{"id":6374,"date":"2016-11-17T11:59:40","date_gmt":"2016-11-17T11:59:40","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6374"},"modified":"2016-11-17T11:59:40","modified_gmt":"2016-11-17T11:59:40","slug":"musineja-embleme-e-letersise-shqipe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6374","title":{"rendered":"Musineja, emblem\u00eb e letersis\u00eb shqipe"},"content":{"rendered":"<p>Prof.dr.Ermelinda Kashah<\/p>\n<p><strong>Musineja, emblem\u00eb e letersis\u00eb shqipe<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/ERMELINDA-KASHAH-1.png\" rel=\"attachment wp-att-6376\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-6376\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/ERMELINDA-KASHAH-1.png\" alt=\"ermelinda-kashah-1\" width=\"187\" height=\"189\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/ERMELINDA-KASHAH-1.png 187w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/ERMELINDA-KASHAH-1-50x50.png 50w\" sizes=\"auto, (max-width: 187px) 100vw, 187px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Thuhet se n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb tradit\u00ebs (n\u00eb rastin tim t\u00eb Gjirokastr\u00ebs), t\u00eb zgjon nj\u00eb njeri i librit e q\u00eb ka lidhje me fushat e dijes.<br \/>\nThon\u00eb se plag\u00ebt e s\u00eb shkuar\u00ebs l\u00ebndohen p\u00ebrs\u00ebri, p\u00ebrgjaken n\u00eb koh\u00ebn e tashme dhe zgjohen demon\u00ebt q\u00eb flen\u00eb n\u00eb shpirtrat e sakatuar t\u00eb <!--more-->njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb pik\u00ebllim t\u00eb madh. Traumat dhe tingujt e nj\u00eb simfonie shkat\u00ebrrimi shfaq\u00ebn vet\u00ebdijen e thell\u00eb p\u00ebr fatin e njeriut, p\u00ebr dekantimin e shpirtrave njer\u00ebzor\u00eb.Makineria e madhe e dinamik\u00ebs s\u00eb jet\u00ebs nuk ishte nj\u00eb vid\u00eb e vog\u00ebl, por mend\u00ebsia shqiptare e asaj kohe ishte nj\u00eb fuqi e err\u00ebt q\u00eb i soll\u00ebn aq shum\u00eb plag\u00eb njer\u00ebzimit q\u00eb mpiksi ide dhe cil\u00ebsi karakteristike. Kjo m\u00eb ka ndodhur dhe mua, kur befas m\u00eb zgjoi figura e Musine Kokalari.<br \/>\nP\u00ebrpara se t\u00eb shkruaja p\u00ebr figur\u00ebn e letr\u00ebs shqipe, ndava nj\u00eb argument n\u00eb mendjen time, dhe pranova q\u00eb jan\u00eb disa kategori lexuesish: q\u00eb lexojn\u00eb, e disa t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb lexojn\u00eb e p\u00ebrjetojn\u00eb, aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb realiteti yn\u00eb letrar dhe kulturor ishte ende i v\u00ebshtir\u00eb dhe i ashp\u00ebr, i burr\u00ebruar edhe n\u00eb feminizmin e tij.<br \/>\nVite m\u00eb par\u00eb lexoja n\u00eb lidhje me ket\u00eb shkrimtare, por p\u00ebrpara asamblit t\u00eb nd\u00ebrtesave, sot mendja m\u00eb ndali af\u00ebr shpirt\u00ebrisht. N\u00eb simbioz\u00ebn e bot\u00ebs poetike dhe shqiptare e origjinalizuar n\u00eb shtatin e rrjedh\u00ebs ligj\u00ebrimore t\u00eb shqipes, sikur mbeta n\u00eb nj\u00eb moment mistik, n\u00eb momentin ku let\u00ebrsia e asaj kohe binte n\u00eb spektaklin frenetik t\u00eb modernitetit, e aq m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb shqiptare ku shum\u00eb shkrimtar\u00eb kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb censuruar me veprat e tyre.<br \/>\nDhe un\u00eb, ju, t\u00eb gjith\u00eb ne k\u00ebtu, kemi merit\u00ebn q\u00eb ta vler\u00ebsojm\u00eb k\u00ebt\u00eb figure, si nj\u00eb struktur\u00eb brenda makrostruktur\u00ebs s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare, t\u00eb risjellim frym\u00ebn e koh\u00ebs dhe aktualitetin, vlera dhe forca e s\u00eb cil\u00ebs q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e epok\u00ebs paraprij\u00ebse. Nuk do t\u00eb doja t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritja t\u00eb nj\u00ebjtat fjal\u00eb mbi k\u00ebt\u00eb figur\u00eb, sepse \u00e7\u00ebshtja e madhe filozofike dhe shkencore ka zbritur ne rr\u00ebnj\u00ebt e bot\u00ebs kulturore dhe shqiptare dhe ne bijt\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb mbar\u00ebshqiptare jemi limfa sot q\u00eb kujtojm\u00eb dhe ushqejm\u00eb ndjeshm\u00ebrin\u00eb q\u00eb ravij\u00ebzohet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb figur\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe.<br \/>\nPse them emblem\u00eb? Edhe pse \u00ebndrrat e saj u p\u00ebrgjysmuan, ajo mbeti Emblem\u00eb e inteligjenc\u00ebs dhe barometer i personalitetit n\u00eb shoq\u00ebri.Let\u00ebrsia optimiste dhe \u201cfaqekuqe\u201d e realizmit socialist, me sh\u00ebndetin e saj social e p\u00ebrjashtonte tem\u00ebn \u201cfytyrzbeht\u00eb\u201d t\u00eb dhembjes kurse let\u00ebrsia bashk\u00ebkohore shqiptare ishte purifikuar shpejt prej dhimbjes dhe dhimbja ishte kryetema e let\u00ebrsis\u00eb.<br \/>\nPo jap disa faktore:<br \/>\n1. Krijimet e Musines\u00eb jan\u00eb gjys\u00ebm folklor dhe gjys\u00ebm let\u00ebrsi. Duket se ajo nuk e ka pasur q\u00ebllim par\u00ebsor pasi ishte di\u00e7ka njoh\u00ebse dhe letrare.<br \/>\n2. Personazhet jan\u00eb profile e jo portrete, q\u00eb m\u00eb kujton Santorin i cili edhe ai kish nj\u00eb komponent t\u00eb fort\u00eb etnografik n\u00eb romanet e veta n\u00eb vargje dhe n\u00eb proz\u00eb.<br \/>\n3. Musineja, ishte rasti i shkrimtares q\u00eb nuk arriti dot t\u00eb zhvillonte potencialin e saj, nj\u00eb shkrimtare q\u00eb u shk\u00ebput nga sentimentalizmi dhe eci n\u00eb rrug\u00ebn e realizmit etnografik.<br \/>\n4.Let\u00ebrsia e saj pati nj\u00eb receptim nga publiku por veprat nuk komunikuan me k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit.<br \/>\n5. Krijimet e saj ajo i botoi para diktatur\u00ebs dhe nuk paraqesin nuanca politike, fakt qe nuk i zvog\u00eblon meritat e saj<br \/>\n6.Botimi i vepr\u00ebs s\u00eb Musines\u00eb \u00ebsht\u00eb shprehje e zgjimit t\u00eb nd\u00ebrgjegjes intelektuale n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr vler\u00ebsimin e figurave n\u00ebn pushtetin e hijes. Edhe pse u kryq\u00ebzua, u kanalizua p\u00ebr energjit\u00eb positive.<br \/>\n7. Shkrimtare e r\u00ebnd\u00ebsishme jo vet\u00ebm se eci mbi gjerdanin e veprave t\u00eb saj t\u00eb asaj kohe, por p\u00ebrjetoi ato mjedise t\u00eb virgj\u00ebra t\u00eb cil\u00ebt nuk dit\u00ebn t\u00eb p\u00ebrthyhen, as skematikisht, e as leht\u00ebsisht nga mokrat e ideologjive, sepse vet\u00ebm k\u00ebshtu me besimin e patundur, njohu sindromin koh\u00eb. Kujtojm\u00eb k\u00ebtu vepr\u00ebn \u201cSa u tund jeta\u201d nj\u00eb sfid\u00eb trondit\u00ebse, vepr\u00ebn: \u201cRreth vatr\u00ebs\u201d, Si\u00e7 m\u00eb thot\u00eb n\u00ebnua plak\u00eb, apo merita e gjetjes se nj\u00eb antologjie t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe p\u00ebrkthyer n\u00eb fr\u00ebngjisht, p\u00ebr t\u00eb vazhduar me tej si studiuese e let\u00ebrsis\u00eb, e historis\u00eb italiane, dhe e autor\u00ebve m\u00eb n\u00eb z\u00eb t\u00eb Europ\u00ebs.<br \/>\n8. Nj\u00eb tjet\u00ebr faktor \u00ebsht\u00eb se, fitoi betej\u00ebn me misionet e idealit komb\u00ebtar e illuminist, duke akumuluar energjit\u00eb e saj t\u00eb brendshme n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur let\u00ebrsia e asaj kohe p\u00ebrcolli fatin e njeriut p\u00ebrball\u00eb k\u00ebshtjellave t\u00eb ideologjive t\u00eb cilat kishin marr\u00eb nj\u00eb vrull t\u00eb friksh\u00ebm t\u00eb orientuara nga hysteria invaduese ndaj popujve.<\/p>\n<p>T\u00eb nderuar pjes\u00ebmarr\u00ebs, koleg, lexues e dashamir\u00ebs!<\/p>\n<p>P\u00ebrgjegj\u00ebsia \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shkenc\u00ebn letrare t\u00eb sotme, pasi duhet t\u00eb kishte nj\u00eb rivler\u00ebsim t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb saj e jo t\u00eb mbytej n\u00eb monotonin\u00eb, e makineris\u00eb s\u00eb madhe t\u00eb dinamik\u00ebs. T\u00eb mos e lejojm\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e sotme t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb ato ndodhi q\u00eb i p\u00ebrkasin t\u00eb shkuar\u00ebs komuniste apo t\u00eb na rifreskoj\u00eb absurditetin dhe groteskun e asaj kohe.<br \/>\nDikush mund te thot\u00eb se a e njohim let\u00ebrsin\u00eb, po kritik\u00ebn letrare?<br \/>\nP\u00ebrgjigjen e k\u00ebsaj dileme e jep vet\u00eb let\u00ebrsia, duke njohur thelbin e asaj let\u00ebrsie njohim dhe llojin e kritik\u00ebs letrare. Kritika letrare e asaj kohe p\u00ebr vepr\u00ebn e Musinese ishte positive, por sot s\u2019duhet t\u00eb dilte jasht\u00eb sistemit teorik.<br \/>\nMe shpres\u00ebn se do b\u00ebhet \u201cHistoria e re e let\u00ebrsis\u00eb\u201d,duke u orvatur t\u00eb l\u00ebm\u00eb m\u00ebnjan\u00eb ato q\u00eb quhen shkaqe jasht\u00ebletrare, let\u00ebrsia e sotme t\u00eb mos jet\u00eb m\u00eb z\u00ebri i njeriut q\u00eb th\u00ebrret n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, por kjo femer t\u00eb z\u00ebj\u00eb vendin n\u00eb panteonin e letrave shqipe si: Jusuf Vrioni, Visar Zhiti, Arshi Pipa, Gjon Shllaku, Vincens Prenushi, Jorgo Bllaci, Petro Marko, Daut Gumeni, Kas\u00ebm Trebeshina etj<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrmarrje e leht\u00eb t\u00eb rrok\u00ebsh madh\u00ebshtin\u00eb e nj\u00eb let\u00ebrsie t\u00eb k\u00ebsaj p\u00ebrmase sepse ajo do t\u00eb p\u00ebrballej me dy prova: E para ishte brendaletrare (sqima krijuese), dhe e dyta jasht\u00ebletrare ku vepra e saj nuk u kufizua vet\u00ebm si vler\u00eb brenda inagurimit t\u00eb nj\u00eb gjinie t\u00eb p\u00ebrpunuar letrare q\u00eb befas m\u00eb kujton pinjollin e nj\u00eb dere t\u00eb madhe si ajo e hyrjes n\u00eb histori t\u00eb Frash\u00ebllinjve, mjaftoi nj\u00eb segment i jet\u00ebs politike ta leje n\u00eb harres\u00eb..<br \/>\nTe dashur bashk\u00ebqytetar gjirokastrit\u00eb!<br \/>\nNuk \u00ebsht\u00eb puna p\u00ebr t\u00eb justifikuar thyerjen dhe kompromiset si\u00e7 ndodh r\u00ebndom,por p\u00ebr t\u00eb ngritur nj\u00eb opinion t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb, social e kulturor, mbar\u00ebshqiptar\u00eb, p\u00ebr ta minimizuar k\u00ebt\u00eb mentalitet rutinor. Shpreh shqet\u00ebsimin tim se pulsi i debatit t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb krijon p\u00ebrshtypjen e rreme si fjala e fundit e debatit rigoroz shkencor.<br \/>\nE par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, niveli i kritik\u00ebs duhet t\u2019i paguaj\u00eb hara\u00e7in k\u00ebsaj \u201cs\u00ebmundjeje t\u00eb foshnj\u00ebris\u00eb\u201d dhe figura e shkrimtares ton\u00eb t\u00eb ngrihet aty ku i takon. K\u00ebshtu, fare mir\u00eb, n\u00ebse vler\u00ebsimi do t\u00eb jepet nga kritika, vepra e saj n\u00eb ter\u00ebsi do t\u00eb jet\u00eb mbi nivelet e arritura p\u00ebr dekada me radh\u00eb e p\u00ebr t\u00eb mos mbetur n\u00eb hava sepse kritika nuk lindi dhe nuk ekziston rast\u00ebsisht, por ajo \u00ebsht\u00eb nevoj\u00eb e lexuesit t\u00eb pasionuar q\u00eb k\u00ebrkon ballafaqim p\u00ebrjetimesh estetiko-emocionale me lexuesin e kualifikuar.Le t\u00eb jet\u00eb koha faktori m\u00eb gjenial dhe m\u00eb i pagabuesh\u00ebm, t\u00eb bashkohet historia me bashk\u00ebkoh\u00ebsin\u00eb, sepse shum\u00eb nga dor\u00ebshkrimet e saj jan\u00eb t\u00eb pabotuara q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb vepra e saj \u00ebsht\u00eb n\u00eb proces njohjeje.<\/p>\n<p>Kam bindjen e pal\u00ebkundur se, let\u00ebrsia do te mbroje \u00e7do tez\u00eb t\u00eb saj\u00ebn, kur dihet se Shqip\u00ebria jon\u00eb e madhe kaloi nj\u00eb periudh\u00eb tranzit. Dhe motoja e kolosit t\u00eb shkenc\u00ebs albanologjike, prof. Cabej: \u201cT\u00eb jemi objektiv\u00eb por jo indiferent\u00eb\u201d, ishte dhe motoja e shkrimtares son\u00eb.Na u duk sikur harresa shekullore do t\u00eb na torturonte pa daljen n\u00eb drit\u00eb t\u00eb veprave t\u00eb k\u00ebsaj shkrimtareje.<\/p>\n<p>Faleminderit pun\u00ebs s\u00eb saj t\u00eb palodhsme, q\u00eb si askush tjet\u00ebr n\u00eb vepr\u00ebn e saj gjeta gjurm\u00ebt e nj\u00eb rilindjeje, nj\u00eb orientim drejt nd\u00ebrgjegjes dhe nj\u00eb kritik\u00eb identifikuese q\u00eb bazohej tek afiniteti p\u00ebrzgjedh\u00ebs i lexuesit.<br \/>\nFaleminderit Shqip\u00ebria jon\u00eb e madhe, ku tani nuk ka distanc\u00eb m\u00eb p\u00ebr t\u00eb shk\u00ebmbyer kontaktimet e q\u00eb nuk k\u00ebrkon flijim tjet\u00ebr, ve\u00e7 forc\u00ebs s\u00eb talentit.<br \/>\nJu faleminderi<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof.dr.Ermelinda Kashah Musineja, emblem\u00eb e letersis\u00eb shqipe Thuhet se n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb tradit\u00ebs (n\u00eb rastin tim t\u00eb Gjirokastr\u00ebs), t\u00eb zgjon nj\u00eb njeri i librit e q\u00eb ka lidhje me fushat e dijes. Thon\u00eb se plag\u00ebt e s\u00eb shkuar\u00ebs l\u00ebndohen p\u00ebrs\u00ebri, p\u00ebrgjaken n\u00eb koh\u00ebn e tashme dhe zgjohen demon\u00ebt q\u00eb flen\u00eb n\u00eb shpirtrat e sakatuar&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6375,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-6374","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6374"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6374\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6377,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6374\/revisions\/6377"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}