{"id":6052,"date":"2016-04-24T12:04:53","date_gmt":"2016-04-24T12:04:53","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6052"},"modified":"2016-04-24T12:04:53","modified_gmt":"2016-04-24T12:04:53","slug":"res-publica-e-gjuhes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=6052","title":{"rendered":"\u201cRES PUBLICA\u201d E GJUH\u00cbS"},"content":{"rendered":"<p><em>Akademik Gjovalin Shkurtaj: \u201cFjal\u00ebt dhe termat e huaj <\/em><\/p>\n<p><em>vijn\u00eb e b\u00ebhen si orteku q\u00eb nuk e ndalon dot\u201d.\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/DEDAJN.jpg\" rel=\"attachment wp-att-4983\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-4983\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/DEDAJN-300x226.jpg\" alt=\"DEDAJ,N\" width=\"300\" height=\"226\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/DEDAJN-300x226.jpg 300w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/DEDAJN.jpg 311w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>NDUE DEDAJ<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>I \u00ebsht\u00eb m\u00ebshuar aq shum\u00eb ruajtjes s\u00eb gjuh\u00ebs nga \u201cinvazioni\u201d i fjal\u00ebve t\u00eb huaja, por pa shpres\u00eb. K\u00ebsisoj t\u00eb mos duket i \u00e7uditsh\u00ebm propozimi yn\u00eb p\u00ebr t\u2019ia dor\u00ebzuar publikut mbrojtjen e gjuh\u00ebs shqipe<!--more--> nga shp\u00ebrdorimi i gjithansh\u00ebm! Pik\u00ebrisht atij q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdoruesi m\u00eb i gjer\u00eb i saj, po n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dhe shp\u00ebrdoruesi (sigurisht padashje) m\u00eb i madh p\u00ebrmes rrjeteve sociale etj. Pse dalzot\u00ebs publiku? P\u00ebr arsye se askush nuk po e luan rolin institucionalisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim. As qeveria, me an\u00eb t\u00eb ndonj\u00eb strategjie, ku as korrektori gjuh\u00ebsor n\u00eb zyrat e shetit nuk u vendos, si\u00e7 qe premtuar, dhe shkresat d\u00ebshmojn\u00eb nivel t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb administrat\u00ebs. As Akademia e lodhur e Shkencave, e cila dremit mbi titujt akademik\u00eb, s\u2019l\u00ebshon nj\u00eb \u201curdh\u00ebr\u201d n\u00eb vit p\u00ebr kujdesin ndaj gjuh\u00ebs. As departamentet e universiteteve. As shoqatat e botuesve, p\u00ebrkthyesve etj. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk kan\u00eb rreshtur shkrimet e gjuh\u00ebtar\u00ebve, individualisht, p\u00ebr mbrojtjen e gjuh\u00ebs nga keqp\u00ebrdorimi, sidomos n\u00eb t\u00eb shkruar, p\u00ebrdorimi pa vend i fjal\u00ebve t\u00eb huaja etj. Gjuh\u00ebt e huaja, q\u00eb kan\u00eb fituar nj\u00eb terren t\u00eb pazakont\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri pas 90-s, sa t\u00eb mir\u00ebpritura, aq e kan\u00eb dob\u00ebsuar fuqin\u00eb e shqipes, duke e trysnuar me fjal\u00eb e shprehje steriotipe q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb mbizot\u00ebruese, pa kurr\u00ebfar\u00eb kujdesi p\u00ebr t\u2019i shmangur ato. Por pa shkuar tek dep\u00ebrtimet e viteve t\u00eb fundit, mjafton t\u00eb shoh\u00ebsh se \u00e7far\u00eb popullariteti t\u00eb pamerituar ka fituar fjala \u201cbravo\u201d, e gjith\u00ebp\u00ebrdorur. E d\u00ebgjon aq her\u00eb nga m\u00ebsuesit gjat\u00eb or\u00ebve t\u00eb m\u00ebsimit. E lexon gjithandej n\u00eb FB dhe habitesh si nuk b\u00ebhet p\u00ebrpjekja m\u00eb e vog\u00ebl p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur, n\u00eb vend t\u00eb saj, gjegj\u00ebsen shqipe: \u201cT\u00eb lumt\u00eb!\u201d \u201cJu lumt\u00eb!\u201d K\u00ebt\u00eb fjal\u00eb e d\u00ebgjon regullisht dhe nga drejtuesit e programeve televizive. \u201cNj\u00eb bravo e madhe p\u00ebr finalist\u00ebt\u2026\u201d shp\u00ebrthente nj\u00ebri nga ata. Por nuk i kemi shpallur \u201cluft\u00eb\u201d vet\u00ebm k\u00ebsaj fjale. Sa t\u00eb tjera si kjo kan\u00eb fituar qytetarin\u00eb shqiptare, kur t\u00eb huajt kurr\u00eb nuk do ta lejonin nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb p\u00ebr fjal\u00ebt tona. T\u00eb kuptohemi, t\u00eb gjitha fjal\u00ebt n\u00eb gjuh\u00ebt e tyre jan\u00eb t\u00eb shenjta, por ndryshon puna kur ato futen pa dogan\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebt e tjera, si p\u00ebrformanc\u00eb (paraqitje) q\u00eb na ka hyr\u00eb deri n\u00eb nj\u00eb dokument t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm arsimor, si Karta e P\u00ebrformanc\u00ebs s\u00eb Shkoll\u00ebs. Apo nj\u00eb tjet\u00ebr fjal\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb kaq e shpesht\u00eb n\u00eb t\u00eb folmen e t\u00eb rinjve apo at\u00eb mediatike: event, eveniment (ngjarje, rast i sh\u00ebnuar), ashtu si\u00e7 kemi jo shqip plot em\u00ebrtesa lokalesh biznesi, tituj emisionesh televizive etj. N\u00eb vitet \u201970-\u201980 ishte \u201ctrendi\u201d (q\u00ebllimisht po p\u00ebrdorim k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb t\u00eb panevojshme!) p\u00ebr disa intelektual\u00eb t\u00eb p\u00ebrdornin fjal\u00ebt e huaja vend e pavend, si p\u00ebr t\u00eb treguar kultur\u00eb. Sot \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb qeshur m\u00eb k\u00ebt\u00eb mani t\u00eb at\u00ebhershme. Dhe nuk \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr nj\u00eb, dy a dhe nj\u00ebqind fjal\u00eb t\u00eb huaja, por p\u00ebr nj\u00eb pafund\u00ebsi, q\u00eb i kan\u00eb gjegj\u00ebset n\u00eb shqip!? Sot mund t\u00eb mos ndjehet shum\u00eb ky ndikim, por mjaft t\u00eb shoh\u00ebsh se \u00e7\u2019gjurm\u00eb ka l\u00ebn\u00eb turqishtja shekuj m\u00eb par\u00eb, p\u00ebr t\u00eb kuptuar se nes\u00ebr e nj\u00ebjta tablo do t\u00eb jet\u00eb me huazimet nga anglishtja etj. Mjaft t\u2019i hapet paksa dera, pa fjala e huaj \u201cpjell\u201d bijat e saj, nga akses p\u00ebrftohet aksesim, e aksesueshme etj! Nj\u00eb ish-pedagoge e anglishtes e UT, autore tekstesh, shkruan nga emigrimi: Te \u201cDoktor Gjilp\u00ebra\u201d i Konic\u00ebs shoh Shqip\u00ebrin\u00eb e sotme, me nj\u00eb ndryshim: at\u00ebher\u00eb flitej shum\u00eb turqisht, tani shqiptar\u00ebt flasin gjysma shqip gjysma anglisht, dhe kjo t\u00eb b\u00ebn t\u00eb qesh\u00ebsh. Mblodha nga gazetat dhe emisionet televizive fjal\u00eb dhe struktura fjalish q\u00eb\u00a0perdorin intelektual\u00ebt shqiptar\u00eb si: \u201cnj\u00eb billding i madh\u201d p\u00ebr \u201cnj\u00eb godin\u00eb e madhe\u201d, donatim p\u00ebr dhurim, tranzicioniste p\u00ebr kalimtare, unitaritet p\u00ebr bashkim, prezenc\u00eb p\u00ebr prani etj. Akademik Gjovalin Shkurtaj, jo vet\u00ebm ka shkruar libra universitar\u00eb mbi sociolinguistik\u00ebn, por shfaqet her\u00eb pas here n\u00ebp\u00ebr televizione mbi ruajtjen e past\u00ebrtis\u00eb s\u00eb shqipes etj., s\u2019\u00ebsht\u00eb e tep\u00ebrt t\u00eb thuhet, me zell rilind\u00ebsi. N\u00eb vepr\u00ebn \u201cKundrime Gjuh\u00ebsore\u201d ai shkruan se \u201cfjal\u00ebt dhe termat e huaj vijn\u00eb e b\u00ebhen si orteku q\u00eb nuk e ndalon dot\u201d, duke treguar se si p\u00ebrhapen e p\u00ebrdoren pa pushim fjal\u00eb t\u00eb tilla si: lider, lidership, staf, bord, draft, involvoj &#8211; involvim, implementoj &#8211; implementim, konfrontoj &#8211; konfrontim, total, ekzil, moment, fluks, frustrim, prioritet, risk &#8211; riskoj, investigoj &#8211; investigim, prononcoj &#8211; prononcim, anon\u00e7oj &#8211; anon\u00e7im, akomodoj &#8211; akomodim, mazhoranc\u00eb, minoranc\u00eb etj. Akademik Mark Tirta, etnolog, sjell t\u00eb tjera raste t\u00eb fjal\u00ebve t\u00eb huaja t\u00eb panevojshme si: \u201cpedonale\u201d (sh\u00ebtitore), \u201cagravuar\u201d (r\u00ebnduar, p\u00ebrkeq\u00ebsuar), \u201cpurifikimi i administrat\u00ebs\u201d (pastrimi i administrat\u00ebs), \u201cpa limit\u201d (pa kufi, pa kufizim), \u201cshantazhohet\u201d (k\u00ebrc\u00ebnohet), \u201cfokusohem\u201d (p\u00ebrq\u00ebndrohem), \u201catraktiv\u201d (i k\u00ebndsh\u00ebm, t\u00ebrheq\u00ebs), \u201cazhornim\u201d (p\u00ebrdit\u00ebsim), \u201cminoren\u00eb\u201d (f\u00ebmij\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl) etj. N\u00ebse dikush do t\u00eb hartonte nj\u00eb fjalor t\u00eb huazimeve t\u00eb \u00e7erekshekullit t\u00eb fundit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, pamja do t\u00eb ishte tejet trondit\u00ebse. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb atentat i r\u00ebnd\u00eb ndaj ABC-s\u00eb, q\u00eb nuk na e b\u00ebjn\u00eb m\u00eb armiqt\u00eb historik\u00eb, por ia b\u00ebjm\u00eb vetes, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb qytet\u00ebrimit modern, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, nga pap\u00ebrgjegjshm\u00ebria ndaj kryethesarit t\u00eb identitetit ton\u00eb. Por mjerisht nuk i d\u00ebgjon askush kambanat q\u00eb bien, mjeshtrit e gjuh\u00ebs, gjuh\u00ebtar\u00ebt, shkrimtar\u00ebt, gazetar\u00ebt, sociolog\u00ebt, antropolog\u00ebt kulturor\u00eb etj.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht gjendjes s\u00eb tanishme kritike t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb rrjeteve sociale, p\u00ebrdoruesit e tyre kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb japin shembullin e mir\u00ebp\u00ebrdorimit t\u00eb gjuh\u00ebs, n\u00eb k\u00ebshillim her\u00eb pas here me gjuh\u00ebtar\u00ebt, m\u00ebsuesit e gjuh\u00ebs, portalet \u201cfol e shkruaj shqip\u201d etj. (\u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb qeshur kur prind\u00ebrit shqiptar\u00eb, me t\u00eb zbardhur drita, ua urojn\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre dit\u00eblindjen n\u00eb <em>Facebook<\/em> n\u00eb anglisht, italisht, fr\u00ebngjisht etj.) Nga ana tjet\u00ebr, p\u00ebrdorues t\u00eb k\u00ebsaj media gjigande nuk jan\u00eb vet\u00ebm njer\u00ebzit e thjesht\u00eb, pa shum\u00eb dituri gjuh\u00ebsore, por dhe profesor\u00eb t\u00eb shumt\u00eb, m\u00ebsues t\u00eb panum\u00ebrt, njer\u00ebz t\u00eb mediave dhe t\u00eb letrave dhe secili, p\u00ebrpos se mund t\u00eb jap\u00eb vet\u00eb shembullin e t\u00eb shkruarit korrekt, lypet dhe t\u00eb debatoj\u00eb e th\u00ebrras\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e gjuh\u00ebs shqipe nga gj\u00ebja e huaj. N\u00ebse njer\u00ebzit e thjesht\u00eb t\u00eb nj\u00eb qyteti nuk mund t\u00eb diskutojn\u00eb problematika gjuh\u00ebsore t\u00eb morfologjis\u00eb e sintaks\u00ebs, ata krejt mir\u00eb mund t\u00eb tubohen para bashkis\u00eb kund\u00ebr em\u00ebrtimeve n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaj t\u00eb bar-restoranteve dhe dyqaneve t\u00eb ndryshme t\u00eb sh\u00ebrbimeve publike, ani se ato jan\u00eb private. Mjedisi gjuh\u00ebsor \u00ebsht\u00eb gjithsesi publik, ndaj asgj\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb fuqis\u00eb vendimmarr\u00ebse t\u00eb publikut. Aq m\u00eb tep\u00ebr gjuha, q\u00eb \u00ebsht\u00eb banka e tij e patjet\u00ebrsueshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb qasje, e para gj\u00eb q\u00eb duhet b\u00ebr\u00eb, me nj\u00eb sup\u00ebrligj etike a kushedi se si, \u00ebsht\u00eb sh\u00ebrimi gjuh\u00ebs s\u00eb bastarduar t\u00eb politik\u00ebs, goja e shthurur e politikan\u00ebve shar\u00ebs e b\u00ebrtit\u00ebs, batutaxhinj, t\u00eb cil\u00ebt ia kan\u00eb b\u00ebr\u00eb dhe k\u00ebt\u00eb t\u00eb \u201csh\u00ebrbim\u201d nd\u00ebrgjegjes komb\u00ebtare dhe edukimit, duke ia shplar\u00eb gjuh\u00ebn k\u00ebtij populli, me fjal\u00eb qen\u00ebrie, si \u201cbu\u00e7a\u201d etj?!<\/p>\n<p>P\u00ebr ta mbyllur me fjal\u00ebn bravo. Bravo f\u00ebmij\u00eb! Bravo konkurues! Bravo zgjedh\u00ebs, referendues apo referendar\u00eb!&#8230; N\u00eb pamund\u00ebsi p\u00ebr ta ndaluar k\u00ebt\u00eb t\u00ebhuajzim t\u00eb gjuh\u00ebs do t\u00eb thoshim, n\u00eb stilin fishtian, mos ju qoft\u00eb \u201cbravo\u201d t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb i p\u00ebrdorin leht\u00ebsisht fjal\u00ebt e huaja \u201cpa qen\u00eb nevoja\u201d, duke patur n\u00eb vend t\u00eb tyre fjal\u00ebt shqipe, nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb bukurat \u201ct\u00eb lumt\u00eb\u201d e \u201cju lumt\u00eb\u201d. Sigurisht pa nj\u00eb qendrim t\u00eb skajsh\u00ebm, q\u00eb t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohet \u00e7do fjal\u00eb e huaj, edhe parlament, meq\u00eb kemi gjegj\u00ebsen kuvend, qoft\u00eb dhe p\u00ebr faktin se nuk mund t\u00eb thuhet Kuvendi Europian, n\u00eb vend t\u00eb Parlamanti Europian.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Akademik Gjovalin Shkurtaj: \u201cFjal\u00ebt dhe termat e huaj vijn\u00eb e b\u00ebhen si orteku q\u00eb nuk e ndalon dot\u201d.\u00a0\u00a0 \u00a0 NDUE DEDAJ &nbsp; I \u00ebsht\u00eb m\u00ebshuar aq shum\u00eb ruajtjes s\u00eb gjuh\u00ebs nga \u201cinvazioni\u201d i fjal\u00ebve t\u00eb huaja, por pa shpres\u00eb. K\u00ebsisoj t\u00eb mos duket i \u00e7uditsh\u00ebm propozimi yn\u00eb p\u00ebr t\u2019ia dor\u00ebzuar publikut mbrojtjen e gjuh\u00ebs shqipe<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5906,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-6052","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6052"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6053,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6052\/revisions\/6053"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}