\u00eb, dhjetor 2016), themeluesi dhe botuesi i gazet\u00ebs \u201cKoha Jon\u00eb\u201d, Nikoll\u00eb Lesi, duke p\u00ebrvijuar hap pas hapi rav\u00ebn e saj, do t\u00eb thoshim dramatike, shkruan: \u201cMundet nj\u00eb dit\u00eb, me kasetat q\u00eb kam…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5906,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-6576","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicistike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6576"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6579,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6576\/revisions\/6579"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}