{"id":6487,"date":"2017-02-12T15:01:26","date_gmt":"2017-02-12T15:01:26","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6487"},"modified":"2017-02-12T15:01:26","modified_gmt":"2017-02-12T15:01:26","slug":"gjon-gazulli-mirditasi-qe-firmosi-diplomen-e-nikolla-kopernikut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6487","title":{"rendered":"Gjon Gazulli Mirditasi qe firmosi diplomen e Nikolla Kopernikut"},"content":{"rendered":"<p><strong>nga\u00a0 Gjon Marku<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mirdita ishte nj\u00eb territor n\u00eb t\u00eb cilin vazhdonin t\u00eb sundonin princ\u00ebr dhe drejtues e krer\u00eb popullor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kishin b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur q\u00eb fal\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs zakonore dok\u00ebsore t\u00eb kishin m\u00ebvet\u00ebsin\u00eb dhe nuk e lejonin pushtimin e k\u00ebsaj treve.<!--more--><\/p>\n<p>Por shp\u00ebrthimi i luft\u00ebrave \u00e7lirimtare nuk ishte i leht\u00eb n\u00eb kushtet kur mungonin gj\u00ebrat kryesore, pra bashkimi i popullit dhe arm\u00ebt.\u00a0 P\u00ebr t\u00eb siguruar k\u00ebto u organizuan nj\u00ebri pas tjetrit kuvendet panshqiptare e nd\u00ebrballkanike, t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkonin t\u00eb arrinin bashkimin e popullit n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr osman\u00ebve. Kuvendet e pleqve nd\u00ebr k\u00ebto vise tashm\u00eb ishin nj\u00eb tradit\u00eb e kahershme ku miratoheshin projektet e luft\u00ebrave. Krer\u00ebt popullor\u00eb, pleq t\u00eb maleve tona, pasi shqyrtonin k\u00ebto situata dhe situat\u00ebn jasht\u00eb trevave t\u00eb tyre, u drejtoheshin Fuqive t\u00eb M\u00ebdha p\u00ebr ndihm\u00eb.<\/p>\n<p>Por prej k\u00ebsaj tradite dhe prej k\u00ebtij trualli vinin dhe humanist\u00ebt, dijetar\u00ebt dhe ambasador\u00ebt e m\u00ebdhenj t\u00eb Gjergj Kastriotit v\u00ebllez\u00ebrit Gazulli, origjina e t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb Mirdita edhe pse jeta dhe veprimtara e tyre lidhet fort me Raguz\u00ebn, Padov\u00ebn me qytete t\u00eb tjera t\u00eb Dalmacis\u00eb dhe t\u00eb Italis\u00eb, apo Europ\u00ebs. Ata zen\u00eb vend t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Rilindjen Europjane.<\/p>\n<p>Vet\u00eb koha kur jetuan gazullor\u00ebt b\u00ebn q\u00eb p\u00ebr ta t\u00eb ket\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb ndryshme e shpesh jo t\u00eb plota edhe p\u00ebr faktin se akoma institucionet studimore e shkencore t\u00eb vendit tone, nuk jan\u00eb angazhuar ndaj tyre me vemendjen dhe p\u00ebrkushtimin e duhur. K\u00ebshtu akoma nuk \u00ebsht\u00eb dokumentuar data e plot\u00eb dhe e sakt\u00eb e lindjes s\u00eb humanistit t\u00eb madh Gjon Gazulli. Hipoteza t\u00eb ndryshme ka dhe p\u00ebr vendin se ku lindi. Ka studiues t\u00eb ndrysh\u00ebm ndonj\u00ebher\u00eb jo fort serioz\u00eb qoft\u00eb k\u00ebta vendas por edhe t\u00eb huaj, q\u00eb p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb ndryshme, vendorigjin\u00ebn e tyre e spostojn\u00eb her\u00eb pas here duke krijuar nj\u00eb hutim dhe p\u00ebshtjellim aspak serioz dhe t\u00eb panevojsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Po t\u2019iu referohemi dokumenteve historike q\u00eb disponojm\u00eb dhe q\u00eb njihen deri m\u00eb sot, at\u00ebhere ka vet\u00ebm nj\u00eb vend origjine t\u00eb k\u00ebsaj familjeje fisnike dhe aristokrate e ajo \u00ebsht\u00eb Mirdita. Askund tjet\u00ebr nuk gjendet asnj\u00eb lloj dokumenti bindes q\u00eb ta spostoj\u00eb vendorigjin\u00ebn e k\u00ebsaj famijeje.<\/p>\n<p>Origjina e hershme e gazullor\u00ebve ishte nga Mirdita, shkruhet nd\u00ebr dokumenta, ku deri von\u00eb jan\u00eb ruajtur disa mbishkrime me k\u00ebta emra nd\u00ebr varrezat e Nd\u00ebrfan\u00ebs. \u201cTe Kisha e Nd\u00ebrfand\u00ebn\u00ebs\u00eb, nd\u00eb Mirdit\u00eb, ku duket kje edhe nj\u00eb mungad\u00eb Benediktin\u00ebsh u gjet\u00ebn\u00eb rrasa vorresh t\u00eb shkrueme latinisht me mbiemnin: Gasolus shkruhet n\u00eb revist\u00ebn prestigjioze \u201cHyllin e Drit\u00ebs\u201d.1<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/gazulli-gjon.png\" rel=\"attachment wp-att-6488\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-6488\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/gazulli-gjon.png\" alt=\"gazulli gjon\" width=\"190\" height=\"229\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u201cFamilja e Gazullor\u00ebve njihet si nj\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb vjetrat, n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb Veriore. Nga trungu i saj vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl u shp\u00ebrngul jasht\u00eb atdheut, pasi, sipas dokumenteve, ata i gjejm\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapur n\u00eb Shqip\u00ebri edhe pas pushtimit osman t\u00eb vendit. P\u00ebr origjin\u00ebn e hershme t\u00eb k\u00ebsaj familjeje nga Mirdita, shkruan edhe studiuesi i mir\u00ebnjohur Mikel Prenushi n\u00eb librin e tij \u201cKonntributi shqiptar n\u00eb Rilindjen Europiane\u201d botuar nga sht\u00ebpia botuese \u201c8 N\u00ebntori\u201d Tiran\u00eb, 1981.2 Ky \u00ebsht\u00eb dhe studimi m\u00eb i plot\u00eb q\u00eb vjen deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb p\u00ebr humanistin e madh Gjon Gazulli.<\/p>\n<p>K\u00ebtij mendimi i q\u00ebndron Mikel Prenushi edhe vite m\u00eb von\u00eb, pra n\u00eb vitin 2002, kur botohet intervista e tij n\u00eb Librin \u201cMirdita Intervista II\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb librin \u201cAntologji e mendimit t\u00eb sotm\u00eb p\u00ebr Mirdit\u00ebn\u201d ku \u00ebsht\u00eb ribotuar kjo intervist\u00eb dokumentohet se: \u201cV\u00ebllezrit Gazulli, humanist\u00eb dijetar\u00eb dhe amasador\u00eb t\u00eb Sk\u00ebnd\u00ebrbeut ishin nga Mirdita e gjitha katolike. K\u00ebt\u00eb e pohojn\u00eb edhe dokumentet diplomatike\u201d shkruan ky autor. 3<\/p>\n<p>Po ky studiuesi i mir\u00ebnjohur dhe mjaft serioz qysh her\u00ebt n\u00eb revist\u00ebn \u201cShkenca dhe jeta\u201d kishte shkruajtur se figura poliedrike \u201cGjon Gazulli nga Mirdita si matematicien, astrolog, pedagog dhe personalitet politik i shquar, paraprin plejad\u00ebn e humanist\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb shekujve 15-t\u00eb, 16-t\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb padyshim nj\u00eb nd\u00ebr shembujt e gjall\u00eb t\u00eb gjenis\u00eb krijuese t\u00eb popullit ton\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e shkenc\u00ebs\u201d. 4<\/p>\n<p>K\u00ebtij mendimi i q\u00ebndron edhe Prof. Dr. Pal Nikolli, i cili shkruan se:\u00a0 \u201c\u2026Nuk kemi akoma nj\u00eb njeri m\u00eb t\u00eb ditur se ai, nj\u00eb njeri me kaq zem\u00ebr e kaq t\u00eb zot. S\u2019kemi \u00e7\u2019b\u00ebjm\u00eb duhet t\u2019ia plot\u00ebsojm\u00eb kushtin Gjon Gazullit\u2026\u201d k\u00ebto fjal\u00eb t\u00eb nj\u00eb zyrtari plak t\u00eb k\u00ebshillit t\u00eb madh t\u00eb Raguz\u00ebs p\u00ebr matematikanin, astronomin e mbi t\u00eb gjitha atdhetarin e flakt\u00eb Gazulli nga Nd\u00ebrfana e Mirdit\u00ebs. Gjon Gazulli, u b\u00eb shkak p\u00ebr t\u00eb shkruar di\u00e7ka mbi k\u00ebt\u00eb personalitet t\u00eb shkenc\u00ebs dhe kultur\u00ebs shqiptare dhe p\u00ebr v\u00ebllezrit e tij \u2013 Palin e Andrean\u201d 5<\/p>\n<p>Por sa m\u00eb shum\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtetemi n\u00eb dokumentet historike, aq m\u00eb e qart\u00eb dhe m\u00eb e pakontestueshme b\u00ebhet origjina e tyre prej Mirdite.<\/p>\n<p>\u201cGazuj e Gazullor\u00eb gjenden madje mjaft shpesh n\u00eb Mirdit\u00eb n\u00eb shek. XVII e tektej\u201d shkruhet n\u00eb revist\u00ebn \u201cLeka\u201d n\u00eb vitin 1939,\u00a0 nga Florio Banfi. 6<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria e Veriut kishte njer\u00ebz t\u00eb shquar dhe t\u00eb arsimuar, t\u00eb cil\u00ebt gjendeshin nd\u00ebr qytete t\u00eb ndryshme ku nd\u00ebr shkollat e at\u00ebhershme ligj\u00ebronin gramatik\u00ebn, moralin dhe l\u00ebnd\u00ebt e tjera, shkruan Milan Shuflay7<\/p>\n<p>Vet\u00eb ai dokumenton se manastiret benediktine, si ai i Rubikut, i Nd\u00ebrfan\u00ebs (n\u00eb G\u00ebziq), i Sh\u00ebnpalit (n\u00eb Blinisht), i Sh\u00ebn Aleksandrit (n\u00eb Malin e Shenjt\u00eb n\u00eb Orosh) etje. n\u00eb lugin\u00ebn e dy Faneve, nga ku n\u00eb shekullin e XIV-t\u00eb, si\u00e7 thot\u00eb Shuflaj, dilnin prift\u00ebrinj dhe p\u00ebr Dalmacin\u00eb Jugore, flasin dhe p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e nj\u00eb popullsie jo t\u00eb pak\u00ebt n\u00eb k\u00ebto an\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, n\u00eb shekullin e XV kemi po ashtu njer\u00ebz t\u00eb shquar dhe dijetar\u00eb si p\u00ebr shembull: Johannes Gazulus Ragusiensis, gjegj\u00ebsisht Gjon Gazulli (1400-1465), nga Mirdita, matematicien, astonom dhe humanist i njohur n\u00eb k\u00ebt\u00eb shekull, i cili njihet si \u201cm\u00ebsues dhe prift i ndersh\u00ebm\u201d8 shkruan n\u00eb librin e tij \u201cKrishterimi nd\u00ebr shqiptar\u00eb\u201d profesor Zef Mirdita. Po ashtu ai p\u00ebrmend edhe Pal Gazulli, Pavao de Gazlis i v\u00ebllai i Gjon Gazullit, q\u00eb u zgjodh rektor i shkollave t\u00eb qytetit t\u00eb Dubrovnikut gjat\u00eb viteve1442-1444.9<\/p>\n<p>I k\u00ebtij mendimi \u00ebsht\u00eb edhe Fulvio Kordignjano (Fulvio Cordignano) dhe Florio Banfi; t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb studimet e tyre konstatojn\u00eb se mbiemri \u201cGazuj e Gazullor gjenden mjaft shpesh n\u00eb Mirdit\u00eb n\u00eb shek. XVII e tektej\u201d shkruhet n\u00eb revist\u00ebn \u201cLeka\u201d n\u00eb vitin 1939. 10<\/p>\n<p>Po k\u00ebtu e vendos origjin\u00ebn e hershme t\u00eb Gazullor\u00ebve edhe Dom Gasp\u00ebr Gurakuqi. 11<\/p>\n<p>Gjon Berisha n\u00eb Librin e tij \u201cArbnor\u00ebt nd\u00ebrmjet kish\u00ebs per\u00ebndimore dhe asaj lindore gjat\u00eb shekullit XI-XI\u201d, natyrisht q\u00eb e gjen n\u00eb Mirdit\u00eb origjin\u00eb, e Gazullor\u00ebve.12<\/p>\n<p>Dijetari i par\u00eb m\u00eb i hersh\u00ebm humanist shqiptar\u00eb \u00ebsht\u00eb Gjon Gazulli. Ai u lind n\u00eb qytetin e Raguz\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb familje shqiptar\u00ebsh t\u00eb ardhur nga Mirdita. Mbimri Gazulli \u00ebsht\u00eb i gjall\u00eb edhe sot n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut, pohon studiuesi Moikom Zeqo 13<\/p>\n<p>Duke dashur t\u2019i afrohemi sa m\u00eb shum\u00eb vendlindjes s\u00eb Gjon Gazullit, at\u00ebhere gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr b\u00ebhet e domosdoshme ballafaqimi i dokumentave historike e natyrsh\u00ebm shtrohet pyetja a u lind n\u00eb qytetin e Raguz\u00ebs, Gjon Gazulli, apo erdhi n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet n\u00eb mosh\u00eb fare t\u00eb re?<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje k\u00ebsaj pyetje duhet t\u00eb marrim parasysh:<\/p>\n<p>S\u00eb pari: faktin se administrata raguziane e asaj kohe ishte shum\u00eb e zhvilluar, k\u00ebshtu q\u00eb po t\u00eb kishte lindur n\u00eb at\u00eb qytet, me siguri do t\u00eb gjendej nj\u00eb sh\u00ebnim p\u00ebr dat\u00ebn, dit\u00ebn dhe vitin e lindjes s\u00eb tij.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti: po t\u2019ju referohemi disa burimeve historike, n\u00eb to thuhet se ai emigroi, k\u00ebt\u00eb e pohon edhe Oliver Jens Schmitt n\u00eb librin \u201cArb\u00ebria Venedikase (1392-1479)\u201d Ai shkruan se: Humanisti me prejardhje Arb\u00ebr, sikurse astronomi i famsh\u00ebm dhe njeriu i besuar i Sk\u00ebnderbeut Gjon Gazulli (Johannes Gazulus), nuk i gjenin dot n\u00eb vendin e tyre kushtet e nevojshme materiale dhe intelektuale, ndaj dhe emigron: Gazulli do t\u00eb b\u00ebnte karrier\u00eb n\u00eb Raguz\u00ebn e pasur. 14<\/p>\n<p>P\u00ebrpara tij, klerik\u00eb t\u00eb shumt\u00eb kishin emigruar n\u00eb Dalmaci dhe Itali. Kjo hemoragji mendore u shkaktua n\u00eb thelb nga luft\u00ebrat e shumta n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn arb\u00ebrore dhe nga pasiguria q\u00eb sillnin ato, s\u00eb bashku me bllokimin e p\u00ebrs\u00ebritur t\u00eb jet\u00ebs ekonomike. N\u00eb Arb\u00ebrin\u00eb venedikase nuk \u00ebsht\u00eb se mungonin talentet, por mungonin kushtet e favorshme t\u00eb p\u00ebrgjithshme, vijon me tej Oliver Jens Smitt<\/p>\n<p>S\u00eb treti: Shuteriqi pohon se: Gazulli, shqiptar, autoritet n\u00eb Raguz\u00eb, nuk duhet t\u00eb jet\u00eb pa dijeni, mbi \u00e7ka zhvillohet n\u00eb Mirdit\u00ebn e tij, ku zoti i vendit Gjon Kastrioti \u00ebsht\u00eb thyer e n\u00ebn\u00ebshtruar m\u00eb 1430 dhe tani e ka syun p\u00ebr kryengritje, n\u00eb mos e ka nisur, shkruan Profesor Dhimit\u00ebr Shutetiqi n\u00eb librin e tij \u201cMoti i Madh\u201d p\u00ebrmbledhje sh\u00ebnimesh e dokumentesh p\u00ebr historin\u00eb shqiptare t\u00eb viteve 1379-1479. 15<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebr astronomin m\u00eb t\u00eb shquar, i cili ka vepruar n\u00eb territorin e Kroacis\u00eb n\u00eb shekullin e XV\u201d kan\u00eb shkruar (Zh.\u00a0 Dadiq)\u00a0 Gjon Gazulli, i lindur shqiptar, i cili jetoi dhe punoi, Dubrovnik, Shime Juriqi,16 Mirko Drazhen Grmek17, Zharko Dadiqi,19 dhe Jurjo Tadiq,19 t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb baz\u00eb t\u00eb studimeve t\u00eb dokumenteve arkivore ia dol\u00ebn q\u00eb n\u00eb vija kryesore ta nd\u00ebrtojn\u00eb jet\u00ebn dhe vepr\u00ebn e k\u00ebtij t\u00eb ardhuri\u00a0 shqiptar dhe i lindur shqiptar, i cili jetoi n\u00eb Dubrovnik\u201d 20<\/p>\n<p>Por t\u00eb gjitha k\u00ebto dokumente kan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb origjin\u00eb t\u00eb famijes s\u00eb Gazullor\u00ebve, pra Mirdit\u00ebn.<\/p>\n<p>Si duket, m\u00eb von\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e tyre kan\u00eb zbritur n\u00eb fush\u00eb e sidomos n\u00eb fush\u00ebn e Zadrim\u00ebs, p\u00ebrderisa dhe n\u00eb \u201cRegjistrin e kadastr\u00ebs dhe t\u00eb koncensioneve p\u00ebr rrethin e Shkodr\u00ebs\u201d t\u00eb vitit 1416-1417, ata figurojn\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb Barbullush, Kuk\u00ebl, etj. Si dhe i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb em\u00ebrin e tyre nj\u00eb fshati t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Velipoj\u00ebs.21<\/p>\n<p>Disa nga shqiptar\u00ebt n\u00eb shkullin e XV kan\u00eb merita p\u00ebr zhvillimin e shkencave t\u00eb ndryshme. M\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsishmi nd\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb matematikani dhe astronomi, humanisti Gjon Gazulli q\u00eb rrjedh prej nj\u00eb familjeje shqiptare, e cila kishte gjetur k\u00ebtu strehim dhe pun\u00eb, shkruan Jashar Rexhepagiq n\u00eb vitin 1968. 22<\/p>\n<p>Shperngulja e nj\u00eb pjese t\u00eb familjes s\u00eb Gazullor\u00ebve prej Mirdite p\u00ebr n\u00eb Raguz\u00eb p\u00ebrmenden, s\u00eb pari, n\u00eb vitin 1301 n\u00eb \u201cLib\u00ebr Reformatium\u201d t\u00eb Raguz\u00ebs me mbiemrin Gazulus (Gazuli), Gasolo, Gazolus, Gazola, Gasolus, Gassolus. Etj. Por n\u00eb dokumente t\u00eb tjera gjenden dhe t\u00eb shkruajtur Gasoli (Gazulli)<\/p>\n<p>\u201cQysh nd\u00eb vj. 1301, nd\u00eb Leber Reformationum t\u00eb Ragush\u00ebs\u00eb, p\u00ebrmend\u00ebn\u00eb do Gazullor\u00eb me mbiemnin, Gazulus (Gazuli) Gazolo, Gazula\u201d shkruhet n\u00eb vitin1942 n\u00eb revist\u00ebn \u201cHyllin e Drit\u00ebs\u201d. 23<\/p>\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave q\u00eb ruhen n\u00eb Arkivin Historik t\u00eb Dubrovnikut, del se n\u00eb fund t\u00eb shek. XV n\u00eb Raguz\u00eb jetonin shum\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb ardhur nga Shqip\u00ebria e Veriut, si dhe nga qytetet bregdetare shqiptare. Sipas Nikoll Ranjanit, i cili n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shek. XVI, n\u00eb nj\u00eb anal t\u00eb vet, paraqet regjistrin e par\u00eb t\u00eb bujaris\u00eb raguzjane, v\u00ebrehej se nga 152 familje t\u00eb bujaris\u00eb raguzjane dymb\u00ebdhjet\u00eb ishin me origjin\u00eb shqiptare, pohon Jahja Dranqollit n\u00eb librin e tij: \u201cGjin Gazulli astronom dhe diplomat i shekullit XV\u201d. 24<\/p>\n<p>Por lidhjet e Gazullor\u00ebve me Raguz\u00ebn datojn\u00eb q\u00eb nga fundi i shekullit XIV. Pik\u00ebrisht n\u00eb koh\u00ebn, kur n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet vjen Pal Gazulli, gjyshi i humanistit ton\u00eb. Nd\u00ebrkaq, priftin at Matej Gazulli, ungjin e Gjin Gazullit n\u00eb fillimin e shekullit XV, e ndeshim n\u00eb qytetin e Raguz\u00ebs. 25<\/p>\n<p>Dhe po t\u00eb kishte lindur k\u00ebtu Gjon Gazulli pa tjet\u00ebr q\u00eb do ta kishin pag\u00ebzuar n\u00eb kish\u00eb, dhe p\u00ebr t\u00eb do t\u00eb gjendeshin dokumente por kjo nuk e p\u00ebrjashton mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb Gjon Gazulli n\u00eb mosh\u00eb shum\u00eb t\u00eb re \u00ebsht\u00eb vendosur n\u00eb Raguz\u00eb te xhaxhai i tij.\u00a0 K\u00ebt\u00eb hipotez\u00eb e hedh edhe Jahja Dranqolli n\u00eb librin e tij p\u00ebr Gjin Gazullin botuar n\u00eb Prishtin\u00eb n\u00eb vitin 1984.<\/p>\n<p>Gjon Gazulli (1400-1465) humanist, matematikan dhe astronom i shquar shqiptar rrjedh nga nj\u00eb familje nga m\u00eb t\u00eb vjetrat e Shqip\u00ebris\u00eb Veriore nga krahina e Mirdit\u00ebs, nj\u00eb trung i t\u00eb cilit ishte shp\u00ebrngulur n\u00eb Raguz\u00eb (Dubrovnik) aty nga fundi i shek.XIV, shkruhet n\u00eb V\u00ebllimin e par\u00eb t\u00eb \u201cFjalorit Enciklopedik shqiptar\u201d t\u00eb botuar nga Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb vitin 2009 26<\/p>\n<p>Edhe Gasp\u00ebr Gjini n\u00eb librin e tij \u201cIpeshkevia e Shkup Prizrenit n\u00ebp\u00ebr shekuj\u201d dokumenton veprimtarin\u00eb e Gazullor\u00ebve n\u00eb Raguz\u00eb. \u201cN\u00eb mes t\u00eb tyre ishte Johnnes Gazulus Ragusiensis (Gjon Gazulli), matematikan i fam\u00ebsh\u00ebm, astronom dhe humanist i madh i shekullit XV p\u00ebrkat\u00ebsisht \u201cm\u00ebsues dhe prift i nderuar\u201d<\/p>\n<p>Ket\u00eb e deklaron dhe Juri\u00e7. 27<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb \u00ebsht\u00eb i njohur edhe Pavao de Gazlis (Pali I Gazulli) i v\u00ebllai i Gjon Gazullit, q\u00eb u zgjodh rektor i shkollave t\u00eb qytetit t\u00eb Dubrovnikut gjat\u00eb viteve 1442-1444. N\u00eb mesin e tyre ka qen\u00eb edhe Marinus Becchichermus (Marin Bi\u00e7ikerni), professor i Universitetit t\u00eb Padov\u00ebs dhe dhjet\u00eb vjet rektor i Shkoll\u00ebs s\u00eb lart\u00eb n\u00eb Dubrovnik. 28<\/p>\n<p>K\u00ebtu le t\u00eb p\u00ebrmendim dhe artistin e famsh\u00ebm Andrea Aleshin, i cili shumic\u00ebn e veprave t\u00eb tij t\u00eb mrekullueshme i ka punuar n\u00eb Dalmaci dhe n\u00eb Italin\u00eb fqinje, nd\u00ebrsa qyteti i Splitit e ka shpallur si qytetar nderi. 29<\/p>\n<p>P\u00ebr origjin\u00ebn e Gjon Gazullit nga Shqip\u00ebria, na vjen n\u00eb ndihm\u00eb edhe nj\u00eb dokument i ardhur nga arkivat e Padov\u00ebs, kur Gjon Gazulli u diplomua. Ky dokument u botua n\u00eb vitin 1922 dhe e sjell t\u00eb qart\u00eb origjin\u00ebn e Gjon Gazullit prej Shqip\u00ebrie.<\/p>\n<p>\u201cIoannis q. Gin Gazulli de Albania\u2026\u201d<\/p>\n<p>\u201cGjoni i t\u00eb ndriturit Gjin Gazulli nga Shqip\u00ebria\u2026\u201d 30<\/p>\n<p>Dokumenti mban dat\u00ebn 31 janar 1430. N\u00eb t\u00eb del qart\u00eb origjina shqiptare e Gjon Gazullit, ku p\u00ebrpara komisionit e deklaron veten: \u201cGjoni i t\u00eb ndriturit Gjin Gazulli nga Shqip\u00ebria.\u00a0 Merita p\u00ebr botimin e k\u00ebtij dokumenti i p\u00ebrket Mikel Prenushit, i cili e boton n\u00eb librin e tij \u201cKontributi shqiptar n\u00eb Rilindjen Europiane\u201d t\u00eb botuar n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb vitin 1981 nga Sht\u00ebpia botuese \u201c8 N\u00ebntori\u201d.<\/p>\n<p>Nga fundi i shekullit t\u00eb XV gjejm\u00eb t\u00eb shp\u00ebrngulun n\u00eb Raguz\u00eb nj\u00eb far\u00eb Gjon Gazulli prej Arb\u00ebnije\u2026.\u201d 31<\/p>\n<p>N\u00ebse p\u00ebr familjen e Gazullor\u00ebve t\u00eb shp\u00ebrngulur n\u00eb Raguz\u00eb gjenden dokumente t\u00eb shumta nuk gjendet deri m\u00eb sot asnj\u00eb dokument q\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetoj\u00eb se Gjon Gazulli lindi n\u00eb Dubrovnik. Prandaj vet\u00eb logjika dhe ballafaqimi i dokumentave t\u00eb \u00e7ojn\u00eb drejt ides\u00eb se ai emigroi n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb Dubrovnik.<\/p>\n<p>P\u00ebr Gjon Gazullin dokumentacioni historik i pasur i arkivave t\u00eb huaja (Itali, Kroaci, Hungari) etj. si dhe literatura historike e botuar p\u00ebr t\u00eb,\u00a0 q\u00eb n\u00eb shekullin XVI, edhe pse \u00ebsht\u00eb mjaft e gjer\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e njohur sa dhe si duhet sidomos n\u00eb vendin ton\u00eb, ku akoma botimet dhe studimet p\u00ebr familjen e Gazullor\u00ebve,\u00a0 p\u00ebr humanist\u00ebt\u00a0 e m\u00ebdhenj jan\u00eb t\u00eb pakta dhe jo t\u00eb plota. Akoma nuk kemi t\u00eb nd\u00ebri\u00e7uar t\u00eb plot\u00eb portretin e k\u00ebtij\u00a0 kolosi\u00a0 as p\u00ebr veprimtarin\u00eb politike, e diplomatike as si pedagog apo si shkenc\u00ebtar i shquar dhe mbi t\u00eb gjitha\u00a0 as si patriot q\u00eb vuri gjith\u00eb energjit\u00eb e veta\u00a0 n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes shqiptare.<\/p>\n<p>Natyrisht Gjon Gazulli\u00a0 ka qen\u00eb pa dyshim nj\u00eb nd\u00ebr figurat m\u00eb t\u00eb shquara\u00a0 t\u00eb shkenc\u00ebs europiane t\u00eb shek.XV.\u00a0 Pa frik\u00eb mund t\u00eb thuhet se fushveprimtaria e tij ka qen\u00eb e gjer\u00eb dhe pa dyshim ai mund t\u00eb quhet\u00a0 nj\u00eb enciklopedi e gjalll\u00eb e koh\u00ebs kur ka jetuar,\u00a0 p\u00ebrkat\u00ebsisht\u00a0 p\u00ebr epok\u00ebn e\u00a0 humanizmit dhe Rilindjes Europiane.<\/p>\n<p>Literatura<\/p>\n<ol>\n<li>Gelasius (pseud. i D. Nikoll\u00eb Gazulli), Fjalor toponomastik: \u201cHylli i Drit\u00ebs\u201d Shkod\u00ebr, nr 5-10, maj tetor 1942. f. 270.<\/li>\n<li>Prenushi, Mikel. \u201cKontributi shqiptar n\u00eb Rilindjen Europiane\u201d Sht\u00ebpia botuese \u201c8 n\u00ebntoi\u201d, Tiran\u00eb 1981. F. 36.<\/li>\n<li>Marku, Gjon. \u201cAntologji e mendimit t\u00eb sot\u00ebm p\u00ebr Mirdit\u00ebn\u201d Tiran\u00eb 2009. f. 161.<\/li>\n<li>Prenushi, Mikel. \u201cFigura t\u00eb shquara t\u00eb kultur\u00ebs e t\u00eb shkenc\u00ebs son\u00eb. Humanisti shqiptar Gjon Gazulli \u201cShkenca dhe jeta\u201d, nr. 6, 1972.<\/li>\n<li>Nikolli, Pal. Gazeta \u201cOra e Shqip\u00ebris\u00eb, Tiran\u00eb, nr. 3, prill 1994, f. 3; Rilindja, Tiran\u00eb, nr 582, 7 maj 1995, f. 7.<\/li>\n<li>\u201cLeka\u201d, Shkod\u00ebr, nr 1-2, 1939. (sh. Cordignano, L, Albania a trenorsa l\u2019 opera e gli acritti di un grande Missionario italiano il P. Domenico Pasi S.J., Roma, Ist P. I Eur. Orient 1934, v. III, pp. 22, 56 ARK.HIST. SAVERIAN, nr. 2382-2384: \u201cD. Shtjef\u00ebn Gazullori, famullitsari i Vigut 1613-1617\u201d<\/li>\n<li>Acta Alb. V\u00ebll.II 233: M Sufflay, Povijesti sjevarnih Albanica (Socioloska studija), n\u00eb AAAJ knj.II (1924 q 925, f.220.<\/li>\n<li>Jere\u00e7ek, K. \u2013 Radoni\u00e7, J. Istoria Srba I Beograd 1978, f 86<\/li>\n<li>Frankovi\u00e7, D. Pavijest skolstva i pedagogije u Hrvatskoj Zagreb 1958, f22.<\/li>\n<li>Revista \u201cLeka\u201d, Shkod\u00ebr, nr 1-2 , 1939. (sh. Cordignano, L, Albania a trenorsa l\u2019 opera e gli acritti di un grande Missionario italjano il P. Domenico Pasi S.J., Roma, Ist P. I Eur. Orient 1934, v. III, pp. 22, 56 ARK.HIST. SAVERIAN, nr. 2382-2384: \u201cD. Shtjef\u00ebn Gazullori, famullitsari i Vigut 1613-1617\u201d<\/li>\n<li>Dedaj, Ndue. \u201cToka e Katedraleve\u201d Tiran\u00eb 1999. f. 166<\/li>\n<li>Berisha, Gjon. \u201cArbnor\u00ebt nd\u00ebrmjet kish\u00ebs per\u00ebndimore dhe asaj lindore gjat\u00eb shekullit XIX Prishtin\u00eb 2015 f. 561: Mikel Prenushi, \u201cKontributi shqiptar n\u00eb Rilindjen Europiane\u201d, Tiran\u00eb 1981, f 34-59<\/li>\n<li>Zeqo, Moikom. \u201cHumanisti shqiptar i Rilindjes Europiane\u201d, \u201cHorizonti\u201d, nr12, 1981.<\/li>\n<\/ol>\n<p>14\u00a0 Schmitt, Oliver Jens. \u201cArb\u00ebria Venedikase (1392-1479)\u201d.\u00a0 Fjala 2014.\u00a0 f. 14.<\/p>\n<ol start=\"15\">\n<li>Shutertiqi, Dhimit\u00ebr. \u201cMoti i Madh\u201d p\u00ebrmbledhje sh\u00ebnimesh e dokumentesh p\u00ebr historin\u00eb shqiptare t\u00eb viteve 1379-1479 Shtepia botuese \u201cDituria\u201d, Tiran\u00eb, 2006 f. 83.<\/li>\n<li>Juriq, Shime. Prilozi bibliografiji Ivana Gazulija, Abnali Historijskog Instituta u Dubrovniku, 8-9(1960\u20141961) , f. 447-479.<\/li>\n<li>Grmek, Mirko Drazhen. Hrvatski I sveu\u00e7ilishte u Padovi, Ljetopis Jazu, knj. 62, 1957, f. 353-354; Mirko Drazhen Grmek\u00a0 I ZhaarkoDadiq, O astronomu\u00a0 Ginu Gazulu o dubrova\u00e7kom traktatu o astrologu, Anali Historijskog odjela Centraza znanstveni rad Jazu u Dubrovniku, 13-14 ( 1976) f. 53-94<\/li>\n<li>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Dadiq, Zharko. Pavjesti egzakni znanosti u Hrvata I, Zagreb 1982, f 46.<\/li>\n<li>Tadiq, Jorjo. Johenes Gazulus, dubrova\u00e7ki humanista XV veka , Zbornik filozofskog fakulteta, Beograd, 8\/1964\/, sv.2 f 429-454<\/li>\n<li>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Stip\u00e7eviq, Aleksander. \u201cAlbanologjia n\u00eb Koraci &#8211; pasqyr\u00eb historike\u201d Gjurmime albanologjike.\u00a0 Insituti Albanologjik i Prishtin\u00ebs 21-1991. F 166<\/li>\n<li>Regjistri i kadastr\u00ebs dhe i koncensioneve p\u00ebr rrethin e Shkodr\u00ebs 1416-1417, Tiran\u00eb .1977, f. 227, 256, 257<\/li>\n<li>Rezhepagiq, Jashar. \u201cKontributi p\u00ebr njohjen e disa artist\u00ebve, shkrimtar\u00ebve dhe pun\u00ebtor\u00ebve pedagog\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb shekullit XV\u201d Simpoziumi p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun 9-12 maj 1968\u201d Prishtin \u00eb<\/li>\n<li>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u201cGelasius (pseud. i D. Nikoll\u00eb Gazulli), Fjalor toponomastik: \u201cHylli i Drit\u00ebs\u201d Shkod\u00ebr, nr 5-10, maj tetor, 1942. f. 270.<\/li>\n<li>Dranqollit, Jahja. \u201cGjin Gazulli astronom dhe diplomat i shekullit XV\u201d Rilindja, 1984, f. 9<\/li>\n<li>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Dranqollit, Jahja. \u201cGjin Gazulli astronom dhe diplomat i shekullit XV\u201d Rilindja, 1984, f. 12.<\/li>\n<li>\u201cFjalori Enciklopedik shqiptar Vell. I\u201d Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb. Tiran\u00eb, 2008.<\/li>\n<li>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0S., Juri\u00e7 S., Prilozi biografiji Ivana\u00a0\u00a0 Gazulica. Anali Historiskog institute Dubrovnik. God. VIII-X (1962) 447-479; Tadi\u00e7 J., Johannes Gazulus dubrovaoki humanista 1442-1444 veka ZFF. knj. VIII, Spomenica Mihaila Dinica 2, Beograd 1964. 385-424.<\/li>\n<li>\u201cHistoria e let\u00ebrsis\u00eb shqipe I-II\u201d, Prishtin\u00eb 1968, f .169.<\/li>\n<li>Galanti A., L\u2019Albania, Roma 1961. f 8; Gjini, Gasp\u00ebr. \u201cIpeshk\u00ebvia e Shkup Prizrenit\u201d nd\u00ebr shekuj,\u00a0 Ferizaj, \u201cDrita\u201d 1992 f. 185.<\/li>\n<li>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Prenushi, Mikel. \u201cKonntributi shqiptare n\u00eb Rilindjen Europiane\u201d Sht\u00ebpia botuese 8 n\u00ebntoi 1981. F 37<\/li>\n<li>\u201cBota Shqiptare\u201d lib\u00ebr leximi p\u00ebr kursin e nalt\u00eb t\u00eb shkoll\u00ebs s\u00eb mesme, botim i Ministris\u00eb s\u00eb Arsimit, Tiran\u00eb, 1943- XXI f. 521.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Nga Gjon Makru per Revisten \u00a0KUVENDI<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>nga\u00a0 Gjon Marku &nbsp; Mirdita ishte nj\u00eb territor n\u00eb t\u00eb cilin vazhdonin t\u00eb sundonin princ\u00ebr dhe drejtues e krer\u00eb popullor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kishin b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur q\u00eb fal\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs zakonore dok\u00ebsore t\u00eb kishin m\u00ebvet\u00ebsin\u00eb dhe nuk e lejonin pushtimin e k\u00ebsaj treve.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6488,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-6487","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-histori-gjeografi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6487"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6489,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6487\/revisions\/6489"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}