{"id":6186,"date":"2016-07-12T21:10:10","date_gmt":"2016-07-12T21:10:10","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6186"},"modified":"2016-07-12T21:10:10","modified_gmt":"2016-07-12T21:10:10","slug":"100-kuriozitete-fantastike-qe-nuk-i-dini-per-token","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6186","title":{"rendered":"100 kuriozitete fantastike q\u00eb nuk i dini p\u00ebr Tok\u00ebn"},"content":{"rendered":"<h1 class=\"page-title\" style=\"text-align: center;\">11\/07\/2016 21:35 Tirana Observer<\/h1>\n<p><!--more--><\/p>\n<div id=\"post_content\" class=\"post_content\">\n<article id=\"post_128655\" class=\"format-standard gallery-style-2 post-128655 reviews type-reviews status-publish has-post-thumbnail hentry tag-planeti-toke tag-toka\">\n<div class=\"post-info\">\n<div class=\"post_date\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"post_content clearboth\">\n<p><strong>Toka \u00ebsht\u00eb planeti i treti i sistemit ton\u00eb diellor. Toka \u00ebsht\u00eb rreth 4.57 miliard\u00eb vjet e vjet\u00ebr, dhe i vetmi planet n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor ku \u00ebsht\u00eb zhvilluar jeta. \u00a0Toka ka vet\u00ebm nj\u00eb satelit natyror: H\u00ebn\u00eb<\/strong>n.<\/p>\n<p>Edhe pse jetoni gjith\u00eb jet\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb planet t\u00eb mrekulluesh\u00ebm, \u00a0a keni pyetur ndonj\u00ebher\u00eb veten se sa dini v\u00ebrtet p\u00ebr t\u00eb?<\/p>\n<p>A keni menduar ndonj\u00ebher\u00eb se nga \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb e b\u00ebr\u00eb? Ose se sa peshon? Apo pse ekziston nj\u00eb vit i brisht\u00eb? E dini si krijohet bubullima? Apo sa do t\u00eb peshonte nj\u00eb person n\u00eb Mars. E dini cili \u00ebsht\u00eb ishulli m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb? Sa vet\u00ebtima bien n\u00eb bot\u00eb \u00e7do sekond\u00eb? Cili \u00ebsht\u00eb vendi i m\u00eb i lart\u00eb, m\u00eb i that\u00eb dhe m\u00eb i ftoht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ju q\u00eb jeni kurioz\u00eb, ose t\u00eb cil\u00ebt d\u00ebshironi q\u00eb t\u00eb dini di\u00e7ka t\u00eb re, Tirana Observer sjell 100 fakte interesante rreth planetit ton\u00eb.<\/p>\n<p><strong>1- A \u00ebsht\u00eb Toka v\u00ebrtet e rrumbullak\u00ebt?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/1-2.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128659\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/1-2.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/1-2.jpg 450w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/1-2-150x150.jpg 150w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/1-2-300x300.jpg 300w\" alt=\"1\" width=\"450\" height=\"450\" \/><\/a><\/p>\n<p>Toka \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sfer\u00eb, por p\u00ebr shkak t\u00eb forcave t\u00eb saj gravitacionale nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rreth i p\u00ebrsosur. N\u00eb fakt, ka nj\u00eb fryrje rreth ekuatorit. Rrezja polare e Tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb 3,949.99 milje, nd\u00ebrsa rrezja e tij Ekuatoriale \u00ebsht\u00eb 3,963.34 milje.<\/p>\n<p><strong>2- Nga vjen emri Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/2-2.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128660\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/2-2.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/2-2.jpg 450w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/2-2-300x200.jpg 300w\" alt=\"2\" width=\"450\" height=\"300\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u00c7do planet tjet\u00ebr n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor \u00ebsht\u00eb em\u00ebruar sipas t\u00eb ndonj\u00eb Per\u00ebndie greke apo romake, me p\u00ebrjashtim t\u00eb planetit ton\u00eb. Fjala Tok\u00eb vjen nga fjala anglo-saksone Erda. Ironikisht, planeti \u00ebsht\u00eb i mbuluar nga 71% uj\u00eb. I vetmi planet q\u00eb ka k\u00ebt\u00eb gjendje t\u00eb l\u00ebngshme.<\/p>\n<p><strong>3- A ka dita v\u00ebrtet 24 or\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Njer\u00ebzit shpesh thon\u00eb se 24 or\u00eb n\u00eb dit\u00eb nuk mjaftojn\u00eb dhe kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb. Koha q\u00eb i duhet planetit p\u00ebr t\u2019u rrotulluar rreth bushtit t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb 23 or\u00eb 56 minuta dhe 4 sekonda. Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb quhet nj\u00eb dit\u00eb yjore. Dit\u00ebn diellore, \u00ebsht\u00eb kjo koha q\u00eb i duhet q\u00eb dielli t\u00eb kthehet n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vend n\u00eb meridian.<\/p>\n<p><strong>5- A jan\u00eb\u00a0 t\u00eb eksploruar oqeanet?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/83949_0_480x360.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128661\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/83949_0_480x360.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/83949_0_480x360.jpg 480w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/83949_0_480x360-300x225.jpg 300w\" alt=\"83949_0_480x360\" width=\"480\" height=\"360\" \/><\/a><\/p>\n<p>Njer\u00ebzit kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb H\u00ebn\u00eb dhe Mars, por nuk kan\u00eb arritur t\u00eb zbulojn\u00eb shumic\u00ebn e gj\u00ebrave q\u00eb gjenden n\u00eb thell\u00ebsit\u00eb e oqeaneve tona t\u00eb m\u00ebdha. N\u00eb fakt, m\u00eb pak se 10% e deteve t\u00eb thell\u00eb blu jan\u00eb studiuar. Oqeani p\u00ebrmban 97% uj\u00eb dhe 99% e saj jan\u00eb zona t\u00eb banuara nga gjallesat. Nd\u00ebrsa ne kemi identifikuar vet\u00ebm 212,906 specie detare.<\/p>\n<p><strong>5- Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i nxeht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/el-azizia-libya.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128662\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/el-azizia-libya.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 388px) 100vw, 388px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/el-azizia-libya.jpg 388w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/el-azizia-libya-300x207.jpg 300w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/el-azizia-libya-280x192.jpg 280w\" alt=\"el-azizia-libya\" width=\"388\" height=\"268\" \/><\/a><\/p>\n<p>Ndoshta keni d\u00ebgjuar se \u00ebsht\u00eb Lugina e Vdekjes n\u00eb Kaliforni. E v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb shum\u00eb dit\u00eb, por El Azizia n\u00eb Libi regjistroi temperatur\u00ebn prej 57.8 grad\u00eb Celsius n\u00eb 13 shtator, 1922, temperatura m\u00eb e lart\u00eb e matur ndonj\u00ebher\u00eb. N\u00eb Lugin\u00ebn e Vdekjes shkoi 57 grad\u00eb Celsius m\u00eb 10 qershor, 1913.<\/p>\n<p><strong>6- Po vendi m\u00eb i ftoht\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Shum\u00eb larg prej k\u00ebtu, temperatura m\u00eb e ftoht\u00eb e matur ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb Tok\u00eb ka qen\u00eb -89 grad\u00eb Celsius n\u00eb Vostok, Antarktik\u00eb, m\u00eb 21 qershor, 1983.<\/p>\n<p><strong>7- Cila \u00ebsht\u00eb pika m\u00eb e lart\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Everest-from-Gokyo1_20150224062743.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128663\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Everest-from-Gokyo1_20150224062743.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Everest-from-Gokyo1_20150224062743.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Everest-from-Gokyo1_20150224062743-300x200.jpg 300w\" alt=\"Everest-from-Gokyo1_20150224062743\" width=\"640\" height=\"427\" \/><\/a><\/p>\n<p>Everesti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga pikat e larta m\u00eb t\u00eb famshme t\u00eb njohura n\u00eb bot\u00eb me lart\u00ebsi 8800 metra mbi nivelin e detit. Megjithat\u00eb duke ditur q\u00eb Toka nuk \u00ebsht\u00eb e rrumbullak\u00ebt, nj\u00eb pik\u00eb pran\u00eb ekuatorit \u00ebsht\u00eb pak m\u00eb af\u00ebr yjeve. Q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se edhe pse Mali Chimbozrazo n\u00eb Ekuador \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm 6100 metra nga niveli i detit. Por ajo pjes\u00eb e tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb m\u00eb lart.<\/p>\n<p><strong>8- Sa pllaka tektonike ka Toka?<\/strong><\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt besojn\u00eb se Toka p\u00ebrb\u00ebhet nga 7 pllaka t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb \u201ckores\u201d, q\u00eb l\u00ebvizin n\u00eb drejtime t\u00eb ndryshme deri n\u00eb 4 in\u00e7 p\u00ebr vit. Kur ata rr\u00ebzohen mbi nj\u00ebri-tjetrin, lindin malet; ku ata zb\u00ebrthehen kemi lindjen e luginave. P\u00ebrplasja e tyre shkakton t\u00ebrmete dhe vullkane.<\/p>\n<p><strong>9- A ka Toka planet binjak?<\/strong><\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt tani besojn\u00eb se ne nuk ishim t\u00eb vet\u00ebm n\u00eb orbit\u00ebn ton\u00eb rreth Diellit. Ne kishim nj\u00eb planet binjak t\u00eb quajtur Theia, q\u00eb kishte madh\u00ebsin\u00eb e Marsit. Nj\u00eb pasdite 4500 miliard vite m\u00eb par\u00eb, Theia u p\u00ebrplas me Tok\u00ebn, pjesa m\u00eb e madhe e planetit u thith nga Toka, kurse nj\u00eb pjes\u00eb shp\u00ebrtheu dhe duke u kombinuar me material nga planeti yn\u00eb krijuan H\u00ebn\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>9- Cila \u00ebsht\u00eb orbita perfekte misterioze e H\u00ebn\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-31090161.900x600.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128657\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-31090161.900x600.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-31090161.900x600.jpg 750w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-31090161.900x600-300x240.jpg 300w\" alt=\"corbis_42-31090161.900x600\" width=\"750\" height=\"600\" \/><\/a><\/p>\n<p>N\u00ebse flasim p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e sigurt: ajo nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nga djathi. Ka disa gj\u00ebra q\u00eb ne nuk i dim\u00eb. P\u00ebr shembull, qendra h\u00ebnore \u00ebsht\u00eb 6.000 k\u00ebmb\u00eb m\u00eb pran\u00eb Tok\u00ebs, e cila duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb orbita e saj t\u00eb tundet, por ajo \u00ebsht\u00eb pothuajse e p\u00ebrkryer rrethore. H\u00ebna \u00ebsht\u00eb e mbuluar me nj\u00eb pluhur q\u00eb \u00e7udit\u00ebrisht mban er\u00eb si baruti, edhe pse ato jan\u00eb krejt\u00ebsisht materiale t\u00eb ndryshme. Forca gravitacionale e Tok\u00ebs ka bere q\u00eb H\u00ebna t\u00eb ngadal\u00ebsohet k\u00ebshtu q\u00eb rrotullohet vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb gjat\u00eb nj\u00eb periudhe nj\u00eb mujore.<\/p>\n<p><strong>10- Si krijohet bubullima?<\/strong><\/p>\n<p>Ajri gjat\u00eb nj\u00eb vet\u00ebtime nxehet jasht\u00ebzakonisht, gati pes\u00eb her\u00eb m\u00eb shum\u00eb se temperatura e Diellit. Kjo nxehje e papritur b\u00ebn q\u00eb ajri t\u00eb zgjerohet m\u00eb shpejt se shpejt\u00ebsia e z\u00ebrit, gj\u00eb q\u00eb e kompreson ajrin dhe formon nj\u00eb val\u00eb trondit\u00ebse; k\u00ebt\u00eb ne e quajm\u00eb bubullim\u00eb.<\/p>\n<p><strong>11- A mund t\u00eb pluskojn\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Gjat\u00eb nj\u00eb shp\u00ebrthimi vullkanik, ndarja e dhunshme e gazit nga llava prodhon nj\u00eb shk\u00ebmb \u201ct\u00eb leht\u00eb\u201d q\u00eb quajtur shkum\u00eb, e mbushur me flluska gazi. \u201cDisa prej tyre mund t\u00eb pluskojn\u00eb\u201d, thon\u00eb gjeolog\u00ebt. Pak persona i kan\u00eb par\u00eb, por m\u00eb mir\u00eb t\u00eb ndihemi me fat p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p><strong>12- A mund t\u00eb rriten shk\u00ebmbinjt\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Po, por v\u00ebzhgimi i procesit \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak interesant se sa t\u00eb shoh\u00ebsh boj\u00ebn si thahet n\u00eb p\u00eblhur\u00eb. Shk\u00ebmbinj t\u00eb quajtur \u201ckore hekur-mangan\u201d rriten n\u00eb malet n\u00ebnujor\u00eb. Korja e mbledh materialin nga uji, duke u rritur me 1 milimet\u00ebr n\u00eb \u00e7do milion\u00eb vite. Thonjt\u00eb mund t\u00eb rriten aq \u00e7do dy jav\u00eb.<\/p>\n<p><strong>13- Sa pluhur hap\u00ebsinor bie n\u00eb tok\u00eb \u00e7do vit?<\/strong><\/p>\n<p>Vler\u00ebsimet variojn\u00eb, por shkenc\u00ebtar\u00ebt thon\u00eb se t\u00eb pakt\u00ebn 1 mij\u00eb milion\u00eb gram\u00eb, ose m\u00eb mir\u00eb 1 mij\u00eb ton material hyn n\u00eb atmosfer\u00eb \u00e7do vit dhe kalon n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Tok\u00ebs. Nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh thon\u00eb se mikrobet bien si shi nga hap\u00ebsira dhe se organizmat jasht\u00ebtok\u00ebsor\u00eb jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr epidemit\u00eb e gripit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb supozim nuk ka prova, prandaj mos e mbani frym\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>14- Sa larg e t\u00ebrheq era pluhurin e zakonsh\u00ebm?<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb studim i vitit 1999 tregoi se pluhuri afrikan shkoi deri n\u00eb Florida. Pluhuri ngrihet lart nga er\u00ebrat e forta t\u00eb Afrik\u00ebs s\u00eb Veriut dhe fluturon deri n\u00eb 6100 metra lart\u00ebsi. Aty p\u00ebrfshihet n\u00eb er\u00ebra t\u00eb tjera dhe transportohet p\u00ebrtej detit. Po k\u00ebshtu edhe pluhuri i Kin\u00ebs arrin deri n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut.<\/p>\n<p><strong>15- Ku ndodhet uj\u00ebvara m\u00eb e lart\u00eb n\u00eb bot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Uj\u00ebrat e Angel Falls n\u00eb Venezuel\u00eb bien nga 979 metra lart\u00ebsi.<\/p>\n<p><strong>16- Sa do t\u00eb peshonte nj\u00eb person n\u00eb Mars?<\/strong><\/p>\n<p>Forca e r\u00ebndes\u00ebs n\u00eb Mars \u00ebsht\u00eb 38 p\u00ebr qind e asaj t\u00eb tok\u00ebs n\u00eb nivelin e detit. Prandaj nj\u00eb person do t\u00eb peshonte 38 p\u00ebr qind m\u00eb pak n\u00eb Mars. N\u00ebse bazohemi tek informacionet e tanishme t\u00eb NASA-s, duhet t\u00eb kalojn\u00eb dekada para se ky v\u00ebzhgim t\u00eb v\u00ebrtetohet.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/mars_1503911c.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128665\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/mars_1503911c.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 460px) 100vw, 460px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/mars_1503911c.jpg 460w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/mars_1503911c-300x188.jpg 300w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/mars_1503911c-458x288.jpg 458w\" alt=\"mars_1503911c\" width=\"460\" height=\"288\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>17- Sa i gjat\u00eb \u00ebsht\u00eb viti marsian?<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb nj\u00eb vit i gjat\u00eb, n\u00ebse jeni nga Marsi. P\u00ebr nj\u00eb tok\u00ebsor, \u00ebsht\u00eb gati sa dyfishi i gjat\u00eb. Planeti i kuq rrotullohet p\u00ebr 687 dit\u00eb rrotull Diellit, nd\u00ebrsa Toka p\u00ebr 365 dit\u00eb.<\/p>\n<p><strong>18- Sa e gjat\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dit\u00eb mesatare n\u00eb Mars?<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb marsian mund t\u00eb flej\u00eb (apo t\u00eb punoj\u00eb) nj\u00eb or\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb dit\u00eb n\u00eb krahasim me ne. Dit\u00ebt e Marsit jan\u00eb 24 or\u00eb dhe 37 minuta t\u00eb gjata, n\u00eb krahasim me 23 or\u00ebt dhe 56 minutat n\u00eb tok\u00eb. Dita n\u00eb \u00e7do planet t\u00eb sistemit ton\u00eb diellor p\u00ebrcaktohet nga koha q\u00eb i duhet bot\u00ebs t\u00eb rrotullohet n\u00eb aksin e saj, duke e b\u00ebr\u00eb diellin t\u00eb duket sikur lind n\u00eb m\u00ebngjes dhe per\u00ebndon n\u00eb mbr\u00ebmje.<\/p>\n<p><strong>19- Kush \u00ebsht\u00eb vullkani m\u00eb i madh?<\/strong><\/p>\n<p>Vullkani \u201cMauna Loa\u201d n\u00eb Hauai mban titullin n\u00eb Tok\u00eb. Ngrihet m\u00eb shum\u00eb se 15.2 kilometra mbi baz\u00ebn e tij, e cila ndodhet mbi sip\u00ebrfaqen e detit. \u201cOlympus Mons\u201d n\u00eb Mars ngrihet 26 kilometra n\u00eb qiellin marsian. Baza e tij do t\u00eb mbulonte gjith\u00eb shtetin e Arizon\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>20- Cili \u00ebsht\u00eb t\u00ebrmeti m\u00eb i tmerrsh\u00ebm i njohur ndonj\u00ebher\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>T\u00ebrmeti q\u00eb ka shkaktuar m\u00eb shum\u00eb viktima ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb vitin 1557 n\u00eb Kin\u00ebn qendrore. Goditi nj\u00eb krahin\u00eb ku pjesa m\u00eb e madhe e njer\u00ebzve jetonin n\u00eb shpella prej shk\u00ebmbi t\u00eb but\u00eb. Streh\u00ebzat u shemb\u00ebn, duke vrar\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 830 mij\u00eb njer\u00ebz. Nj\u00eb vitin 1976, nj\u00eb tjet\u00ebr t\u00ebrmet goditi Tangshanin, Kin\u00eb. M\u00eb shum\u00eb se 250 mij\u00eb persona humb\u00ebn jet\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>21- Cili ka qen\u00eb t\u00ebrmeti m\u00eb i fort\u00eb n\u00eb koh\u00ebt e sotme?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1960 n\u00eb Kili ra nj\u00eb t\u00ebrmet pran\u00eb bregdetit me nj\u00eb magnitud\u00eb prej 9.6 ball\u00ebsh dhe shkaktoi nj\u00eb rr\u00ebshqitje 1600 kilometra t\u00eb gjat\u00eb. Nj\u00eb t\u00ebrmet i till\u00eb n\u00ebn nj\u00eb qytet t\u00eb madh do t\u00eb sfidonte dhe teknikat m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb nd\u00ebrtimit.<\/p>\n<p><strong>22- Sa larg \u00ebsht\u00eb qendra e Tok\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/agu_earth.900x600.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128669\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/agu_earth.900x600.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/agu_earth.900x600.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/agu_earth.900x600-300x150.jpg 300w\" alt=\"agu_earth.900x600\" width=\"640\" height=\"319\" \/><\/a><\/p>\n<p>Distanca nga sip\u00ebrfaqja e Tok\u00ebs deri n\u00eb qendr\u00ebn e saj \u00ebsht\u00eb 6378 kilometra. Pjesa m\u00eb e madhe e tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb e l\u00ebngshme. Pjesa e fort\u00eb e planetit \u00ebsht\u00eb 66 kilometra e trash\u00eb, pra m\u00eb e holl\u00eb se l\u00ebkura e nj\u00eb molle, n\u00ebse do t\u00eb b\u00ebnim krahasime.<\/p>\n<p><strong>23- Gjithnj\u00eb kaq af\u00ebr ka qen\u00eb H\u00ebna?<\/strong><\/p>\n<p>Dikur ka qen\u00eb m\u00eb af\u00ebr! Nj\u00eb miliard\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, H\u00ebna ishte m\u00eb pran\u00eb n\u00eb orbit\u00eb dhe Tok\u00ebs i duheshin vet\u00ebm 20 dit\u00eb p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar muajin. Nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb Tok\u00eb at\u00ebher\u00eb ishte 18 or\u00eb e gjat\u00eb. H\u00ebna ende po largohet, rreth 4 centimetra n\u00eb vit. Nd\u00ebrkoh\u00eb, rrotullimi i Tok\u00ebs po ngadal\u00ebsohet, duke i zgjatur dit\u00ebt tona. N\u00eb t\u00eb ardhmen e lart\u00eb nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb jet\u00eb 960 or\u00eb!<\/p>\n<p><strong>24- Ku ndodhet pika m\u00eb e ul\u00ebt e that\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Bregdeti i detit t\u00eb Vdekur n\u00eb Lindjen e Mesme \u00ebsht\u00eb 400 metra (1300 k\u00ebmb\u00eb) n\u00ebn nivelin e detit. Pran\u00eb saj renditet Bad Water n\u00eb Lugin\u00ebn e Vdekjes n\u00eb Kaliforni, me 282 k\u00ebmb\u00eb n\u00ebn nivelin e detit.<\/p>\n<p><strong>25- Kush \u00ebsht\u00eb lumi m\u00eb i gjat\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Lumi Nil n\u00eb Afrik\u00eb \u00ebsht\u00eb 6695 kilometra i gjat\u00eb.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nili.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128675\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nili.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nili.jpg 550w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nili-300x225.jpg 300w\" alt=\"nili\" width=\"550\" height=\"413\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>26- Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i that\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb quajtur Arika, n\u00eb Kili bien 0.76 milimetra shi n\u00eb vit. Me k\u00ebt\u00eb rit\u00ebm, filxhani i kafes do t\u00eb mbushej p\u00ebr nj\u00eb shekull.<\/p>\n<p><strong>27- Sa shpejt l\u00ebviz balta?<\/strong><\/p>\n<p>Rr\u00ebshqitja e dheut, si ortek\u00eb balte, mund t\u00eb l\u00ebviz\u00eb me shpejt\u00ebsi prej 160 kilometrash n\u00eb or\u00eb.<\/p>\n<p><strong>28- A rrjedhin gj\u00ebrat brenda Tok\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb e sigurt. N\u00eb fakt, shkenc\u00ebtar\u00ebt zbuluan n\u00eb vitin 1999 se materialet e shkrira brenda dhe rrotull kores s\u00eb Tok\u00ebs l\u00ebvizin n\u00eb vorbulla, duke formuar xhepa dinamika e t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb e ngjashme me tornadot dhe tufanet. Ashtu si\u00e7 do t\u00eb lexoni m\u00eb posht\u00eb, korja e planetit l\u00ebviz n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb \u00e7uditshme.<\/p>\n<p><strong>29- Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i lag\u00ebsht n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Lloro, Kolumbi, ka mesatarisht 13 metra shi n\u00eb vit. Kjo sasi \u00ebsht\u00eb 10 her\u00eb m\u00eb e lart\u00eb se ajo n\u00eb qytetet m\u00eb t\u00eb lag\u00ebshta n\u00eb Evrop\u00eb apo n\u00eb Shtetet e Bashkuara.<\/p>\n<p><strong>30- A ka edhe Toka faza, ashtu si H\u00ebna?<\/strong><\/p>\n<p>Nga Marsi, Toka duket sikur kalon p\u00ebrmes fazave t\u00eb ve\u00e7anta (ashtu si\u00e7 e shohim ne Af\u00ebrdit\u00ebn t\u00eb ndryshoj\u00eb fazat. Toka \u00ebsht\u00eb n\u00eb orbit\u00ebn e Marsit, dhe nd\u00ebrsa dy planet\u00ebt rrotullohen rrotull Diellit, drita e diellit krijon p\u00ebrshtypje t\u00eb ndryshme nga k\u00ebnde t\u00eb ndryshme gjat\u00eb vitit. Fazat e Tok\u00ebs dallohen nga fotografit\u00eb e marra nga \u201cMars Global Surveyor\u201d dhe \u201cEuropean Mars Express\u201d.<\/p>\n<p><strong>31- Cili \u00ebsht\u00eb kanioni m\u00eb i madh n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor?<\/strong><\/p>\n<p>Kanioni i Madh konsiderohet si sistemi m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb i kanioneve. Dega e saj kryesore \u00ebsht\u00eb 446 kilometra e gjat\u00eb. Valles Marineris n\u00eb Mars zgjatet 4800 kilometra. N\u00ebse do t\u2019i shtohej hart\u00ebs s\u00eb SHBA-s\u00eb, do t\u00eb shtrihej nga Nju Jorku n\u00eb Los Anxhelos. N\u00eb disa vende, kjo njoll\u00eb e madhe n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Marsit \u00ebsht\u00eb 8 kilometra e thell\u00eb.<\/p>\n<p><strong>32- Cili \u00ebsht\u00eb kanioni m\u00eb i thell\u00eb n\u00eb Shtetet e Bashkuara<\/strong>?<\/p>\n<p>Me kalimin e viteve, lumi Snake g\u00ebrmoi kanionin Hell p\u00ebrgjat\u00eb kufirit Oregon-Idaho. \u00cbsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 2.4 kilometra (8 mij\u00eb k\u00ebmb\u00eb) i thell\u00eb. N\u00eb kontrast, Kanioni i Madh \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak se 6 mij\u00eb k\u00ebmb\u00eb i thell\u00eb, m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb milje.<\/p>\n<p><strong>33- A \u00ebsht\u00eb Toka planeti m\u00eb i madh shk\u00ebmbor n\u00eb sistemin diellor?<\/strong><\/p>\n<p>Me zor! Diametri i Tok\u00ebs n\u00eb Ekuador \u00ebsht\u00eb 12,756 kilometra. Af\u00ebrdita \u00ebsht\u00eb 12,104 kilometra e gjer\u00eb. M\u00ebrkuri dhe Marsi, dy planet\u00ebt e tjer\u00eb shk\u00ebmbor\u00eb, jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl. Edhe Plutoni \u00ebsht\u00eb shk\u00ebmbor, por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i vog\u00ebl (disa thon\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb fare planet)<\/p>\n<p><strong>34- Sa prej vullkaneve t\u00eb Tok\u00ebs kan\u00eb shp\u00ebrthyer n\u00eb koh\u00ebrat historike?<\/strong><\/p>\n<p>Rreth 540 vullkane mbi tok\u00eb. Askush s\u2019e di se sa shum\u00eb vullkane n\u00ebnujor\u00eb kan\u00eb shp\u00ebrthyer gjat\u00eb historis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>35- A ka m\u00eb shum\u00eb oksigjen ajri?<\/strong><\/p>\n<p>Atmosfera e Tok\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga 80 p\u00ebr qind nitrogjen. Pjesa tjet\u00ebr e saj \u00ebsht\u00eb nitrogjen, me sasira t\u00eb vogla elementesh t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p><strong>36- Sa p\u00ebr qind t\u00eb Tok\u00ebs z\u00eb uji?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nature-24.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128667\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nature-24.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nature-24.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/nature-24-300x169.jpg 300w\" alt=\"nature-24\" width=\"640\" height=\"360\" \/><\/a><\/p>\n<p>Rreth 70 p\u00ebr qind. Nga 70% e ujit q\u00eb mbulon Tok\u00ebn vet\u00ebm 3% e saj \u00ebsht\u00eb e fresk\u00ebt, 97% e saj \u00ebsht\u00eb uji i kripur. Oqeanet p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb dy t\u00eb tretat e sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se kur asteroidi i radh\u00ebs t\u00eb godas\u00eb Tok\u00ebn, ajo do t\u00eb sp\u00ebrkat\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>37- Cilat jan\u00eb dy masat e Tok\u00ebs q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb ujit t\u00eb fresk\u00ebt n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Gati 70 p\u00ebr qind e ujit t\u00eb fresk\u00ebt n\u00eb Tok\u00eb ndodhet n\u00eb akullnajat e Antarktid\u00ebs dhe Grinland\u00ebs. Pjesa tjet\u00ebr e ujit ekziston n\u00eb atmosfer\u00eb, p\u00ebrrenj, lumenj apo n\u00eb n\u00ebntok\u00eb dhe t\u00eb gjitha k\u00ebto p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb 1 p\u00ebr qind t\u00eb totalit t\u00eb Tok\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>38- Cili prej oqeaneve t\u00eb Tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madhi?<\/strong><\/p>\n<p>Oqeani Paq\u00ebsor mbulon 165 kilometra katror. \u00cbsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se dy her\u00eb m\u00eb i madh se masa e Atlantikut. Ka nj\u00eb thell\u00ebsi mesatare prej 3.9 kilometrash.<\/p>\n<p><strong>39- Pse Toka nuk ka kaq shum\u00eb kratere sa H\u00ebna?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/6-1.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128668\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/6-1.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/6-1.jpg 450w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/6-1-300x285.jpg 300w\" alt=\"6\" width=\"450\" height=\"428\" \/><\/a><\/p>\n<p>Toka \u00ebsht\u00eb m\u00eb aktive, nga ana gjeologjike apo e motit. Pjesa m\u00eb e madhe e historis\u00eb gjeologjike e planetit ton\u00eb ka ndodhur shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb. Pjesa m\u00eb e madhe e saj \u00ebsht\u00eb zbrazur nga vullkanet, por rezultatet studiohen v\u00ebshtir\u00eb. Madje dhe ngjarjet e koh\u00ebve m\u00eb t\u00eb fundit n\u00eb sip\u00ebrfaqe, kratere q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb nj\u00eb milion\u00eb vite t\u00eb vjetra, mbulohen nga bim\u00ebsia, sheshohen nga era dhe shiu dhe modifikohen nga t\u00ebrmetet dhe rr\u00ebshqitjet e dheut. Nd\u00ebrsa H\u00ebna, \u00ebsht\u00eb gjeologjikisht e qet\u00eb dhe nuk ka mot.<\/p>\n<p><strong>40- Sa \u00ebsht\u00eb sip\u00ebrfaqja e Tok\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p>Sip\u00ebrfaqja q\u00eb Toka mbulon \u00ebsht\u00eb 510,100,000 kilometra katror.<\/p>\n<p><strong>41- Kush \u00ebsht\u00eb liqeni m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/marea-caspica1.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128677\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/marea-caspica1.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/marea-caspica1.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/marea-caspica1-300x200.jpg 300w\" alt=\"marea-caspica1\" width=\"640\" height=\"427\" \/><\/a><\/p>\n<p>Nga masa dhe volumi \u00ebsht\u00eb deti Kaspik, i vendosur mes\u00a0 Evrop\u00ebs jugore dhe Azis\u00eb per\u00ebndimore.<\/p>\n<p><strong>42- Ku ndodh pjesa m\u00eb e madhe e t\u00ebrmeteve dhe shp\u00ebrthimeve vullkanike n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Pjesa m\u00eb e madhe ndodh p\u00ebrgjat\u00eb kufijve t\u00eb qindrave plateve t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb pluskojn\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Tok\u00ebs. Nj\u00eb prej plateve m\u00eb aktiv ku t\u00ebrmetet dhe shp\u00ebrthimet jan\u00eb t\u00eb zakonshme \u00ebsht\u00eb p\u00ebrreth plates\u00eb masive t\u00eb Paq\u00ebsorit, e njohur si \u201crrethi i zjarrit n\u00eb Paq\u00ebsor\u201d. Shkundet e l\u00ebkundet nga Japonia n\u00eb Alask\u00eb dhe n\u00eb Amerik\u00ebn e Jugut.<\/p>\n<p><strong>43- Sa t\u00eb nxehta jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbrendshmet e planet\u00ebve?<\/strong><\/p>\n<p>Temperatura e Tok\u00ebs rritet me 20 grad\u00eb Celsius p\u00ebr \u00e7do kilomet\u00ebr n\u00ebntok\u00eb. Pran\u00eb qendr\u00ebs, mendohet t\u00eb jet\u00eb 3,870 grad\u00eb Celsius.<\/p>\n<p><strong>44- Cilat jan\u00eb tre vendet q\u00eb kan\u00eb numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb vullkaneve aktiv\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Tre vendet e para jan\u00eb Indonezia, Japonia dhe Shtetet e Bashkuara n\u00eb rend zbrit\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>45- Cili prej burimeve t\u00eb m\u00ebposhtme mban volumin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb ujit t\u00eb fresk\u00ebt n\u00eb bot\u00eb: liqenet, lumenjt\u00eb apo uj\u00ebrat n\u00ebntok\u00ebsore?<\/strong><\/p>\n<p>Uji n\u00ebnujor p\u00ebrfshin nj\u00eb volum 30 her\u00eb m\u00eb t\u00eb madh se t\u00eb gjitha liqenet me uj\u00eb t\u00eb fresk\u00ebt dhe z\u00eb 3 mij\u00eb her\u00eb m\u00eb shum\u00eb volum se lumenjt\u00eb dhe liqenet e tok\u00ebs. Uji n\u00ebntok\u00ebsor mbahet n\u00eb akuafer\u00ebt natyral\u00eb n\u00ebntok\u00ebsor, n\u00eb t\u00eb cilat uji rrjedh p\u00ebrqark dhe p\u00ebrmes gurit dhe materialeve t\u00eb tjera.<\/p>\n<p><strong>46- A \u00ebsht\u00eb e fort\u00eb korja e Tok\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p>Pjesa e brendshme e kores s\u00eb tok\u00ebs mendohet t\u00eb jet\u00eb e fort\u00eb. Por pjesa e jashtme e kores duket e but\u00eb. P\u00ebrderisa askush nuk ka qen\u00eb atje, shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb bindur p\u00ebr p\u00ebrb\u00ebrjen e sakt\u00eb. Ideja e lindur nga Hollivudi \u00ebsht\u00eb t\u00eb d\u00ebrgohet nj\u00eb sond\u00eb atje p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n<p><strong>47- A rrotullohet Toka me t\u00eb nj\u00ebjtin rit\u00ebm?<\/strong><\/p>\n<p>Korja e fort\u00eb e brendshme, nj\u00eb mas\u00eb hekuri e krahasueshme me mas\u00ebn e H\u00ebn\u00ebs, rrotullohet m\u00eb shpejt se pjesa e jashtme e kores s\u00eb hekurit, e cila \u00ebsht\u00eb e l\u00ebngshme. Nj\u00eb studim i vitit 1996 tregon se gjat\u00eb shekullit t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm, shpejt\u00ebsia ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb korja e brendshme t\u00eb fitoj\u00eb nj\u00eb \u00e7erek kthese n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e planetit. Presioni i madh e mban at\u00eb solide.<\/p>\n<p><strong>48- Sa njer\u00ebz jan\u00eb vrar\u00eb nga vullkanet gjat\u00eb 500 viteve t\u00eb fundit?<\/strong><\/p>\n<p>T\u00eb pakt\u00ebn 300 mij\u00eb. Mes vitit 1980 dhe 1990, aktiviteti vullkanik vrau t\u00eb pakt\u00ebn 26 mij\u00eb njer\u00ebz.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/vullkan.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128679\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/vullkan.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/vullkan.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/vullkan-300x169.jpg 300w\" alt=\"vullkan\" width=\"640\" height=\"360\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>49- Sa p\u00ebr qind e sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga shk\u00ebmb vullkanik?<\/strong><\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt vler\u00ebsojn\u00eb se m\u00eb shum\u00eb se tre t\u00eb kat\u00ebrtat e sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs ka nj\u00eb origjin\u00eb vullkanike, dometh\u00ebn\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb ose kan\u00eb shp\u00ebrthyer nga vullkanet ose jan\u00eb formuar nga shk\u00ebmbinjt\u00eb e shkrir\u00eb q\u00eb jan\u00eb ftohur n\u00ebntok\u00eb, dhe si pasoj\u00eb kan\u00eb dal\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqe. Pjesa m\u00eb e madhe e shk\u00ebmbinjve vullkanik\u00eb t\u00eb Tok\u00ebs gjenden n\u00eb nivelin e detit.<\/p>\n<p><strong>50- A shkakton t\u00ebrmeti nj\u00eb tsunam?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00ebse t\u00ebrmeti lind n\u00ebn oqean, at\u00ebher\u00eb po. Pran\u00eb epiqendr\u00ebs s\u00eb t\u00ebrmetit, niveli i detit rritet dhe bie, duke e shtyr\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ujin mbi t\u00eb lart e posht\u00eb. Kjo l\u00ebvizje krijon nj\u00eb val\u00eb q\u00eb udh\u00ebton nga jasht\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha drejtimet. Nj\u00eb tsunami mund t\u00eb jet\u00eb masive, por mbetet e ul\u00ebt n\u00eb lart\u00ebsi kur uji \u00ebsht\u00eb i thell\u00eb. Kur afrohet pran\u00eb bregut, forcohet dhe arrin lart\u00ebsin\u00eb e nd\u00ebrtesave t\u00eb larta. Nj\u00eb e till\u00eb u nxit n\u00eb vitin 1964 dhe mbuloi qytetin e vog\u00ebl kalifornian, Crescent City, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs makinat l\u00ebviznin me metra t\u00eb t\u00ebra dhe shum\u00eb njer\u00ebz humb\u00ebn jet\u00ebn. Edhe asteroidet shkaktojn\u00eb tsunami.<\/p>\n<p><strong>51- A jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb tsunam\u00ebt val\u00eb t\u00eb larta kur godasin vij\u00ebn bregdetare?<\/strong><\/p>\n<p>Jo, n\u00eb kund\u00ebrshtim me shum\u00eb imazhe artistike t\u00eb tsunam\u00ebve, pjea m\u00eb e madhe nuk rezultojn\u00eb n\u00eb val\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. Pjesa m\u00eb e madhe prej tyre vijn\u00eb n\u00eb breg si batica t\u00eb forta dhe t\u00eb shpejta. Uji mund t\u00eb ngrihet m\u00eb lart se \u00e7do val\u00eb q\u00eb njeriu ka par\u00eb.<\/p>\n<p><strong>52- Sa sip\u00ebrfaqe t\u00eb Tok\u00ebs z\u00ebn\u00eb shkret\u00ebtirat?<\/strong><\/p>\n<p>Rreth nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>53- Cili \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i thell\u00eb n\u00eb oqean?<\/strong><\/p>\n<p>Thell\u00ebsia m\u00eb e madhe e njohur \u00ebsht\u00eb 11 kilometra, n\u00eb Mariana Trench, n\u00eb oqeanin Paq\u00ebsor n\u00eb jug t\u00eb Japonis\u00eb pran\u00eb ishujve Mariana.<\/p>\n<p><strong>54- Cila \u00ebsht\u00eb era m\u00eb e shpejt\u00eb e regjistruar ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqe?<\/strong><\/p>\n<p>Era m\u00eb e shpejt\u00eb \u201ce zakonshme\u201d ka pasur nj\u00eb shpejt\u00ebsi prej 372 kilometrash n\u00eb or\u00eb, dhe \u00ebsht\u00eb regjistruar n\u00eb Malin Uashington, New Hampshire, n\u00eb 12 prill t\u00eb vitit 1934. Por gjat\u00eb nj\u00eb tornadoje n\u00eb maj t\u00eb vitit 1999, n\u00eb Oklahoma, shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb regjistruar nj\u00eb er\u00eb me shpejt\u00ebsi 513 kilometrash n\u00eb or\u00eb. P\u00ebr krahasim, er\u00ebrat e Neptunit mund t\u00eb arrijn\u00eb n\u00eb 1,448 kilometra shpejt\u00ebsi.<\/p>\n<p><strong>55- Sa e vjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb Toka?<\/strong><\/p>\n<p>Planeti yn\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 4.5 miliard\u00eb vite i vjet\u00ebr, pak fare m\u00eb i ri se sa Dielli. Evidencat e koh\u00ebve t\u00eb fundit kan\u00eb treguar se Toka \u00ebsht\u00eb formuar shum\u00eb m\u00eb her\u00ebt se sa \u00ebsht\u00eb besuar m\u00eb par\u00eb, vet\u00ebm 10 milion\u00eb vite pas lindjes s\u00eb Diellit, nj\u00eb eveniment diellor i cili ka ndodhur 4.6 miliard\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, edhe pse provat nuk jan\u00eb t\u00eb sigurta.<\/p>\n<p><strong>56- Cila \u00ebsht\u00eb shkret\u00ebtira m\u00eb e madhe n\u00eb bot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Shkret\u00ebtira e Saharas\u00eb n\u00eb Afrik\u00ebn e Jugut \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 23 her\u00eb m\u00eb e madhe se masa e shkret\u00ebtir\u00ebs Mojave n\u00eb Kalifornin\u00eb jugore.<\/p>\n<p><strong>57- Cili planet ka m\u00eb shum\u00eb h\u00ebna, Toka apo Marsi?<\/strong><\/p>\n<p>Marsi ka dy satelit\u00eb, quhen Phobos dhe Deimos. Toka ka vet\u00ebm nj\u00eb satelit natyral, dhe \u00ebsht\u00eb H\u00ebna. Planet\u00ebt e jasht\u00ebm kan\u00eb shum\u00eb H\u00ebna, pjesa m\u00eb e madhe e tyre jan\u00eb zbuluar koh\u00ebt e fundit, duke i hapur rrug\u00eb mund\u00ebsis\u00eb q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb rip\u00ebrkufizojn\u00eb at\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb h\u00ebn\u00eb.<\/p>\n<p><strong>58- Cili \u00ebsht\u00eb liqeni m\u00eb i thell\u00eb n\u00eb bot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/lake-baikal-alternate_1423823196.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128678\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/lake-baikal-alternate_1423823196.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/lake-baikal-alternate_1423823196.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/lake-baikal-alternate_1423823196-300x140.jpg 300w\" alt=\"lake-baikal-alternate_1423823196\" width=\"640\" height=\"299\" \/><\/a><\/p>\n<p>Liqeni Baikal n\u00eb pjes\u00ebn qendrore jugore t\u00eb Siberis\u00eb \u00ebsht\u00eb 1.7 kilomet\u00ebr i thell\u00eb. \u00cbsht\u00eb rreth 20 milion\u00eb vite i vjet\u00ebr dhe mban 20 p\u00ebr qind t\u00eb ujit t\u00eb fresk\u00ebt t\u00eb Tok\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>59- Cila \u00ebsht\u00eb origjina e fjal\u00ebs \u201cvullkan\u201d?<\/strong><\/p>\n<p>Vjen nga \u201cvulcan\u201d, per\u00ebndia romak i zjarrit.<\/p>\n<p><strong>60- Sa minerale njihen se ekzistojn\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb bot\u00eb njihen gati 4 mij\u00eb minerale, edhe pse vet\u00ebm 200 jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Gati 50-100 minerale p\u00ebrshkruhen \u00e7do vit.<\/p>\n<p><strong>61- Cili \u00ebsht\u00eb ishulli m\u00eb i madh n\u00eb bot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/greenland.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128673\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/greenland.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/greenland.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/greenland-300x177.jpg 300w\" alt=\"greenland\" width=\"640\" height=\"378\" \/><\/a><\/p>\n<p>Grinlanda mbulon 2,176,000 kilometra katror\u00eb. Kontinente zakonisht p\u00ebrkufizohen si masa t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra nga shk\u00ebmbinj me densitet t\u00eb ul\u00ebt q\u00eb lundron n\u00eb materialin e shkrir\u00eb n\u00ebn t\u00eb. Grinlanda i p\u00ebrputhet k\u00ebtij p\u00ebrkufizimi, por \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb e treta e mas\u00ebs s\u00eb Australis\u00eb. Disa shkenc\u00ebtar\u00eb e quajn\u00eb Grinland\u00ebn nj\u00eb ishull, t\u00eb tjer\u00eb thon\u00eb se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kontinent.<\/p>\n<p><strong>62- A jan\u00eb ndar\u00eb Toka dhe H\u00ebna n\u00eb lindje?<\/strong><\/p>\n<p>Jo ekzakt\u00ebsisht. Por teoria kryesore thot\u00eb se sateliti yn\u00eb i preferuar \u00ebsht\u00eb gdhendur pjes\u00ebrisht nga Toka pasi ajo \u00ebsht\u00eb formuar. Nj\u00eb objekt me mas\u00ebn e Marsit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrplasur me planetin ton\u00eb t\u00eb ri. Ky planet \u00ebsht\u00eb shkat\u00ebrruar. Mbeturinat fluturuan tjet\u00ebrkund dhe nj\u00eb pjes\u00eb e saj shkoi n\u00eb orbit\u00ebn e Tok\u00ebs. H\u00ebna e mblodhi veten nga mbetjet e avulluara t\u00eb p\u00ebrplasjes, nd\u00ebrsa Toka mbeti pak a shum\u00eb e paprekur.<\/p>\n<p><strong>63- Sa vet\u00ebtima bien n\u00eb bot\u00eb \u00e7do sekond\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-16884643.900x600.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128671\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-16884643.900x600.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-16884643.900x600.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/corbis_42-16884643.900x600-300x202.jpg 300w\" alt=\"corbis_42-16884643.900x600\" width=\"640\" height=\"431\" \/><\/a><\/p>\n<p>Mesatarisht rreth 100. Por kjo shif\u00ebr \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr ato q\u00eb godasin tok\u00ebn. Gjat\u00eb \u00e7do minute bien m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb mij\u00eb stuhi p\u00ebrreth Tok\u00ebs, duke shkaktuar 6 mij\u00eb vet\u00ebtima. Pjesa m\u00eb e madhe prej tyre shkon nga reja n\u00eb re.<\/p>\n<p><strong>64- A jan\u00eb lumenjt\u00eb e gjall\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Jo n\u00eb kuptimin tradicional. Por ashtu si gjith\u00eb krijesat e gjalla, lumenjt\u00eb kan\u00eb nj\u00eb jet\u00ebgjat\u00ebsi. Ata lindin, rriten n\u00eb mas\u00eb dhe plaken. Madje mund t\u00eb vdesin gjat\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb koh\u00ebs gjeologjike.<\/p>\n<p><strong>65- A mund t\u00eb krijojn\u00eb asteroidet ishuj?<\/strong><\/p>\n<p>Spekulimet kan\u00eb ekzistuar p\u00ebr dekada se impaktet e lashta t\u00eb asteroideve mund t\u00eb krijojn\u00eb pika t\u00eb nxehta t\u00eb aktivitetit vullkanik, e cila mund t\u00eb rris\u00eb malet q\u00eb dalin nga deti dhe q\u00eb s\u2019kan\u00eb qen\u00eb atje. Nuk ka nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb sakt\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pyetje, por nj\u00eb model i fundit kompjuterik sugjeroi se Hauai \u00ebsht\u00eb formuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb.<\/p>\n<p><strong>66- Sa do t\u00eb ngriheshin detet n\u00ebse akulli antarktik do t\u00eb shkrinte?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/Adelie_Penguins_in_Antarctica.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-96643\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/Adelie_Penguins_in_Antarctica.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 852px) 100vw, 852px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/Adelie_Penguins_in_Antarctica.jpg 852w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/Adelie_Penguins_in_Antarctica-300x169.jpg 300w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/Adelie_Penguins_in_Antarctica-768x433.jpg 768w\" alt=\"Adelie_Penguins_in_Antarctica\" width=\"852\" height=\"480\" \/><\/a><\/p>\n<p>Akullnaja e Antarktid\u00ebs mban gati 90 p\u00ebr qind t\u00eb akullit t\u00eb bot\u00ebs dhe 70 p\u00ebr qind t\u00eb ujit t\u00eb saj t\u00eb fresk\u00ebt. N\u00ebse i gjith\u00eb akulli do t\u00eb shkrinte, niveli i detit do t\u00eb rritej me 220 k\u00ebmb\u00eb, ose do t\u00eb arrinte lart\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb nd\u00ebrtese me 20 kate. Shkenc\u00ebtar\u00ebt e din\u00eb se procesi i shkrirjes ka filluar. Kombet e Bashkuara thon\u00eb se m\u00eb e keqja q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb, n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb rritjes s\u00eb temperaturave t\u00eb ajrit globale, \u00ebsht\u00eb q\u00eb detet t\u00eb rriten me 1 met\u00ebr deri n\u00eb vitin 2100.<\/p>\n<p><strong>67- A \u00ebsht\u00eb akulli nj\u00eb mineral?<\/strong><\/p>\n<p>Po, akulli \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mineral dhe formalisht p\u00ebrshkruhet k\u00ebshtu n\u00eb Sistemin Dana t\u00eb Mineralogjis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>68- Cili \u00ebsht\u00eb minerali m\u00eb i but\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Talku \u00ebsht\u00eb minerali m\u00eb i but\u00eb. P\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur pudr\u00ebn talk.<\/p>\n<p><strong>69- Cili \u00ebsht\u00eb minerali m\u00eb i fort\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Ai t\u00eb cilit nuk i mbetet asnj\u00eb vler\u00eb emocionale pas nj\u00eb divorci, edhe pse ruan vler\u00ebn monetare.<\/p>\n<p><strong>70- Cilat jan\u00eb ngjyrat q\u00eb dalin nga nj\u00eb fishekzjarr?<\/strong><\/p>\n<p>Ngjyrat dalin nga elementet minerale t\u00eb marra nga Toka. Stronciumi jep t\u00eb kuqen e ndezur, bakri jep blun\u00eb, sodiumi jep t\u00eb verdh\u00ebn dhe tallashi i hekurit dhe copat e qymyrgurit japin shk\u00ebndijat e arta. Flak\u00ebt e shndritshme dhe zhurma e fort\u00eb vjen nga pudra e aluminit.<\/p>\n<p><strong>71- A ka Toka motin m\u00eb t\u00eb keq n\u00eb sistemin diellor?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Warren-Beatty-heaven-on-earth.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128680\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Warren-Beatty-heaven-on-earth.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Warren-Beatty-heaven-on-earth.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Warren-Beatty-heaven-on-earth-300x154.jpg 300w\" alt=\"Warren-Beatty-heaven-on-earth\" width=\"640\" height=\"328\" \/><\/a><\/p>\n<p>Deri tani, \u00ebsht\u00eb moti m\u00eb i keq q\u00eb njer\u00ebzit kan\u00eb p\u00ebrjetuar. Por universi ka mote edhe m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija. N\u00eb Mars mund t\u00eb formohen uragane-stuhi kat\u00ebr her\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se Teksasi. Stuhit\u00eb e pluhurit n\u00eb planetin e kuq mund t\u00eb turbullojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb globin! Jupiteri ka nj\u00eb uragan dy her\u00eb m\u00eb t\u00eb madh se masa e planetit ton\u00eb dhe zgjati p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn tre shekuj (nj\u00eb tjet\u00ebr stuhi n\u00eb Jupiter \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb i madh). Af\u00ebrdita \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ferr i v\u00ebrtet\u00eb, dhe Plutoni \u00ebsht\u00eb m\u00eb i ngrir\u00eb se vendi m\u00eb i ftoht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb (edhe pse nj\u00eb dit\u00eb mund t\u00eb ndryshoj\u00eb dhe Plutoni mund t\u00eb b\u00ebhet oazi i fundit p\u00ebr jet\u00ebn).<\/p>\n<p><strong>72- Ku jan\u00eb baticat m\u00eb t\u00eb larta?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb Burntcoat Head, Minas Basin, pjes\u00eb e Gjirit Fundy n\u00eb Nova Scotian, baticat mund t\u00eb arrijn\u00eb 11.7 metra lart\u00ebsi. Gjiri ka form\u00ebn e hink\u00ebs, fundi zgjerohet lart nga gryka e oqeanit. Rezultati \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201ckanal baticor\u201d.<\/p>\n<p><strong>73- Ku \u00ebsht\u00eb akullnaja e vetme e bot\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p>Mt. Cotopaxi n\u00eb Ekuador mban t\u00eb vetmen akullnaj\u00eb n\u00eb ekuator.<\/p>\n<p><strong>74- Cili \u00ebsht\u00eb zinxhiri m\u00eb i gjat\u00eb malor n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Vargmali Mid-Atlantik, i cili ndan gati gjith\u00eb oqeanin Atlantik nga veriu n\u00eb jug. Islanda \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend ku ky zinxhir malor i n\u00ebndetit ngrihet mbi nivelin e detit.<\/p>\n<p><strong>75- Sa ar \u00ebsht\u00eb zbuluar n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se 193,000 ton\u00eb metrik\u00eb. N\u00ebse do t\u2019i mblidhnim t\u00eb gjitha s\u00eb bashku, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb formonim nj\u00eb kub shtat\u00ebkat\u00ebsh q\u00eb do t\u2019i ngjante nj\u00eb prej nd\u00ebrtesave t\u00eb Donald Trump. Por n\u00eb fillim duhen gjetur gjith\u00eb ato unaza q\u00eb kan\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb lavaman.<\/p>\n<p><strong>76- Cilat jan\u00eb dy vendet q\u00eb prodhojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb ar?<\/strong><\/p>\n<p>Afrika e Jugut prodhon 5300 ton\u00eb metrik\u00eb n\u00eb vit, dhe Shtetet e Bashkuara prodhojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 3200 ton\u00eb metrik\u00eb n\u00eb vit.<\/p>\n<p><strong>77- Cila \u00ebsht\u00eb ajo bim\u00eb e Amerik\u00ebs s\u00eb Veriut q\u00eb mund t\u00eb jetoj\u00eb p\u00ebr mij\u00ebra vite?<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr shkurren katran, e cila rritet n\u00eb shkret\u00ebtirat Mojave, Sonoran dhe Chihuahuan, rezultatet me radiokarbon kan\u00eb treguar se ka jetuar q\u00eb nga lindja e Krishtit. \u201cDisa prej k\u00ebtyre bim\u00ebve mund t\u00eb durojn\u00eb p\u00ebr 10 mij\u00eb vite\u201d, thon\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt. Sikur t\u00eb mund t\u00eb flisnin.<\/p>\n<p><strong>78- Mesatarisht, sa uj\u00eb n\u00eb dit\u00eb konsumohet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn?<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb 400 miliard\u00eb galon\u00eb.<\/p>\n<p><strong>79- A \u00ebsht\u00eb Saturni i vetmi planet me unaza?<\/strong><\/p>\n<p>Saturni ka unazat m\u00eb t\u00eb dukshme. Por Jupiteri dhe Neptuni jan\u00eb sisteme t\u00eb holla unazash, ashtu si Urani. Madje dhe Toka mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb dikur nj\u00eb planet me unaza.<\/p>\n<p><strong>80- Cili \u00ebsht\u00eb kontinenti m\u00eb i lart\u00eb, m\u00eb i that\u00eb dhe m\u00eb i ftoht\u00eb n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjja do t\u00eb ishte Antarktida.<\/p>\n<p><strong>81- N\u00eb \u00e7far\u00eb thell\u00ebsie ndodhin t\u00ebrmetet?<\/strong><\/p>\n<p>Pjesa m\u00eb e madhe e tyre ndodh n\u00eb m\u00eb pak se 80 kilometra nga sip\u00ebrfaqja e Tok\u00ebs. T\u00ebrmetet m\u00eb t\u00eb cek\u00ebta shkaktojn\u00eb d\u00ebme m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda, por forca shkat\u00ebrruese e nj\u00eb t\u00ebrmeti varet nga kushtet e shk\u00ebmbit dhe dheut, si dhe n\u00eb metodat e nd\u00ebrtimit t\u00eb banesave.<\/p>\n<p><strong>82- Ku jan\u00eb gjetur shk\u00ebmbinjt\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Meq\u00eb tabani i oqeanit rigjenerohet vazhdimisht, nd\u00ebrsa platet\u00eb kontinentale l\u00ebvizin n\u00eb sip\u00ebrfaqen e Tok\u00ebs, shk\u00ebmbinjt\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb dyshemen\u00eb e oqeanit jan\u00eb m\u00eb pak se 300 milion\u00eb vite t\u00eb vjetra. N\u00eb kontrast, shk\u00ebmbinjt\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr kontinental\u00eb jan\u00eb 4.5 miliard\u00eb vite t\u00eb vjet\u00ebr.<\/p>\n<p><strong>83- Sa p\u00ebr qind e ujit t\u00eb fresk\u00ebt t\u00eb bot\u00ebs ruhet si akull?<\/strong><\/p>\n<p>Rreth 70 p\u00ebr qind. Dhe n\u00ebse do t\u2019ju duhej ta z\u00ebvend\u00ebsonit t\u00eb gjith\u00ebn, do t\u2019ju duheshin 60 vite shi n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb globin, pastaj duhet t\u00eb mendonit nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta ngrir\u00eb t\u00eb gjith\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>84- A kan\u00eb ekzistuar gjithmon\u00eb kontinentet?<\/strong><\/p>\n<p>Jo ashtu si\u00e7 i njohim ne sot. Shum\u00eb shkenc\u00ebtar\u00eb thon\u00eb se Toka e pati zanafill\u00ebn si nj\u00eb kontinent i madh, e that\u00eb si nj\u00eb kock\u00eb. Uji erdhi si kometat, supozimet vazhdojn\u00eb dhe k\u00ebshtu u zhvilluan oqeanet. Koh\u00ebt m\u00eb t\u00eb fundit, masat e tok\u00ebs s\u00eb bot\u00ebs u grumbulluan n\u00eb nj\u00eb superkontinent me emrin Pangaea. Kontinenti filloi t\u00eb thyhej 225 milion\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, dhe si p\u00ebrfundim u fragmentua n\u00eb kontinentet q\u00eb ne njohim sot.<\/p>\n<p><strong>85- N\u00ebse do t\u2019i sajonim Tok\u00ebn, H\u00ebn\u00ebn dhe Marsin si kukullat matrushka, si do t\u00eb renditeshin?<\/strong><\/p>\n<p>Marsi do t\u00eb futej brenda Tok\u00ebs, dhe H\u00ebna do t\u00eb futej shum\u00eb mir\u00eb brenda Marsit. Toka \u00ebsht\u00eb gati sa dyfishi m\u00eb i madh se Marsi, i cili \u00ebsht\u00eb sa dyfishi m\u00eb i madh se H\u00ebna.<\/p>\n<p><strong>86- Sa peshon planeti Tok\u00eb p\u00ebraf\u00ebrsisht?<\/strong><\/p>\n<p>5.974.000.000.000.000.000.000.000 kilogram (gati sa 6 septillion kg), q\u00eb \u00ebsht\u00eb af\u00ebrsisht me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn sasi peshe sa 54,807,339,449,541,284,403 (p\u00ebraf\u00ebrsisht sa 55 quintillion) Balena blu \u2013 krijesa me e r\u00ebnd\u00eb n\u00eb Tok\u00eb!<\/p>\n<p><strong>87- Pse Toka quhet planeti blu?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/giorno.900x600.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128672\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/giorno.900x600.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/giorno.900x600.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/giorno.900x600-300x225.jpg 300w\" alt=\"giorno.900x600\" width=\"640\" height=\"480\" \/><\/a><\/p>\n<p>P\u00ebr shkak se 70% e sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb e mbuluar t\u00ebr\u00ebsisht me uj\u00eb. Nga 70% e ujit q\u00eb mbulon Tok\u00ebn vet\u00ebm 3% e saj \u00ebsht\u00eb e fresk\u00ebt, 97% e saj \u00ebsht\u00eb uji i kripur. Nga kjo 3% m\u00eb shum\u00eb se 2% q\u00ebndron n\u00eb akull dhe akullnaja, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb m\u00eb pak se 1% \u00ebsht\u00eb n\u00eb liqene dhe lumenj.<\/p>\n<p><strong>88- Pse Toka shikohet n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr shkak t\u00eb sasis\u00eb s\u00eb ujit q\u00eb mbulon Tok\u00ebn, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga planetet m\u00eb t\u00eb ndri\u00e7uara n\u00eb galaktik\u00eb dhe mund t\u00eb shihet nga nj\u00eb distanc\u00eb tep\u00ebr e larg\u00ebt, e gjith\u00eb kjo p\u00ebr shkak t\u00eb reflektimit t\u00eb rrezeve t\u00eb diellit.<\/p>\n<p><strong>89- Nga \u00e7far\u00eb shtresash \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb Toka?<\/strong><\/p>\n<p>Toka p\u00ebrb\u00ebhet nga 3 shtresa t\u00eb ndryshme: korja, manteli dhe b\u00ebrthama. Dhe secila prej k\u00ebtyre tre shtresave t\u00eb ndryshme \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga element\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. Korja e Tok\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga 32% Hekur, 30% Oksigjen, 15% Silic, 14% Magnez, 3% Squfur, 2% Nikel \u2013 t\u00eb cilat n\u00eb total arrijn\u00eb n\u00eb 96%. 4%\u00a0 tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga sasi grimcash si Kalciumi, Alumini dhe elemente t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm.<\/p>\n<p><strong>90- Nga se \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb pjesa tjet\u00ebr e shtresave t\u00eb Tok\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/earth.gif\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128681\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/earth.gif\" alt=\"earth\" width=\"395\" height=\"242\" \/><\/a><\/p>\n<p>P\u00ebrpara se t\u2018ju themi se nga \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb pjesa tjet\u00ebr e shtresave t\u00eb Tok\u00ebs, k\u00ebtu duhet t\u00eb p\u00ebrmendet nj\u00eb fakt tep\u00ebr interesant n\u00eb lidhje me koren e tok\u00ebs: ajo p\u00ebrb\u00ebhet nga pllaka t\u00eb ndryshme t\u00eb cilat l\u00ebvizin gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs n\u00eb mantelin e Tok\u00ebs, duke l\u00ebvizur n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin rit\u00ebm q\u00eb rriten thonjt\u00eb e nj\u00eb personi!<\/p>\n<p>Manteli i tok\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga 44,8% Oksigjen, 21.5% Silic dhe 22.8 Magnez, edhe pse ai gjithashtu p\u00ebrmban sasi grimcash si hekur, alumin, kalcium, natrium dhe kalium. Megjithat\u00eb, k\u00ebto elemente jan\u00eb t\u00eb lidhura t\u00eb gjitha s\u00eb bashku n\u00eb shk\u00ebmbinj q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb mantelin e Tok\u00ebs.<\/p>\n<p>Manteli \u00ebsht\u00eb shtresa m\u00eb e madhe e Tok\u00ebs, rreth 2970 km e trash\u00eb \u2013 kjo p\u00ebrb\u00ebn rreth 84% t\u00eb v\u00ebllimit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Tok\u00ebs. Korja e Tok\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga dy shtresa, nj\u00eb shtres\u00eb e jashtme dhe nj\u00eb brendshme. Edhe pse p\u00ebrqindjet specifike jan\u00eb t\u00eb panjohura, si shtresa e jashtme po ashtu edhe ajo e brendshme p\u00ebrb\u00ebhen kryesisht nga hekuri dhe nikeli.<\/p>\n<p>Shtresa e jashtme e b\u00ebrtham\u00ebs s\u00eb Tok\u00ebs besohet t\u00eb jet\u00eb l\u00ebngshme, nd\u00ebrsa e shtresa e brendshme besohet t\u00eb jet\u00eb e ngurt\u00eb dhe e nxeht\u00eb si Dielli!<\/p>\n<p>P\u00ebr shkak t\u00eb elementeve t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb b\u00ebrtham\u00ebs si hekuri dhe nikeli, Toka \u00ebsht\u00eb e rrethuar nga nj\u00eb fush\u00eb e fuqishme magnetike q\u00eb e mbron at\u00eb nga efektet e er\u00ebrave solare.<\/p>\n<p><strong>91- Vet\u00ebm Toka ka uj\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Po, nga t\u00eb gjitha planetet e tjera n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor, Toka \u00ebsht\u00eb m\u00eb e dendura, me nj\u00eb dend\u00ebsi prej rreth 5,52 gram p\u00ebr centimet\u00ebr kub. Planeti i dyt\u00eb m\u00eb i dendur n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor \u00ebsht\u00eb Merkuri me nj\u00eb dend\u00ebsi prej 5,427 gram p\u00ebr centimet\u00ebr kub.<\/p>\n<p>Toka \u00ebsht\u00eb planeti i vet\u00ebm n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor q\u00eb ka uj\u00eb n\u00eb t\u00eb trija format (t\u00eb l\u00ebngshme, t\u00eb ngurt\u00eb ose t\u00eb gazt\u00eb).<\/p>\n<p><strong>92- N\u00eb planetet e tjer\u00eb ndodh eklipsi diellor?<\/strong><\/p>\n<p>Toka \u00ebsht\u00eb i vetmi planet n\u00eb sistemin ton\u00eb diellor, ku mund t\u00eb ndodh\u00eb nj\u00eb eklips diellor.<\/p>\n<p><strong>93- Kush njeri zot\u00ebron m\u00eb shum\u00eb tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Mbret\u00ebresha e Britanis\u00eb s\u00eb Madhe \u00ebsht\u00eb pronarja e ligjshme e nj\u00eb t\u00eb gjasht\u00ebs s\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb Tok\u00ebs!<\/p>\n<p><strong>94- Kur ka nisur jeta n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Jeta n\u00eb Tok\u00eb (si\u00e7 e njohim ne) ka ekzistuar q\u00eb prej 150-200.000.000 vitesh, por Toka n\u00eb vetvete \u00ebsht\u00eb pothuajse 5 miliard\u00eb vjet e vjet\u00ebr!<\/p>\n<p><strong>95- \u00c7far\u00eb do t\u00eb ndodhte n\u00ebse mund t\u00eb hapej p\u00ebrmes Tok\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00ebse ju hapni nj\u00eb tunel t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebrmes tok\u00ebs dhe hidheni n\u00eb t\u00eb, do t\u2019ju duhen vet\u00ebm 42 minuta p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr!<\/p>\n<p><strong>96- \u00c7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb kur Dielli t\u00eb ket\u00eb mbaruar hidrogjenin<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/image214.900x600.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128666\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/image214.900x600.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 764px) 100vw, 764px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/image214.900x600.jpg 764w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/image214.900x600-300x236.jpg 300w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/image214.900x600-164x128.jpg 164w\" alt=\"image214.900x600\" width=\"764\" height=\"600\" \/><\/a><\/p>\n<p>Kur Dielli t\u00eb ket\u00eb mbaruar hidrogjenin e tij, gj\u00eb qe mendohet se do te ndodhe pas 5 miliard vitesh t\u00eb tjera, ai do t\u00eb jet\u00eb 100 her\u00eb m\u00eb i madh dhe 2 mij\u00eb her\u00eb m\u00eb i shndritsh\u00ebm, \u00e7ka do t\u00eb \u00e7onte n\u00eb nj\u00eb avullim t\u00eb Tok\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>97- Do t\u00eb bashkohen ndonj\u00ebher\u00eb kontinentet?<\/strong><\/p>\n<p>Nga pjes\u00ebt q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb t\u00ebr\u00eb mas\u00ebn Tok\u00ebsore, Panagea \u00ebsht\u00eb e vetmja mas\u00eb kontinentale q\u00eb nuk ka ndryshuar. Nd\u00ebrkoh\u00eb t\u00eb gjitha formacionet e tjera t\u00eb kontinenteve ndjekin nj\u00eb ndryshim ciklik. K\u00ebshtu, mendohet se pas 250 milion vitesh, Afrika do t\u2019i bashkohet Amerik\u00ebs duke \u00e7uar n\u00eb zhdukjen e oqeanit Atlantik.<\/p>\n<p><strong>98- Sa njer\u00ebz kan\u00eb jetuar n\u00eb Tok\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7do dit\u00eb lindin 200.000 veta, 2 njer\u00ebz vdesin n\u00eb \u00e7do sekond\u00eb.<\/p>\n<p>Deri tani n\u00eb Tok\u00eb mendohet se kan\u00eb jetuar 106 miliard\u00eb njer\u00ebz. Deri n\u00eb vitin 2050-t\u00eb n\u00eb Tok\u00eb do t\u00eb ket\u00eb 9.2 miliard\u00eb njer\u00ebz.<\/p>\n<p><strong>99- Disa kuriozitete t\u00eb shpejta<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Cheetal_spotted_deer_at_Van_Vihar_National_Park.jpg\" rel=\"prettyPhoto\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-128670\" src=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Cheetal_spotted_deer_at_Van_Vihar_National_Park.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Cheetal_spotted_deer_at_Van_Vihar_National_Park.jpg 640w, http:\/\/www.tiranaobserver.al\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/Cheetal_spotted_deer_at_Van_Vihar_National_Park-300x208.jpg 300w\" alt=\"Cheetal_(spotted_deer)_at_Van_Vihar_National_Park\" width=\"640\" height=\"444\" \/><\/a><\/p>\n<p>-Kan\u00eb kaluar gati 2 milion\u00eb vjet q\u00eb kur se ka r\u00ebn\u00eb ndonj\u00eb pik\u00eb uji n\u00eb vendin m\u00eb t\u00eb that\u00eb n\u00eb bot\u00eb n\u00eb Antarktik.<\/p>\n<p>-Kontinentet l\u00ebvizin \u00e7do vit nga 2 centimetra;<\/p>\n<p>-75 p\u00ebr qind e t\u00eb gjitha llojeve t\u00eb kafsh\u00ebve do t\u00eb mund t\u00eb shfarosen gjat\u00eb 300 vjet\u00ebve t\u00eb ardhshme;<\/p>\n<p>-Vler\u00ebsohet se n\u00eb Tok\u00eb jan\u00eb identifikuar vet\u00ebm 14 p\u00ebr qind e t\u00eb gjitha llojeve;<\/p>\n<p><strong>100- A do t\u00eb jet\u00eb gjithnj\u00eb k\u00ebtu Toka?<\/strong><\/p>\n<p>Astronom\u00ebt mendojn\u00eb se pas disa miliarda vitesh, Dielli do t\u00eb bymehet kaq shum\u00eb sa do t\u00eb mbuloj\u00eb Tok\u00ebn. N\u00ebse ne do t\u00eb jemi p\u00ebrs\u00ebri k\u00ebtu, me siguri do t\u00eb skuqemi dhe planeti do t\u00eb avulloj\u00eb. Megjithat\u00eb, ekziston nj\u00eb mund\u00ebsi q\u00eb nj\u00eb mas\u00eb n\u00eb ndryshim e Diellit t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb Toka t\u00eb l\u00ebviz\u00eb n\u00eb nj\u00eb orbit\u00eb m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt e t\u00eb mir\u00eb. Nj\u00eb llogaritje matematikore tregon se \u00ebsht\u00eb teorikisht e mundur p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb t\u00eb sajojn\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb till\u00eb para se t\u00eb jet\u00eb von\u00eb.\/<strong>P\u00ebrgatiti: Tirana Observer11\/07\/2016 21:35<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/article>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>11\/07\/2016 21:35 Tirana Observer<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-6186","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-histori-gjeografi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6186","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6186"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6187,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6186\/revisions\/6187"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6186"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6186"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}