{"id":6378,"date":"2016-11-17T12:10:42","date_gmt":"2016-11-17T12:10:42","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6378"},"modified":"2016-11-17T12:11:36","modified_gmt":"2016-11-17T12:11:36","slug":"interviste-me-prof-augustin-giordano","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6378","title":{"rendered":"Intervist\u00eb me Prof.Augustin Giordano"},"content":{"rendered":"<p><strong><em><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/vilhelme.png\" rel=\"attachment wp-att-6380\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-6380\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/vilhelme-201x300.png\" alt=\"vilhelme\" width=\"201\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/vilhelme-201x300.png 201w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/vilhelme.png 210w\" sizes=\"auto, (max-width: 201px) 100vw, 201px\" \/><\/a>Vilhelme Vrana Haxhiraj<\/em><\/strong><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u201cRr\u00ebnj\u00ebt tona jan\u00eb k\u00ebtu, deg\u00ebt n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb hodh\u00ebn shtat!\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Botuar n\u00eb origjinal<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>\u201cShqip\u00ebrin\u00eb e kemi te buza e te z\u00ebmra! Katundi im ish 100% arb\u00ebresh, ndaj jeta e djemvet arbresh\u00eb, Ejanin\u00eb, shkonej normale, sikur t\u00eb rrohej n\u00eb Shqip\u00ebri. Shqip\u00ebris\u00eb i vodhtim \u00ebmrin e vjet\u00ebr, Arb\u00ebr; e na p\u00eblqen t\u00eb thrritemi Arb\u00ebresh\u00eb; dhe t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e katundevet ku rroj\u00ebn Arb\u00ebresh\u00ebt e thrresmi Arb\u00ebr\u00ec. E vet ky \u00ebmer sos\u00ebn t\u2019i buthtonj\u00eb jet\u00ebs kush jemi e ka vimi. Un\u00eb u rrita me fj\u00e0murin shqiptar nd\u00ebr syt\u00eb, me himnin shqiptar nd\u00ebr vesh\u00ebt: me fjamurin shqiptar nd\u00ebr vallet e Frasnit\u00ebs t\u00eb qellur me dor\u00eb ka \u2018fjamur\u00e0ri\u2019, p\u00ebr krei valles; me himnin shqiptar t\u00eb k\u00ebnduar ka grupet folk arb\u00ebresh\u00eb.\u00a0 Edhe katundet arb\u00ebresh\u00eb jan\u00eb pjot\u00eb me buste t\u00eb Skanderbekut, me \u00ebmre personaxhesh\/qytetesh n\u00eb toponimit\u00eb katundare, me fj\u00e0mure \u00e7\u00eb val\u00ebviten nd\u00ebr shfaqjet folklorike.<\/em><em> Revista <\/em><em>\u2018Jeta Arb\u00ebreshe\u2019 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ngusht me motin. Nj\u00eb ngusht me Arb\u00ebresh\u00ebt. Nj\u00eb \u2018jatr\u00ec\u2019 \u00e7\u00eb Arb\u00ebris\u00eb i b\u00ebn mir\u00eb. Gjuh\u00ebs\u00a0 arb\u00ebreshe i b\u00ebn mir\u00eb. Historis\u00eb arb\u00ebreshe i b\u00ebn mir\u00eb.\u00a0 Shqip\u00ebris\u00eb i b\u00ebn mir\u00eb.\u201d<\/em><em>August Giordano<\/em><em>\u00a0<\/em><!--more--><\/p>\n<p><em>Shqip\u00ebria, m\u00eb e lashta e kontinentit evropian,\u201c<strong>Dekania e Racave\u201d(Viktor Frobin- 15 qershor 1913),<\/strong> \u201cduke trash\u00ebguar nj\u00eb gjuh\u00eb unikale, e vetmja q\u00eb deshifron shkrimet e lashta, t\u00eb gjuh\u00ebve q\u00eb sot jan\u00eb zhdukur si:( latinisht, sanskritisht,greqishte e vjet\u00ebr-<strong>Nermin Vlora Falaski<\/strong>&#8211; );\u201dgjuha ilire q\u00eb flet m\u00eb s\u00eb miri p\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb e saj, si m\u00eb e vjetra nd\u00ebr gjuh\u00ebt nd\u00ebrkontinentale\u201d <strong>(Dhimit\u00ebr Pilika-\u201cPellazg\u00ebt ,historia jon\u00eb e mohuar\u201d).<\/strong> Meq\u00eb gjuha shqipe ka nj\u00eb fjalor frazeologjik tejet t\u00eb pasur, ruan n\u00eb vetvete thesaret\u00eb m\u00ebdha gjuh\u00ebsore( <strong>Prof.Dr. Eshref Ymeri \u2013Fjalori Frazeologjik Rusisht -shqip)<\/strong> .\u201dRr\u00ebnj\u00ebt jan\u00eb k\u00ebtu, n\u00eb k\u00ebt\u00eb tok\u00eb gjaklar\u00eb, kurse deg\u00ebt n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb jan\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb e hodh\u00ebn shtat\u201d<strong>(Vivra-Rr\u00ebnj\u00ebt<\/strong>)..<\/em><\/p>\n<p>Kujtesa e dijes komb\u00ebtare thot\u00eb<em>:\u201dGjaku nuk b\u00ebhet uj\u00eb\u2019, \u2018na afron era e gjakut\u2019; \u2018na th\u00ebrret gjaku i st\u00ebrgjysh\u00ebrve\u2019; \u2018na ngroh shpirtin vlagu i tok\u00ebs m\u00ebm\u00eb\u2019; \u2018kemi t\u00eb nj\u00ebjtin gjak n\u00eb deje\u2019; \u2018na bashkon gjuha e n\u00ebn\u00ebs\u2019; \u2018Jemi nj\u00eb fis e nj\u00eb far\u00eb\u2019; \u2018lind\u00ebm nga e nj\u00ebjta balt\u00eb\u2019;\u2019ku ka rrjedhur, do t\u00eb pikoj\u00eb, ku vete soji n\u00eb soj\u201detje&#8230;-<\/em> ka mjaft shprehje t\u00eb tilla dometh\u00ebn\u00ebse.<\/p>\n<p>Shqiptar\u00ebt, q\u00eb kushtet jetike dhe pushtimet e gjata nd\u00ebr shekuj i detyruan t\u00eb m\u00ebrgojn\u00eb, jo vet\u00ebm nuk harruan vendlindjen e t\u00eb par\u00ebve, por ruajt\u00ebn gjuh\u00ebn, besimin, doket apo zakonet.<\/p>\n<p>P\u00ebrher\u00eb kam qen\u00eb e interesuar p\u00ebr v\u00ebllez\u00ebrit e mi Arb\u00ebresh\u00eb t\u00eb Italis\u00eb apo Arvanitasit e Greqis\u00eb, si dhe trevat ballkanike apo evropiane ku jetojn\u00eb dhe punojn\u00eb shqiptar\u00eb. Por lidhjen shpirt\u00ebrore me ta e krijova kur rast\u00ebsia m\u00eb njohu me <strong><em>z.Tommaso Campera (Sekretar i Sh. Vatra Arb\u00ebreshe<\/em><\/strong>\u201dChieri-Torino). Pasi fitova konkursin poetik me \u00e7mimin \u201c<strong>Gj.K. Sk\u00ebnberbeu\u201d<\/strong>\u00a0 m\u00eb 2009 n\u00eb Itali, ishte k\u00ebnaq\u00ebsi q\u00eb u njoha me gjith\u00eb komunitetin shqiptar aty. Kur e pyet\u00ebm z.Campera se si na njohu pa u takuar kurr\u00eb, u p\u00ebrgjigj; &#8211; <em>\u201cNa lidh gjaku dhe gjuha. Kemi 600 vjet q\u00eb flasim shpip<\/em>\u201d. U mrekullova kur m\u00ebsova se n\u00eb Piemonte jetonin 10.000 familje arb\u00ebreshe. Madje nj\u00eb fshat i t\u00ebr\u00eb mbante mbiemrin tim Vrana. Ata ruanin mbiemrat e vjet\u00ebr shqiptar\u00eb, si: Matranga, Borgia (Borxha), Durr\u00ebsi, Shkodra, To\u00e7i, Kastrioti, etj&#8230; Njohja me presidentin <strong><em>Prof. Vincenzo Cucci (Vin\u00e7enx Ku\u00e7i), me kryetarin e juris\u00eb, Prof.Doc. Italo Costante Fortino<\/em><\/strong>, i vler\u00ebsuar nga<strong><em> Presidenti i Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me Urdhrin \u201cMjesht\u00ebr i Madh\u201d, si personalitet i kultur\u00ebs arb\u00ebreshe, <\/em><\/strong>me t\u00eb cilin e ruaj miq\u00ebsin\u00eb. M\u00eb pas marr\u00ebdh\u00ebniet me Arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb , u forcuan nga nj\u00eb ftes\u00eb e ardhur p\u00ebr bashk\u00ebpunim me Revist\u00ebn \u201c<strong><em>Jeta Arb\u00ebreshe<\/em><\/strong>\u201d nga drejtori i saj, <strong><em>prof.Augustin Giordano<\/em><\/strong>, me t\u00eb cilin komunikoj vazhdimisht.<\/p>\n<p>Tani kjo revist\u00eb ka dit\u00eblindjen, mbush 15 vite pun\u00eb, ku pasqyron: let\u00ebrsi, gjuh\u00ebsi, albanologji, histori dhe studime. Duke i uruar mbar\u00ebsi dhe jet\u00ebgjat\u00ebsi revist\u00ebs q\u00eb flet arb\u00ebrisht dhe shqip! P\u00ebrg\u00ebzoj stafin e saj dhe ve\u00e7an\u00ebrisht\u00a0 z. Giordano p\u00ebr pun\u00ebn e madhe t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, por fisnike q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb, q\u00eb b\u00ebjn\u00eb dhe do t\u00eb b\u00ebjn\u00eb p\u00ebr t\u2019ia rritur emrin k\u00ebsaj reviste ku flitet arb\u00ebrisht dhe shqip!<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrvjetor i drejtohem p\u00ebr nj\u00eb intervist\u00eb drejtorit t\u00eb revist\u00ebs, Prof. Giordano, i cili e mir\u00ebpriti ftes\u00ebn time:<em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0 *Profesor Giordano, p\u00ebrsh\u00ebndetje nga Shqip\u00ebria, nga Vlora e dy deteve! \u00cbsht\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi e ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr mua q\u00eb t\u00eb komunikoj me ju! Cili \u00ebsht\u00eb z. Agostino Giordano? <\/em><\/p>\n<p>-M\u2019e thon\u00eb Agostino Giordano, u leva n\u00eb Ejanin\u00eb\/Pur\u00e7ill, katund arb\u00ebresh i provinxh\u00ebs s\u00eb Kosenx\u00ebs (krahin\u00eb e Kalabris\u00eb, Itali), bir i nji f\u00ebmilje bujqish, i dyjti i kat\u00ebr bilve. Ati im ish ka Frasnita, m\u00ebma ka Ejanina, fraksiona e saj. Tat\u00ebmadhrat e mi, ka dy an\u00ebt, ishin bujq, me dhera, vreshta, shpi e dhen <strong>(Bag\u00ebti)<\/strong>. E t\u00eb kat\u00ebr Arb\u00ebresh\u00eb; ata ka ana e tat\u00ebs, pra, ishin nipra t\u00eb papasit <strong><em>Bernardo Bilotta (1843-1918<\/em><\/strong>), prift i Frasnit\u00ebs, poet e letrar.<\/p>\n<p>U leva te viti 1950, nd\u00eb mars. Studiova n\u00eb Universitetin e Rrom\u00ebs\u2018La Sapienza\u2019. E atj\u00e8 u diplomova n\u00eb Let\u00ebrs\u00ec, me nj\u00eb tez\u00eb mbi argument arb\u00ebresh, \u2018Poezi popullore e Ejanin\u00ebs dhe e Frasnit\u00ebs\u2019; relatori im <strong><em>prof.Ernest Koliqi<\/em><\/strong> vdiq tre muaj par\u00eb diplom\u00ebs. M\u00ebsova p\u00ebr 40 vjet \u2018Let\u00ebrsi Italiane e Histor\u00ec\u2019 nd\u00ebr Shkollat e Larta t\u00eb provin\u00e7\u00ebs s\u00eb Kosenx\u00ebs. Sot jam n\u00eb pension.<\/p>\n<p>*<em>Cila \u00ebsht\u00eb aktualisht gjendja juaj civile ?<\/em><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>-Jam i martuar e kam dy bil: nj\u00e8ri, gazetar profesionist, sh\u00ebrben jasht\u00eb Italis\u00eb; jetri, m\u00eb i vog\u00ebl, b\u00ebn \u2018sh\u00ebrbim civil\u2019 nd\u00eb katund.<\/p>\n<p><em>* Kur m\u00ebsuat se ishit me origjin\u00eb shqiptare, si jeni ndjer\u00eb moralisht e shpirt\u00ebrisht? A ka ndikuar origjina n\u00eb jet\u00ebn tuaj private apo dhe si komunitet<\/em>?<\/p>\n<p>-Lerja te nj\u00eb katund arb\u00ebresh, nd\u00ebr\u00a0 vitrat \u201950 t\u00eb shekullit t\u00eb shkuar, s\u2019ish fare traumat\u00ecke. Katundi im ish 100% arb\u00ebresh. Njera \u00e7\u00eb rrihej nd\u00eb shpi, shkohej nj\u00eb vog\u00ebl\u00ed e hareshme e pa probleme: gjiton\u00eca ish nj\u00eb \u2018f\u00ebmil\u00eb e zgjeruar\u2019, gjithsej ish lozje e fest\u00eb. Traumi rrohej kur hihej n\u00eb skoll\u00eb fillore: atj\u00e8 s\u2019mund t\u00eb folej m\u00eb arbrisht, kish x\u00ebhej gjuha italiane. Atje z\u00ebjin problemet p\u00ebr vashat e djemt arb\u00ebresh\u00eb t\u00eb katundit.<\/p>\n<p>U pata fatin t\u00eb kisha, p\u00ebr lal\u00eb, priftin bixantin t\u00eb katundit, papas Emanuele Giordano, vllau i atit. E dhj\u00e0j kur kisha 5 vjet, vajta e rrova me t\u00eb, te Kan\u00f2nika (shpia e priftit). Ai ish nj\u00eb albanolog i njohur (vdiq vjet, 94 vje\u00e7ar) e k\u00ebshtu \u2018k\u00ebcimin te italishtja\u2019 u e pata shum\u00eb m\u00eb t\u00eb l\u00e9 se shok\u00ebt e mi.<\/p>\n<p>Jasht shkoll\u00ebs, x\u00ebnsi arbresh prirej arbresh, e rronej natyrisht rrojtjen e tij etnike. Shpirt\u00ebrisht, pra, arbreshi i Ejanin\u00ebs s\u2019kish probleme, sepse zotilal\u00eb, edhe muzikolog, e kish anticipuar Koncilin Vatikan II e shum\u00eb pjesa t\u00eb k\u00ebnduara t\u00eb Liturgjis\u00eb Bixantine i kish tashpjerr\u00eb ka greqishtja n\u00eb arb\u00ebrishte, e i kish adhaptuar muzik\u00ebs bixantine. Ve\u00e7 \u2018miz\u00ebs \u2018 bardh\u00eb\u2019 t\u00eb shkoll\u00ebs italiane, jeta e djemvet arbresh\u00eb, Ejanin\u00eb, shkonej normale, sikur t\u00eb rrohej n\u00eb Shqip\u00ebri. Arbreshit\u00e8t 100%.<\/p>\n<p>Origjina ime arb\u00ebreshe ka ndikuar pozitivisht n\u00eb jet\u00ebn time private, m\u00ebsem\u00eb p\u00ebr \u2018m\u00ebsuesin personal\u2019 \u00e7\u00eb pata te f\u00ebmila, zotin lal\u00eb Emanuill.<\/p>\n<p><em>* Ndikon tek Ju af\u00ebrsia gjeografike me vendin e t\u00eb par\u00ebve.\u00a0 Na lagin t\u00eb nj\u00ebjtat uj\u00ebra t\u00eb t\u00eb dy deteve dhe jemi n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gjer\u00ebsi gjeografike.<\/em><\/p>\n<p>Af\u00ebrsin\u00eb e Arb\u00ebris\u00eb (katundevet Arb\u00ebresh\u00eb)\u00a0 me Shqip\u00ebrin\u00eb e njoha qart\u00eb\u00a0 te Gjuha; e pra te Vallet,\u00a0 te Rrapsodhit\u00eb, te veshjet; gjat\u00eb rr\u00ebfimevet, gjat\u00eb m\u00ebsimevet t\u00eb pjeqvet, t\u00eb prindvet dhe t\u00eb\u00a0 zotit lal\u00eb. Karta gjeografike e Shqip\u00ebris\u00eb ish e stisur me gozhd\u00eb te muri i zyr\u00ebs s\u00eb zotit lal\u00eb, mbi libret e rivistat \u00e7\u00eb i vijin me post\u00eb ka Shqip\u00ebria, zotit lal\u00eb, \u00e7\u00eb prej vitevet \u201950. Un\u00eb, te Kanonika e zotit lal\u00eb, isha af\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb, m\u00eb se gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt. Edhe p\u00ebr vizitat \u00e7\u00eb gjuh\u00ebtar\u00eb e letrar\u00eb Shqiptar\u00eb i b\u00ebjin zotit lal\u00eb; si edhe p\u00ebr shkrimet e shumta t\u00eb lal\u00ebs mbi gjuh\u00ebn, folklorin, historin\u00eb arb\u00ebreshe. U fj\u00ebja n\u00eb Bibliotek\u00eb e ndukja aj\u00ebr arbresh e shqiptar.Dhe shfletoja e djovasja libre arb\u00ebresh\u00eb e shqip.<\/p>\n<p>Dhe \u2018ujrat e dy detevet\u2019 i nd\u00fdejta v\u00ebrtet \u2018t\u00eb nj\u00ebjta\u2019, kur zoti lal\u00eb vate t\u00eb par\u00ebn her\u00eb, me avion, nd\u00eb Shqip\u00ebr\u00ec, i ftuar nga Universiteti i Tiran\u00ebs, nd\u00eb 1967; o kur u, n\u00eb vitin \u201976, me an\u00ec, b\u00ebra udh\u00ebtimin Bari-Bar p\u00ebr t\u00eb veja n\u00eb Prishtin\u00eb, tek Seminari Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb Huaj.<\/p>\n<p><em>* Duke bashk\u00ebpunuar me ju, kam m\u00ebsuar se ju flisni mir\u00eb shqip dhe jepni m\u00ebsim n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjuh\u00eb? Si e keni m\u00ebsuar gjuh\u00ebn shqipe? <\/em><\/p>\n<p>-Tue jetuar af\u00ebr zotit lal\u00eb, gjuh\u00ebn arbreshe xura t\u2019e <strong>djovasja(lexoja)<\/strong>e t\u2019e shkruaja. Zura e shkruajta poezi \u00e7\u00eb kur kisha 17 vjet. N\u00eb Universitetin e Rrom\u00ebs, pra, thellova studimin e\u00a0 gjuh\u00ebs shqipe, \u00e7\u00eb njihja.Te viti 1972, redaktoja, me zotin lal\u00eb, revist\u00ebn Z\u00ebri i Arb\u00ebresh\u00ebvet (1972-1982). Pas diplom\u00ebs, m\u00ebsova Gjuh\u00eb Arb\u00ebreshe\u00a0 te skollat e mesme t\u00eb katundevet arb\u00ebresh\u00ebFrasnit\u00eb e \u00c7ift, dh\u00e8sper (pasdite<strong>)<\/strong>, p\u00ebr dy vjet shkollor\u00eb. Pra, n\u00ebn drejtimin e papasit prof.Francesco Solano, ordinar i katedr\u00ebs s\u00eb Gjuh\u00ebs Shqipe n\u00eb Universitetin e Kalabris\u00eb, dh\u00e9 m\u00ebsim si \u2018lektor i gjuh\u00ebs shqipe\u2019 \u00e7\u2019ka viti akademik 1986-87, p\u00ebr shtat\u00eb vjet.<\/p>\n<p><em>*A keni pasur ndonj\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi kur u flisnit shqip, apo u m\u00ebsonit alfabetin e gjuh\u00ebs shqipe f\u00ebmij\u00ebve arb\u00ebresh\u00eb?<\/em><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>-Arb\u00ebreshi folen arb\u00ebrishtin, e arb\u00ebrishtja ka t\u2019i m\u00ebsohet, jo shqipja. Djali arbresh \u2013 si i rrituri arbresh \u2013 s\u2019e njeh shqipen, s\u2019e kupton shqipen. Shkurt: arbreshi do alfabetizuar tek e folmja e tij katundare. \u00c7do arbresh tek e folmja e tij lokale. E, m\u00ebsem\u00eb, jo alfabetizim arbresh n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe! Vasha e djali arbresh\u00eb duan folur te gjuha e s\u2019j\u00ebm\u00ebs, e katundit: duan alfabetizuar tek ajo gjuh\u00eb, sepse me at\u00eb gjuh\u00eb rroj\u00ebn dit\u00eb pas ditje. \u2018Shqipja s\u2019ka lidhje\u2019, nd\u00ebr katundet arb\u00ebresh\u00eb. Vendi i saj jan\u00eb Universitetet Italian\u00eb ku ka katedra gjuhje dhe let\u00ebrsije shqipe: Rom\u00eb, Napul, Kosenx\u00eb, Palerm\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, t\u00eb shkohet ka t\u00eb folurit arbrisht tek t\u00eb shkruarit arbrisht, s\u2019\u00ebsht l\u00e9: aq kur k\u00e9 t\u2019e x\u00ebsh, sa kur ke t\u2019e m\u00ebsosh. Po kur \u00ebnda e m\u00ebsuesit p\u00ebrpiqet (takohet) me kuriozitetin e djalit, s\u2019ka m\u00eb probleme. E kur djalit i folet tek e folmja e tij dhe i m\u00ebsohet t\u00eb shkruanj fjal\u00ebt \u00e7\u00eb di, probleme s\u2019ka: alfabeti x\u00ebhet nj\u00ecze e m\u00ebsimi nd\u00ebrrohet n\u00eb lozje.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu qe p\u00ebr mua dhe k\u00ebshtu \u00ebsht\u00eb p\u00ebr \u00e7do djal e vash\u00eb arb\u00ebreshe.<\/p>\n<p><em>*\u00c7\u2019ndikim ka n\u00eb formimin tuaj historia\u00a0 e Shqip\u00ebris\u00eb? A gjenden tek ju gjurm\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs, shqiptare, si kostumet folklorike, rite t\u00eb ndryshme g\u00ebzimesh apo hidh\u00ebrimesh, k\u00ebng\u00eb, ose di\u00e7ka nga kuzhina shqiptare.<\/em><\/p>\n<p>-Na Arb\u00ebresh\u00eb vimi ka Shqip\u00ebria, ka m\u00eb se 5 shekul e gj\u00ecm\u00ebs. Me hyrjen e turqvet n\u00eb Shqip\u00ebr\u00ec, Skanderbeku personalisht na sht\u00fdjti t\u00eb vijim nd\u2019Itall\u00ec. P\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtojim lirin\u00eb dhe bes\u00ebn e krishter\u00eb.\u00a0 E thot Historia. Po, m\u00eb qart\u00eb se historia,\u00a0 na e thot Gjuha, mbi\u00ebmret, topon\u00ecmet, veshjet, k\u00ebng\u00ebt, vjershet, Kalimeret,(K\u00ebng\u00eb popullore Qishnje)riti bixantin-arbresh, etj&#8230; Rrojtja jon\u00eb e t\u00ebr\u00eb na fol\u00ebn p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, Atdheu i \u00e9t\u00ebrvet tan\u00eb. Rapsodit\u00eb na folj\u00ebn p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. T\u00eb rruarit, t\u00eb ngr\u00ebnit, t\u00eb g\u00ebzuarit, t\u00eb qarit ton\u00eb na fol\u00ebn p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. Karakteri yn\u00eb i lir\u00eb, kryelart\u00eb,i fort\u00eb, i eg\u00ebr na zbulon shqiptar\u00eb. Me k\u00ebt\u00eb gjuh\u00eb arb\u00ebreshe \u2013 nj\u00eb deg\u00eb e dialektit tosk \u2013 kemi stisur nj\u00eb Let\u00ebrsi. Af\u00ebrsia e Arb\u00ebreshvet ndaj problemevet politik\u00eb t\u00eb shqiptarvet qe e madhe dhe e vlershme. Ndikimet, ka nj\u2019an\u00eb e ka jetra, sa m\u00eb t\u00eb duash.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebris\u00eb i vodhtim \u00ebmrin e vjet\u00ebr, Arb\u00ebr; e na p\u00eblqen t\u00eb thrritemi Arb\u00ebresh\u00eb; dhe t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e katundevet ku rroj\u00ebn Arb\u00ebresh\u00ebt e thrresmi Arb\u00ebr\u00ec. E vet ky \u00ebmer sos\u00ebn t\u2019i buthtonj\u00eb jet\u00ebs<\/p>\n<p>kush jemi e ka vimi.<\/p>\n<p><em>*\u00c7\u2019kuptim kan\u00eb simbolet komb\u00ebtare shqiptare p\u00ebr ju si individ dhe si komunitet n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. <\/em><\/p>\n<p>Un\u00eb u rrita me fj\u00e0murin shqiptar nd\u00ebr syt\u00eb, me himnin shqiptar nd\u00ebr vesh\u00ebt: me fjamurin shqiptar nd\u00ebr vallet e Frasnit\u00ebs t\u00eb qellur me dor\u00eb ka \u2018fjamur\u00e0ri\u2019, p\u00ebr krei valles; me himnin shqiptar t\u00eb k\u00ebnduar ka grupet folk arb\u00ebresh\u00eb.\u00a0 Edhe katundet arb\u00ebresh\u00eb jan\u00eb pjot\u00eb me buste t\u00eb Skanderbekut, me \u00ebmre personaxhesh\/qytetesh n\u00eb toponimit\u00eb katundare, me fj\u00e0mure \u00e7\u00eb val\u00ebviten nd\u00ebr shfaqjet folklorike.<\/p>\n<p>Mbi kanxh\u00e8lin e jasht\u00ebm t\u00eb shpis\u00eb sime disha t\u00eb skicuar nj\u00eb shqiponj\u00eb\u00a0 me-dy-krera.<\/p>\n<p>K\u00ebto simbole komb\u00ebtare i lidhj\u00ebn njeri-jetri arb\u00ebresh\u00ebt, si shprehja \u2018gjaku jon\u00eb i shprishur\u2019 kur p\u00ebrpiqen (takohen<strong>)<\/strong>. Shqip\u00ebrin\u00eb e kemi te buza e te z\u00ebmra.<\/p>\n<p><em>*Botimi i revist\u00ebs \u201dJeta Arb\u00ebreshe\u201de cila ka dit\u00eblindjen s\u00eb af\u00ebrmi, lindi si nevoj\u00eb, thjesht\u00eb si d\u00ebshir\u00eb e juaja, apo si domosdoshm\u00ebri<\/em>?<\/p>\n<p>-Nj\u00eb revist\u00eb lehet kur kihet \u00e7\u00eb t\u2019thohet, \u00e7\u00eb t\u2019jipet. Ndr\u00ecshe ka libri, \u00e7\u00eb mbetet nj\u00eb krijim personal, revista intereson m\u00eb veta, nj\u00eb komunitet; matet e rritet nd\u00eb mes t\u2019korrispondent\u00ebvet ebashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebvet. Nj\u00eb shkoll\u00eb, e nj\u00eb kated\u00ebr.<\/p>\n<p>Un\u00eb, me zotinlal\u00eb papas Emanuele Giordano, kishim pasur nj\u00eb p\u00ebrvoje publicistike dhjet\u00ebvje\u00e7are me \u2018Z\u00ebrin e Arb\u00ebreshvet\u2019(1972-1982), n\u00eb Ejanin\u00eb, po mua s\u2019m\u00eb kish nd\u00ebndur.<\/p>\n<p>\u2018Jeta Arb\u00ebreshe\u2019 (2002) lehet si \u2018d\u00ebshir\u00eb\u2019, sepse dish\u00ebroja t\u2019b\u00ebja \u2018gj\u00eb m\u00eb shum\u00eb\u2019 p\u00ebr Arb\u00ebresh\u00ebt, p\u00ebr Arb\u00ebrin\u00eb. Lehet si \u2018nevoj\u00eb\u2019, sepse Arb\u00ebresh\u00ebvet, Arb\u00ebris\u00eb, i lypsej nj\u00eb gazet\u00eb mujore, e t\u00ebr\u00eb e shkruar n\u00eb t\u00eb Folmet e \u00e7do katundi arb\u00ebresh. Lehet si \u2018e domosdoshme\u2019 sepse motet ishin t\u00eb pjekur: Ligji komb\u00ebtar \u2013 si edhe t\u2019tjer\u00eb Ligj\u00eb krahinor\u00eb &#8211; p\u00ebr Pakicat Gjuh\u00ebsore kishin q\u00ebn\u00eb aprovuar ka Italia e duhej nj\u00eb gazet\u00eb p\u00ebr \u2018t\u00eb shkruar e th\u00ebrritur\u2019 te gjuha e Arb\u00ebresh\u00ebvet. Ish von\u00eb, por akoma mb\u00eb her\u00eb, p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtohej Arb\u00ebria. Me shkrimet arb\u00ebresh\u00eb t\u00eb Arb\u00ebresh\u00ebvet e me ndihm\u00ebn e shkrimevet t\u00ebv\u00ebllez\u00ebrvet shqiptar\u00eb.\u00a0 Nj\u00eb veprim \u2018last minute\u2019, \u2018buz\u00eb p\u00ebrroit\u2019, p\u00ebr rrojtjen e t\u00eb Folmevet Arb\u00ebreshe, p\u00ebr ruajtjen e t\u00eb drejtavet t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb. Nd\u00ebse ky veprim u kish b\u00ebn\u00eb nd\u00ebr vitet \u201960 t\u00eb shek. t\u00eb shkuar, me gjith\u00eb revistat asimoti \u2018t\u00eb shkruara arb\u00ebrisht\u2019, sot ishim 10 pika me p\u00ebrpara: kishim shp\u00ebtuar sadopak 15%m\u00eb shum\u00eb t\u00eb Arb\u00ebreshit\u00e8tit ton\u00eb.<\/p>\n<p><em>* Cilat jan\u00eb temat dhe fushat m\u00eb t\u00eb prekshme q\u00eb evidentohen n\u00eb faqet e saj? Keni korespondent\u00eb t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm apo sipas rastit? <\/em><\/p>\n<p>&#8211; Kur nj\u00eb popull bier fjal\u00ebn, vdes. Mua m\u00eb intereson parem\u00ebpar\u00eb Gjuha Arb\u00ebreshe (= t\u00ebr\u00ebsia e\u00a0 t\u00eb Folmevet Arb\u00ebreshe): p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, \u2018dua\u2019 se Arb\u00ebresh\u00ebt \u2018kan\u00eb\u2019 shkruaj\u00ebn arbrisht, tek e folmja e katundevet tyre, jo l\u00ebtisht: p\u00ebr shum\u00eb mot b\u00ebm\u00eb \u2018politik\u00eb t\u00eb jashtme\u2019(shkruajtim l\u00ebtisht), p\u00ebr t\u2019ishim t\u00eb njohur ka t\u00eb h\u00f9ajit; nan\u00ec na duhet \u2018politik\u00eb e mbr\u00ebndshme\u2019: kem shkruami arbrisht, p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtomi vet\u00ebhen\u00eb ton\u00eb, identitetin ton\u00eb.<\/p>\n<p>Jemi Italian\u00eb, po me origjin\u00eb (e gjuh\u00eb e zakone e rit bixantin e kultur\u00eb) shqiptare.<\/p>\n<p>Korrispondent\u00ebt (ka pothuaj gjith\u00eb katundet ku folet arbrisht) jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm; k\u00ebshtu edhe Bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt. Arb\u00ebresh\u00eb e Shqiptar\u00eb. Arb\u00ebresh\u00ebt, m\u00eb shpejt gjind\u00eb normal\u00eb, se sa intelektual\u00eb o akademik\u00eb. Shqiptar\u00ebt, m\u00eb t\u00eb shum\u00ebt ka jeta universitare (shqiptare, kosovare e maqedonase) o intelektuale.<\/p>\n<p>Ve\u00e7 Gjuh\u00ebs (e praktikuar me shkrim), mbi Jeta Arb\u00ebreshe botohen materiale mbi let\u00ebrsin\u00eb, folklorin, zakonet, ritin bixantin, historin\u00eb arb\u00ebreshe, kronik\u00eb. Shqiptar\u00ebt shkruaj\u00ebn (m\u00ebsem\u00eb sotepara) vet mbi \u00c7\u00ebshtje Arb\u00ebreshe. Kur zura botimet (me zotin lal\u00eb) e kisha si \u00ebnd\u00ebrr, sot e realizova: Jeta Arbereshe \u00ebsht\u00eb e para (dhe e vetmja) revist\u00eb n\u00eb bot\u00eb, ku shkruhet vet arb\u00ebrisht (e shqip), e vet mbi Problematika Arb\u00ebreshe. Nj\u00eb \u00e7ud\u00ec!<\/p>\n<p><em>*I nderuar Prof.Giordano, un\u00eb do ta quaja revist\u00ebn tuaj, nj\u00eb monument t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb etniko-kulturore shqiptare q\u00eb ju po e vazhdoni intensivisht dhe me k\u00ebmb\u00ebngulje. Ju faleminderit p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pun\u00eb t\u00eb madhe, vetmohuese dhe me shum\u00eb vlera komb\u00ebtare.<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0 Zoti Agustin,\u00a0 n\u00eb bibliotek\u00ebn time\u00a0 personale kam libra t\u00eb Rilindasit t\u00eb madh\u00a0 De Rada, t\u00eb Mons. Eleuterio Fortino, Prof.Italo Costante Fortino, t\u00eb Tommaso Campera, antologji poetike t\u00eb Shoqat\u00ebs \u201cVatra Arb\u00ebreshe\u201d disa botime t\u00eb revist\u00ebs s\u00eb mrekullueshme \u201c Jeta Arb\u00ebreshe\u201d, q\u00eb keni pasur mir\u00ebsin\u00eb t\u00eb ma postoni Ju,personalisht. Cil\u00ebt jan\u00eb autor\u00ebt arb\u00ebresh\u00eb q\u00eb preferoni? <\/em><\/p>\n<p>-Si ju thash, per dica vjet rresht, u fjeta te Biblioteka e zotit lal\u00eb, papas Emanueli. Nj\u00eb det libresh, ku veprat e m\u00eb t\u00eb mb\u00ebdhenjvet Poet\u00eb e Shkrimtar\u00eb Arb\u00ebresh\u00eb, \u00e7\u2019ka De Rada njera te Vorea Ujko, zbukurojin mbi raftet k\u00ebsht\u00ebnjje. E ku veprat e pabotuara t\u00eb Bilot\u00ebs g\u00ebrshetohshin me rivistat arb\u00ebreshee me skedat e \u2018Fjalorit\u2019 t\u00eb zotit lal\u00eb. Autor\u00ebt, t\u00eb djesh\u00ebm e t\u00eb sotsh\u00ebm, \u00e7\u00eb ju m\u00eb citoni,(ve\u00e7 De Rad\u00ebs e Bilot\u00ebs) shkruajtin e shkruaj\u00ebn mbi J.A., i pata e i kam bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb. Nd\u00ebr Autor\u00ebt Arb\u00ebresh\u00eb, pra, a\u00ec \u00e7\u00eb m\u00eb p\u00eblqen m\u00eb shum\u00eb \u00ebsht\u00eb poeti Vorea Ujko (papa Domenico Bellizzi), ka Frasnita.<em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0*Sa njihet let\u00ebrsia shqiptare tek ju? E njihni ndryshimin midis let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb realizmit socialist dhe asaj bashk\u00ebkohore?<\/em><\/p>\n<p>-Njihet pak let\u00ebrsia shqiptare, nd\u00ebr katundet tan\u00eb; m\u00eb shum\u00eb njihen k\u00ebnkat shqiptare: muzika err\u00ebn atj\u00e8 ku libri n\u00ebng nx\u00ebn; edhe sepse jo pak qen\u00eb grupet folklorik\u00eb profesionist\u00eb shqiptar\u00eb \u00e7\u00eb, gjat\u00eb vitevet t\u00eb komunizmit, vejin e vijin nd\u00ebp\u00ebr katundet arb\u00ebresh\u00eb, p\u00ebr propagand\u00eb: k\u00ebnka e valle \u00e7\u00eb lan\u00eb gjurma n\u00eb grupet folk arb\u00ebresh\u00eb.\u00a0 P\u00ebrkundra, bibliotekat e intelektual\u00ebvet dhe dij\u00ebtar\u00ebvet arb\u00ebresh\u00eb (edhe priftra), \u00e7\u2019ka vitrat \u201950 t\u00eb shek. t\u00eb shkuar, qen\u00eb t\u00eb mbytura \u2013 falas &#8211; ka revista e libre t\u00eb \u2018realizmit socialist\u2019, \u00e7\u2019ka Veprat e Hoxh\u00ebs njera te \u2018Z\u00ebri i Popullit\u2019, ture shkuar n\u00ebp\u00ebrmes t\u00ebr\u00eb let\u00ebrsis\u00eb t\u00eb asaj kohe. \u00c7\u00eb prej vitit 2001, pra, nd\u00ebr bibliotekat e intelektual\u00ebvet arb\u00ebresh\u00eb errun\u00eb pak e m\u00eb pak libre nga Shqip\u00ebria, edhe sepse jo m\u00eb falas, po \u2018me t\u2019paguar\u2019. Sidoqoft\u00eb, edhe pse pra lirisht mund t\u00eb udh\u00ebtohej \u2018vafsh e ardhsh\u2019 ka Shqip\u00ebria, (e libret mund t\u00eb bjeh\u00ebshin edhe atj\u00e8, mb\u00eb vend) let\u00ebrsia bashk\u00ebkohore shqiptare zu e u njoh. Dhe ndryshimi me let\u00ebrsin\u00eb e vjet\u00ebr hoxhjane u p\u00e1, dhe u \u00e7mua pakund. Mbi revist\u00ebn Jeta Arb\u00ebreshe sot bashk\u00ebpunoj\u00ebn, kraha kraha, e vjetra gjenerat\u00eb shqiptare dhe e reja: gj\u00ebnden, p\u00ebr shembull,\u00a0 shkrime t\u00eb proff. Klara Kodr\u00ebs si t\u00eb Laura Smaqit.<\/p>\n<p><em>*Nuk e kam vizituar Kalabrin\u00eb, por si m\u00ebsuese gjeografie, gjej nj\u00eb ngjashm\u00ebri t\u00eb jasht\u00ebzakonshme mes brigjeve t\u00eb jugut kalabrez, e Si\u00e7ilis\u00eb, me bregdetin jugor t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, duke nisur q\u00eb nga Vlora. E nj\u00ebjta thell\u00ebsi, gjire t\u00eb panumurta ngjyr\u00eb blu, bregdet i lart\u00eb shk\u00ebmbor me ullinj dhe agrume. Pse u vendos\u00ebn n\u00eb nj\u00eb terren t\u00eb till\u00eb t\u00eb par\u00ebt tuaj kur emigruan?<\/em><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>-Historia thot se na Arb\u00ebresh\u00eb iktim ka Atdheu n\u00eb shek.XV, m\u00eb t\u00eb shum\u00ebt nga jugu. K\u00ebt\u00eb e provon edhe fakti se afro t\u00ebr\u00ebsia e komunitetevet arb\u00ebresh\u00eb n\u00eb Itali kish ritin bixantin grek, \u00e7\u00eb peshkop\u00ebt l\u00ebtinj, gjat\u00eb motit, luftuan eg\u00ebr dhe ka gjimsa e katundevet b\u00ebn e u zhduk. Lan\u00eb Atdheun si ushtar\u00eb t\u00eb Gjergj Kastriotit Skanderb\u00e9, po nd\u00eb Ital\u00ec \u2013 <strong>ve\u00e7 buler\u00ebvet<\/strong> \u00e7\u00eb preferuan t\u00eb rrojin Napul &#8211; pat\u2019 b\u00ebhshin bujq e delar\u00eb. E katundet e tyre s\u2019i themeluan n\u00eb bregdet, o af\u00ebr detit, p\u00ebr\u00a0 tr\u00ebmb\u00ebsi t\u00eb Turqvet, po preferuan t\u00eb hyjin mbr\u00ebnda territorevet e t\u2019i stisjin mbi kodra t\u00eb ajrosura o n\u00ebn shpate malesh. Dhe fituan vreshta e ullinj, rrit\u2019tin <strong>m\u00ebndra<\/strong> dhensh e dhish e lop\u00ebsh, ture rikrijuar ambientin bujq\u00ebsor \u00e7\u00eb kishin l\u00ebn\u00ebte M\u00ebm\u00ebdheu.<\/p>\n<p>.<em>-Profesor, m\u00eb falni p\u00ebr nd\u00ebrhyrjen , por p\u00ebr aq sa e njoh historin\u00eb e Arb\u00ebresh\u00ebve, p\u00ebrcaktues i origjin\u00ebs suaj jugore shqiptare, nuk jan\u00eb vet\u00ebm ritet fetare, por dhe toponimet\u00a0 <strong>Kalabri*<\/strong>, <strong>Ejanina*,<\/strong> edhe kostumet popullore, arb\u00ebrishtja\u00a0 juaj\u00a0 i p\u00ebrket djalektit tosk\u00eb. Mesa di, ju keni fituar t\u00eb drejtat e minoranc\u00ebs nga shteti italian. Jan\u00eb t\u00eb mjaftueshme apo keni k\u00ebrkesa t\u00eb reja?<\/em><\/p>\n<p><em>Vo: sqaroj k\u00ebto 2 toponime<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *Calabria= ca \u2013Lab\u00ebria= Kah Lab\u00ebria =nga Lab\u00ebria<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *Ejanina=\u00a0 e-janina = \u00ebsht\u00eb Janina ose( si Janina). Shqip\u00ebrohet edhe ndryshe:<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *Ejanina= Ejani\u00a0 -na=Ejani\u00a0 te\u00a0 ne\u00a0\u00a0 (sh\u00ebn. i autoresVivra)<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>\u00cbmri <em>Calabria<\/em>s\u2019ka prejardhje (ve\u00e7 ato fonetike) t\u00eb sigurta\/historike ilire apo shqiptare.<\/p>\n<p>\u00cbmri <em>Ejanina<\/em>vjen ka \u00ebmri i lumit <em>Ejano<\/em>, \u00e7\u00eb buron n\u00ebn k\u00ebtij katundi.<\/p>\n<p>-Pas 5 shekul e gjim\u00ebs, Pakica Arb\u00ebreshe \u00ebsht\u00eb e njohur ka Institucjonat Italiane, qendrore dhe krahinore. Ligj\u00ebn 482 e vitit 1999 e aprovoi Shteti Italian, po atj\u00e8 ku gj\u00ebnden katunde ku folet arb\u00ebrisht, krahinat kan\u00eb pra aprovuar Ligja di\u00e7ka t\u00eb ngjashme, p\u00ebr ruajtjen e Pakic\u00ebs arb\u00ebreshe (si edhe t\u00eb tjerave Pakica). Mir\u00ebpo, jan\u00eb Ligja t\u00eb pamjaftueshme o nga ana normative o ka ajo ekonomike; o qen\u00eb aplikuara lik, aq ka autoritetet politik\u00eb krahinor\u00eb sa ka p\u00ebrgjegjsit universitar\u00eb. O, m\u00eb keq, parat\u00eb qen\u00eb t\u00eb shfryt\u00ebzuara lik: p\u00ebr shembull, jo p\u00ebr ruajtjen (dhe m\u00ebsimin) e Gjuh\u00ebs s\u00eb Pakic\u00ebs Arb\u00ebreshe po p\u00ebr m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs shqipe, n\u00eb kontekste katundare ku u b\u00ebn\u00eb ndryshe d\u00ebme, m\u00ebsem\u00eb n\u00eb sfer\u00ebn shkollore. Jan\u00eb katunde ku ligjat aplikohen, ku fare, ku \u00a0aq sa fare. Nj\u00eb kaos. Jeta Arb\u00ebreshe lufton vet p\u00ebr nj\u00eb objektiv: Ligjat duan respektuar e jo m\u00eb nj\u00eb cent ka t\u00eb ver\u00eb jasht\u00eb Arb\u00ebris\u00eb, o t\u00ebfinanconj\u00eb projekte \u00e7\u2019i ven\u00eb kund\u00ebr Arb\u00ebris\u00eb, kund\u00ebr Arb\u00ebreshvet, kund\u00ebr Gjuh\u00ebs Arb\u00ebreshe. Kjo \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkesa jon\u00eb e re. Serioze, e rrept\u00eb, e pa-diskutueshme.<\/p>\n<p><em>*Cilat jan\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet tuaja me Shqip\u00ebrin\u00eb? Keni d\u00ebshir\u00eb ta vizitoni dhe ta njihni Shqip\u00ebrin\u00eb?<\/em><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>-Njera sot, vizitat e mia kan\u00eb interesuar m\u00eb Kosov\u00ebn se Shqip\u00ebrin\u00eb. N\u00eb Prishtin\u00eb vajta disa her\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb Seminarit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb gushtit, ku nderova Arb\u00ebrin\u00eb me kumtesa t\u00eb posa\u00e7me. E ku p\u00ebrdora Arb\u00ebrishten, se sa munda. N\u00eb Shkup qeva nd\u00ebr vitet \u201970, e atj\u00e8 m\u00eb botuan nj\u00eb p\u00ebrmbledhje poezish. T\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb njoh aeroportin e Tiran\u00ebs dhe bulevardin e kryeqytetit, ku edhe h\u00ebngra drek\u00eb; njoh edhe pak Durr\u00ebsin, ku errura me trag\u00e8t; dhe autorrug\u00ebn Durr\u00ebs-Prishtin\u00eb. E bukur. N\u00eb Prishtin\u00eb kam disa bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb t\u00eb vlersh\u00ebm, si mikun v\u00ebllaz\u00ebror gjuh\u00ebtarin prof.dr.Imri Badallaj. N\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb ambient universitar\u00eb e jo, bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt jan\u00eb afro 20: e para qe prof.sha Merita Bruci, t\u00eb Institutit Albanologjik t\u00eb Tiran\u00ebs. Shum\u00eb adhe s\u2019i njoh. M\u2019e ka \u00ebnda t\u2019e vizitonj Shqip\u00ebrin\u00eb, e jo pak: t\u2019e ec\u00ebnj, t\u2019e njoh, t\u2019e fotografonj. Se t\u00eb frym\u00ebzohem. Disa ftesa zyrtare shqiptare i refuzova, sepse qeva i z\u00ebn\u00eb me t\u00eb tjer\u00eb probleme.\u00a0 Po sotepara kam nd\u00ebrronj. Miqt m\u00eb pres\u00ebn. Shqip\u00ebria m\u00eb pret.<\/p>\n<p><em>\u00a0 *Natyrisht, q\u00eb jeni i mir\u00ebpritur . Shqip\u00ebria ka qen\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb bujare p\u00ebr kalimtar\u00ebt q\u00eb i z\u00eb rruga n\u00eb det dhe i fton n\u00eb sht\u00ebpi me k\u00ebto fjal\u00eb: \u201cO udh\u00ebtar q\u00eb nata e stuhishme\u00a0 t\u00eb\u00a0 zuri n\u00eb det, eja! Eja&#8230;, Buk\u00eb, krip dhe zem\u00ebr do t\u00eb gjesh n\u00eb \u00e7do vat\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij trualli t\u00eb bekuar nga Zoti!\u201d<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0Kurse bijt\u00eb dhe bijat e saj i pret me krah\u00eb hapur si n\u00ebna q\u00eb pret f\u00ebmij\u00ebn!Pastaj&#8230;, Ju i nderuar Prof.Agostino jeni deg\u00ebt e shp\u00ebrndara n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb, kurse rr\u00ebnj\u00ebt i keni k\u00ebtu. \u00cbsht\u00eb e drejta e deg\u00ebve ,q\u00eb t\u00eb gjejn\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt se ku i kan\u00eb, sepse ato jan\u00eb identiteti yn\u00eb i p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/em><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>*Jeta Arb\u00ebreshe simbjet mbaron 15 vjet. U nis si gazet\u00eb kartje, dil nga muaj, me gjasht\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb faqe; sot \u00ebsht\u00eb revist\u00eb, del nga gjasht\u00eb muaj e online, me 80-100 faqe. E shkruar arb\u00ebrisht ka arb\u00ebresh\u00ebt, p\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt. Se t\u00eb rronj\u00eb Gjuha Arb\u00ebreshe.<\/p>\n<p>V\u00ebllez\u00ebrit Shqiptar\u00eb, kado rroj\u00ebn, na ndihj\u00ebn me shkrimet e studimet e tyre. Mbi problematike arb\u00ebreshe. Na do t\u2019i qasmi ata sa m\u00eb af\u00ebr neve, katundevet tan\u00eb, vatravet tona: se t\u00eb njohj\u00ebn sa m\u00eb thell\u00eb q\u00ebnien ton\u00eb, gjuh\u00ebsore, letrare, etnografike, historike, reale. P\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e Arb\u00ebresh\u00ebvet. E p\u00ebr plot\u00ebsimin e njohjevet \u00e7\u00eb Shqip\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb mbi Arb\u00ebresh\u00ebt.<\/p>\n<p>\u2018Jeta Arb\u00ebreshe\u2019 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ur\u00eb p\u00ebrmbi dy zallesh, ku Arb\u00ebresh\u00eb e Shqiptar\u00eb, ka e t\u00ebr\u00eb Ballkania, ven\u00eb e vij\u00ebn, e shetitj\u00ebn, e folj\u00ebn, e nd\u00ebrroj\u00ebn nj\u00e8ri j\u00e8tri p\u00ebrvoje e g\u00ebzime. Ku nganj\u00eb jep e merr, ku nganj\u00eb priret te katundi i tij m\u00eb i b\u00ebgat\u00eb e m\u00eb trim se m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>\u2018Jeta Arb\u00ebreshe\u2019 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ngusht me motin. Nj\u00eb ngusht me Arb\u00ebresh\u00ebt. Nj\u00eb \u2018jatr\u00ec\u2019 \u00e7\u00eb Arb\u00ebris\u00eb i b\u00ebn mir\u00eb. Gjuh\u00ebs\u00a0 arb\u00ebreshe i b\u00ebn mir\u00eb. Historis\u00eb arb\u00ebreshe i b\u00ebn mir\u00eb.\u00a0 Shqip\u00ebris\u00eb i b\u00ebn mir\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb jatr\u00ed. &#8230;Po vet nd\u00ebse Arb\u00ebreshi dish\u00ebron t\u00eb sh\u00ebrohet&#8230;<\/p>\n<p><em>*I uroj rrug\u00eb t\u00eb mbar\u00eb, jet\u00eb t\u00eb gjat\u00eb dhe suksese medias m\u00eb t\u00eb bukur q\u00eb flet Shqip dhe Arb\u00ebrisht, revist\u00ebs \u201cJeta Arb\u00ebreshe\u201d me drejtor Prof. Agostino Giordano! Ju faleminderit p\u00ebr k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e jasht\u00ebzakonshme q\u00eb m\u00eb dhat\u00eb me k\u00ebt\u00eb bashk\u00ebbisedim mes dy njer\u00ebzve t\u00eb nj\u00eb gjaku e t\u00eb nj\u00eb race hyjnore, m\u00eb t\u00eb lasht\u00ebs n\u00eb bot\u00eb, rac\u00ebs Arb\u00ebro-Shqiptare!<\/em><\/p>\n<p><em>Po ju shpreh nj\u00eb d\u00ebshir\u00ebn time. E vetmja mund\u00ebsi imja p\u00ebr arbresh\u00ebt \u00ebsht\u00eb t\u2019Ju dhuroj juve personalisht, Universitetit t\u00eb Kozenc\u00ebs dhe Bibliotek\u00ebs t\u00eb Kalabris\u00eb disa nga titujt e botimeve t\u00eb mia. Mund\u00ebsisht siguroni postimin e librave. <\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0I nderuar\u00a0 Profesor! Mir\u00eb u takofshim n\u00eb Shqip\u00ebri ose n\u00eb Kalabri!<\/em><\/p>\n<p>Me sh\u00ebndet\u00eb!<\/p>\n<p><strong>Dy fjal\u00eb njohjeje p\u00ebr Bernardo Bilotta dhe Domenico Bellizzi\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Bernardo Bilotta\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n<p>Bernardo Bilotta (arb\u00ebrisht: Binard Bilota, 29 November, 1843 &#8211; 16 Qershor, 1918). Ishte nj\u00eb prift bixantin, poet dhe filolog arb\u00ebresh.<\/p>\n<p>Ka lindur n\u00eb Frasnit\u00eb, nga Emanuele Bilotta dhe Francesca Martire, ka studiuar n\u00eb <strong>San Demetrio Corone<\/strong> dhe u shugurua prift n\u00eb ritin bizantin m\u00eb 1866. Ka studiuar pedagogji e dha m\u00ebsim n\u00eb shkollat \u200b\u200bfillore t\u00eb Frasnit\u00ebs; \u00e7\u00eb prej vitit 1873 \u00ebsht\u00eb famullitar i Frasnit\u00ebs.<\/p>\n<p>P\u00ebrkushtimi i tij p\u00ebr studimin dhe ruajtjen e gjuh\u00ebs Arb\u00ebreshe, e b\u00ebri q\u00eb t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb disa kongrese arb\u00ebreshe gjuh\u00ebsore, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb nj\u00eb kongres t\u00eb mbajtur <strong>n\u00eb Corigliano Calabro (n\u00eb vitin 1895)<\/strong> dhe nj\u00eb <strong>tjet\u00ebr kongres t\u00eb mbajtur n\u00eb Lungro- Kozenca\u00a0 m\u00eb 1897<\/strong>.<\/p>\n<p>Si n\u00eb karrier\u00ebn e tij poetike,edhe t\u00eb shkruarit, ai \u00ebsht\u00eb i shqet\u00ebsuar. Bilotta ka filluar kompozimin n\u00eb vitin 1870, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur ai shkroi <strong>Markuri Dorsit<\/strong>(poem\u00eb satirike)<em>. <\/em>Disa vjet m\u00eb von\u00eb ai filloi poem\u00ebn epike\u201d <strong>Shpata Skanderbekut nd\u00eb Dibr\u00ebt Posht\u00eb<\/strong>\u201d, e cila u rishikua kat\u00ebr her\u00eb,n\u00eb vitin 1874 e n\u00eb 1890. P\u00ebrve\u00e7 nga prodhimi i tij n\u00eb poezi dhe poema, ai shkroi edhe <strong>disa vepra filologjike mbi gjuh\u00ebn shqipe<\/strong>, t\u00eb cilat i publikoi dhe vazhdoi deri n\u00eb vitin 1915.<\/p>\n<p><strong><em>Domenico Bellizzi<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Domenico Bellizzi (1918-1989)*,<\/strong> i njohur edhe me pseudonimin<strong>Vorea Ujko,<\/strong> \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb popullarizuarit dhe t\u00eb respektuarit poet\u00eb arb\u00ebresh\u00eb. Domenico Bellizzi ishte nj\u00eb prift arb\u00ebresh nga Frasnita, i cili ka b\u00ebr\u00eb famullitarin n\u00eb Firmo. Bellizzi vdiq n\u00eb nj\u00eb aksident me makin\u00eb n\u00eb janar 1989.Vargu i Bellizzit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shprehje e rafinuar lirike e qenies arb\u00ebreshe, q\u00eb ka shkruar n\u00eb shum\u00eb revista dhe antologji si dhe n\u00eb shtat\u00eb koleksione, kat\u00ebr prej t\u00eb cilave jan\u00eb botuar n\u00eb Itali, dy n\u00eb Shqip\u00ebri dhe nj\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Bellizzi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb poet i tradit\u00ebs s\u00eb pasur. Ai \u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimtar(pasardh\u00ebs) i denj\u00eb i poet\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj arb\u00ebresh\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb XIX<strong>, De Rada (1814-1903) dhe Zef Serembe<\/strong> (1844-1901), t\u00eb cil\u00ebt i admironte shum\u00eb. Vargu i tij \u00ebsht\u00eb i lidhur ngusht\u00eb me p\u00ebrvoj\u00ebn arb\u00ebreshe, ku tregon forc\u00ebn e lidhjes s\u00eb tij me kulturat e paraardh\u00ebsve t\u00eb tij n\u00eb Ballkan, pavar\u00ebsisht se kishin kaluar mbi 5 shekuj, ai vazhdon tradit\u00ebn e t\u00eb par\u00ebve t\u00eb tij shqiptar\u00eb.<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Botimet e Vorea Ujko-s<\/strong><\/p>\n<p><strong>*Zgjimet e Gjakut<\/strong>, Castrovillari1971;<\/p>\n<p><strong>*Kosov\u00eb, <\/strong>Cosenza 1973;<\/p>\n<p><strong>*Mote moderne<\/strong>, Schiavonea 1976 (Koh\u00ebt moderne);<\/p>\n<p><strong><em>*Ankth<\/em><\/strong><em>, Prishtin\u00eb 1979 (antologji poezish t\u00eb botuara, hartuar nga Ali Podrimja);<\/em><\/p>\n<p><strong>*Stinat e mia<\/strong>, Corigliano C.Stazione 1980 (Stin\u00ebt e mia);<\/p>\n<p><strong>*K\u00ebng\u00eb Arb\u00ebreshe<\/strong>, Tirana 1982;<\/p>\n<p><strong>*Burimi,<\/strong> Tirana 1985;<\/p>\n<p><strong>*Hapma der\u00ebn, zonja m\u00ebm\u00eb<\/strong>, Tirana 1990.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>(Cfr.: <strong>Vorea Ujko<\/strong>, Opera Letteraria, \/ <em>Studio introduttivo di Italo C.Fortino, cura dei testi di Agostino Giordano, traduzioni di Caterina Zuccaro<\/em>\/, pp.780, Editrice Il Coscile, Castrovillari 2004).<\/p>\n<p><em>vo:P\u00ebrshtati n\u00eb norm\u00ebn letrare t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe-<\/em><em> Vilhelme Vrana Haxhiraj<\/em><\/p>\n<p><em><strong>Solli per &#8220;Kuvendin &#8221; poetja Armela Hysi<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vilhelme Vrana Haxhiraj\u00a0 \u201cRr\u00ebnj\u00ebt tona jan\u00eb k\u00ebtu, deg\u00ebt n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb hodh\u00ebn shtat!\u201d \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Botuar n\u00eb origjinal \u201cShqip\u00ebrin\u00eb e kemi te buza e te z\u00ebmra! Katundi im ish 100% arb\u00ebresh, ndaj jeta e djemvet arbresh\u00eb, Ejanin\u00eb, shkonej normale, sikur t\u00eb rrohej n\u00eb Shqip\u00ebri. Shqip\u00ebris\u00eb i vodhtim \u00ebmrin e vjet\u00ebr, Arb\u00ebr; e na p\u00eblqen t\u00eb thrritemi Arb\u00ebresh\u00eb;&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6379,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-6378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-intervista"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6378"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6382,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6378\/revisions\/6382"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}