{"id":5506,"date":"2015-09-19T19:57:03","date_gmt":"2015-09-19T19:57:03","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=5506"},"modified":"2015-09-19T19:57:03","modified_gmt":"2015-09-19T19:57:03","slug":"kush-ishte-njeriu-me-i-zgjuar-i-te-gjitha-koherave-10-fakte-te-rralla-qe-duhet-ti-dini-mbi-ajnshtajnin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=5506","title":{"rendered":"Kush ishte njeriu m\u00eb i zgjuar i t\u00eb gjitha koh\u00ebrave 10 fakte t\u00eb rralla q\u00eb duhet t\u2019i dini mbi Ajnshtajnin"},"content":{"rendered":"<p><em><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5508\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni-236x300.png\" alt=\"ajnshtajni\" width=\"236\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni-236x300.png 236w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni.png 480w\" sizes=\"auto, (max-width: 236px) 100vw, 236px\" \/><\/a>Ajnshtajn si djale i pashem. Ne kete foto ka dale ne vitin 1898, pasi hyri ne Politeknikun e Zyrihut<\/em><\/p>\n<p>Albert Ajnshtajn \u00ebsht\u00eb shkenc\u00ebtari m\u00eb i famsh\u00ebm q\u00eb ka jetuar ndonj\u00ebher\u00eb. Nj\u00eb prej arritjeve q\u00eb ktheu faqen e historis\u00eb s\u00eb shkenc\u00ebs ishte ekuacioni E=mc2.<!--more--> Ai fitoi \u00e7mimin \u201cNobel\u201d n\u00eb vitin 1921 p\u00ebr pun\u00ebn n\u00eb lidhje me efektin fotoelektrik. Ai zhvilloi Teorin\u00eb e Relativitetit, t\u00eb cil\u00ebn e kishte p\u00ebrfunduar me koh\u00eb, por u desh\u00ebn 25 vite q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt ta kuptonin. Kontributi i tij ndryshoi radikalisht pik\u00ebpamjen e bot\u00ebs. Para Ajnshtajnit, disa gj\u00ebra besoheshin si t\u00eb v\u00ebrteta. Mes tyre ishin dhe ligjet e gravitetit dhe trupave n\u00eb r\u00ebnie,<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5509\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni1-204x300.png\" alt=\"ajnshtajni1\" width=\"204\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni1-204x300.png 204w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni1.png 436w\" sizes=\"auto, (max-width: 204px) 100vw, 204px\" \/><\/a>Ajnshtajn gjate pushimeve verore ne vitin 1919<\/em><\/p>\n<p>t\u00eb p\u00ebrmendur m\u00eb par\u00eb nga Isak Njutoni. Gjithashtu n\u00eb at\u00eb koh\u00eb besohej se \u201ckoha\u201d n\u00eb vetvete ishte nj\u00eb konstante fizike: T\u00eb gjith\u00eb dhe gjith\u00e7ka p\u00ebrjetonte kalimin e koh\u00ebs ashtu si kushdo dhe gjith\u00e7ka tjet\u00ebr. Teoria e tij e Relativitetit special parashikonte se kjo s\u2019ishte e v\u00ebrtet\u00eb dhe m\u00eb von\u00eb u v\u00ebrtetua nga eksperimentet me or\u00ebn b\u00ebrthamore. Emri Ajnshtajn sot \u00ebsht\u00eb sinonim me fjal\u00ebn gjeni. Albert Ajnshtajn \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej mendjeve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb. Disa prej ideve t\u00eb tij p\u00ebr shkenc\u00ebn, natyr\u00ebn dhe besimi mund t\u2019ju habisin. Jo m\u00eb kot \u00ebsht\u00eb zgjedhur \u201cPersoni i Shekullit\u201d nga revista \u201cTime\u201d. N\u00eb k\u00ebt\u00eb list\u00eb jepet \u00e7do gj\u00eb q\u00eb ju duhet t\u00eb dini mbi njeriun m\u00eb t\u00eb zgjuar t\u00eb shekullit XX.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>10 \u2013 F\u00ebmij\u00ebria<\/strong><br \/>\n<strong>A kishte Ajnshtajni v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb t\u00eb folur kur ishte i vog\u00ebl?<\/strong><br \/>\nAjnshtajni ishte i ngadalt\u00eb n\u00eb procesin e t\u00eb folurit. Madje prind\u00ebrit e tij jan\u00eb konsultuar dhe me nj\u00eb doktor. Ai madje ka patur nj\u00eb rebelim<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5510\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni2-300x236.png\" alt=\"ajnshtajni2\" width=\"300\" height=\"236\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni2-300x236.png 300w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni2.png 611w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Ajnshtajn si adoleshent. Fotoja eshte bere ne vitib 1893 ne Mynih<\/em><\/p>\n<p>\u201ct\u00eb paturp\u201d ndaj autoriteteve, q\u00eb b\u00ebri q\u00eb drejtori i shkoll\u00ebs ku ai studionte ta p\u00ebrjashtonte nga shkolla dhe t\u00eb shprehej rreth tij se ai nuk do t\u00eb mund t\u00eb arrinte shum\u00eb n\u00eb jet\u00eb. Por k\u00ebto karakteristika b\u00ebn\u00eb q\u00eb ai t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb gjeni. Mosp\u00ebrfillja dhe p\u00ebrbuzja e tij ndaj autoritetit b\u00ebn\u00eb q\u00eb ai t\u00eb vinte n\u00eb dyshim njohurit\u00eb tradicionale. Zhvillimi i tij i ngadalt\u00eb verbal, b\u00ebri q\u00eb ai t\u00eb b\u00ebhej kurioz p\u00ebr gj\u00ebrat e zakonshme \u2013 si koha dhe hap\u00ebsira \u2013 q\u00eb pjesa m\u00eb e madhe e t\u00eb rriturve i marrin p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebqena. I ati i dhuroi nj\u00eb busull n\u00eb mosh\u00ebn pes\u00eb vje\u00e7are, dhe hetoi mbi natyr\u00ebn e fush\u00ebs magnetike gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij. Ai kishte prirjen t\u00eb mendonte n\u00eb baz\u00eb t\u00eb imazheve dhe jo me fjal\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>9 \u2013 Aft\u00ebsit\u00eb\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>Kishte Ajnshtajni probleme t\u00eb n\u00eb m\u00ebsuar?<\/strong><br \/>\nDisa shkenc\u00ebtar\u00eb kan\u00eb pretenduar se kan\u00eb zbuluar se n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri Ajnshtajni ka shfaqur shenja t\u00eb lehta t\u00eb autizmit ose t\u00eb sindrom\u00ebs s\u00eb Aspergerit. Simon Baron Kohen, drejtor i qendr\u00ebs k\u00ebrkimore t\u00eb autizmit n\u00eb Universitetin e Kembrixhit, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej tyre. Ai shkruan se autizmi \u00ebsht\u00eb i lidhur \u201cme nj\u00eb p\u00ebrpjekje intensive p\u00ebr t\u00eb kontrolluar dhe nj\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb pazakont\u00eb p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb empatik\u201d. Ai gjithashtu v\u00eb n\u00eb dukje se kjo gj\u00eb \u201cshpjegon \u2018kufijt\u00eb e aft\u00ebsis\u00eb\u2019 q\u00eb njer\u00ebzit me autiz\u00ebm shfaqin n\u00eb l\u00ebnd\u00eb t\u00eb tilla si matematika, muzika ose vizatimi \u2013 t\u00eb gjitha aft\u00ebsi q\u00eb p\u00ebrfitohen nga kontrolli\u201d\u2019. Kjo nuk duket nj\u00eb diagnoz\u00eb bind\u00ebse. Edhe si adoleshent, Ajnshtajni kishte miq t\u00eb ngusht\u00eb, kishte marr\u00ebdh\u00ebnie intime, b\u00ebhej pjes\u00eb e debateve skolastike, komunikonte mjaft mir\u00eb verbalisht dhe ishte empatik ndaj miqve dhe njer\u00ebzimit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>8 \u2013 Kalimi n\u00eb klas\u00eb\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>A ngeli Ajnshtajni n\u00eb Matematik\u00eb?<\/strong><br \/>\nNj\u00eb besim mjaft i p\u00ebrhapur rreth Ajnshtajnit \u00ebsht\u00eb se ai kishte ngelur n\u00eb l\u00ebnd\u00ebn e matematik\u00ebs. Nj\u00eb k\u00ebrkim n\u00eb Google rreth k\u00ebsaj nxjerr m\u00eb shum\u00eb se 500 mij\u00eb rezultate. Ky lajm madje \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e titujve t\u00eb gazetave \u201cbesoje ose jo\u201d. Por historia e tij \u00ebsht\u00eb shum\u00eb ironike: N\u00eb 1935, nj\u00eb lajm u botua rreth Ajnshtajnit \u201cMatematikani m\u00eb i madh i koh\u00ebs, ngel n\u00eb matematik\u00eb\u201d. Duke qeshur ai \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigjur se nuk ka ngelur asnj\u00ebher\u00eb n\u00eb matematik\u00eb, dhe se n\u00eb mosh\u00ebn 15 vje\u00e7are ai kishte zgjidhur ekuacione t\u00eb v\u00ebshtira matematikore. N\u00eb shkoll\u00eb fillore ai ka qen\u00eb m\u00eb i miri i klas\u00ebs dhe shum\u00eb m\u00eb lart rezultateve t\u00eb pritshme n\u00eb matematik\u00eb. N\u00eb mosh\u00ebn 12 vje\u00e7are, motra e tij u shpreh se ai \u201cgjithmon\u00eb kishte preferuar t\u00eb zgjidhte probleme t\u00eb v\u00ebshtira aritmetike\u201d, dhe vendosi t\u00eb zbulonte n\u00ebse mund t\u00eb progresonte duke m\u00ebsuar gjeometrin\u00eb dhe algjebr\u00ebn vet\u00eb. Prind\u00ebrit i blen\u00eb libra t\u00eb avancuar q\u00eb ai t\u00eb p\u00ebrgatitej gjat\u00eb ver\u00ebs. Ai jo vet\u00ebm q\u00eb m\u00ebsoi fakte n\u00eb k\u00ebto libra, por identifikoi disa teori n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje q\u00eb t\u2019i testonte personalisht. Ai madje pati iden\u00eb e tij personale se si mund t\u00eb provonte teorin\u00eb e Pitagor\u00ebs.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>7 \u2013 Procesi i t\u00eb menduarit\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>A mendonte Ajnshtajni m\u00eb shum\u00eb bazuar n\u00eb imazhe se sa n\u00eb fjal\u00eb?<\/strong><br \/>\nT\u00eb gjitha zbulimet e tij t\u00eb m\u00ebdha ishin rezultat i eksperimenteve vizuale q\u00eb ai i zhvillonte n\u00eb mendjen e tij m\u00eb tep\u00ebr se sa n\u00eb laborator. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ata u quajt\u00ebn Gedankenexperiment \u2013 eksperimentet e mendimit. N\u00eb mosh\u00ebn 16 vje\u00e7are, ai u mundua t\u00eb p\u00ebrfytyronte se si mund t\u00eb ishte t\u00eb ecje p\u00ebrkrah nj\u00eb rreze drite. N\u00ebse arrihej shpejt\u00ebsia e drit\u00ebs, a nuk do t\u00eb dukeshin val\u00ebt e saj t\u00eb pal\u00ebvizshme? Por ekuacionet e famshme t\u00eb Maksuellit q\u00eb p\u00ebrshkonin val\u00ebt elektromagnetike nuk e lejonin nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb. Ai e dinte se matematika ishte m\u00ebnyra q\u00eb natyra p\u00ebrdorte p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar mrekullit\u00eb e saj, k\u00ebshtu ai mund t\u00eb p\u00ebrfytyronte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb vizuale se si ekuacionet reflektoheshin n\u00eb realitet. K\u00ebshtu p\u00ebr dhjet\u00eb vitet e ardhshme t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij, ai mendoi rreth k\u00ebtij eksperimenti deri sa erdhi momenti q\u00eb ai nxori teorin\u00eb e famshme t\u00eb relativitetit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>6 \u2013 Vizioni\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>Cilat ishin mendimet \u2013 imazhe q\u00eb Ajnshtajni p\u00ebrdori p\u00ebr teorin\u00eb e relativitetit?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5511\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni3-300x225.png\" alt=\"ajnshtajni3\" width=\"300\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni3-300x225.png 300w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni3.png 639w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Ajnshtajn dhe bashkeshortja e tij e dyte, Elsa, ne udhetimin e tyre te pare drejt SHBA, 1921<\/em><\/p>\n<p>Nd\u00ebr shum\u00eb gj\u00ebra t\u00eb tjera, ai imagjinoi goditje rrezatuese n\u00eb dy an\u00ebt fundore t\u00eb nj\u00eb treni n\u00eb l\u00ebvizje. Nj\u00eb person q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrug\u00eb mund t\u2019i shoh\u00eb k\u00ebto ndri\u00e7ime n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb vet\u00ebm, por dikujt q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb tren l\u00ebviz\u00ebs ato do t\u2019i shfaqen n\u00eb momente t\u00eb ndryshme. P\u00ebr shkak se treni ec\u00ebn p\u00ebrpara, drita rrezatuese n\u00eb pjes\u00ebn e p\u00ebrparme t\u00eb trenit do t\u00eb arrij\u00eb m\u00eb p\u00ebrpara tek personi nj\u00eb moment p\u00ebrpara drit\u00ebs q\u00eb vjen nga fundi i trenit. Nga kjo gj\u00eb Ajnshtajni kuptoi se \u201cnj\u00ebkohshm\u00ebria\u201d \u00ebsht\u00eb relative me gjendjen fizike n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb. Dhe prej k\u00ebsaj ai hodhi iden\u00eb se nuk ekzistonte koncepti i koh\u00ebs absolute. Ky \u00ebsh\u00ebt relativiteti i Ajnshtajnit, dhe sigurisht teoria e relativitetit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>5 \u2013 Imagjinata\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>Cili ishte eksperimenti i menduar, q\u00eb \u00e7oi Ajnshtajnin drejt teoris\u00eb s\u00eb relativitetit?<\/strong><\/p>\n<p>Ai imagjinoi nj\u00eb njeri n\u00eb r\u00ebnie t\u00eb lir\u00eb. P\u00ebr t\u00eb kuptuar at\u00eb q\u00eb ai pa, mendoni nj\u00eb njeri t\u00eb mbyllur n\u00eb nj\u00eb ashensor q\u00eb ulet n\u00eb drejtim t\u00eb tok\u00ebs. Ai do t\u00eb l\u00ebvizte n\u00eb ashensor duke u ngritur lart, dhe \u00e7do gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb dilte dhe binte nga xhepat e tij do t\u00eb l\u00ebviznin lirsh\u00ebm rreth tij \u2013 nj\u00ebsoj si t\u00eb ishte i mbyllur n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb, n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb pa gravitet t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, mendoni nj\u00eb grua t\u00eb mbyllur n\u00eb nj\u00eb ashensor q\u00eb po ngjitet lart n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, larg \u00e7do lloj graviteti. Ajo do t\u00eb ndihej sikur po binte n\u00eb tok\u00eb, nj\u00ebsoj sikur t\u00eb ishte duke u t\u00ebrhequr nga graviteti. Nga ekuivalenca e gravitetit dhe nxitimit, ai nd\u00ebrtoi teorin\u00eb e p\u00ebrgjithshme t\u00eb relativitetit.<\/p>\n<p><strong>4 \u2013 \u00c7do gj\u00eb \u00ebsht\u00eb relative\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>A ka nj\u00eb imazh \u2013 mendimi q\u00eb p\u00ebrshkruan p\u00ebrfundimet e tij rreth relativitetit?<\/strong><\/p>\n<p>Ai zbuloi se graviteti ishte nj\u00eb \u201cdeformim\u201d i hap\u00ebsir\u00ebs dhe koh\u00ebs. Ai mund t\u00eb p\u00ebrshkruhet duke p\u00ebrdorur nj\u00eb tjet\u00ebr eksperiment t\u00eb<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni4.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5512\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni4-247x300.png\" alt=\"ajnshtajni4\" width=\"247\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni4-247x300.png 247w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni4.png 480w\" sizes=\"auto, (max-width: 247px) 100vw, 247px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Me Charlie Chaplin, ne premieren e filmit Dritat e Qytetit, 1931<\/em><\/p>\n<p>menduar. Imagjinoni si do t\u00eb mund t\u00eb ishte hedhja e nj\u00eb topi bouling \u2013 u n\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe dy dimensionale t\u00eb nj\u00eb trampoline. Ai i jep form\u00eb struktur\u00ebs nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb l\u00ebviz. M\u00eb pas rrotulloni disa topa bilardoje. Ata l\u00ebvizin drejt topit t\u00eb bouling\u2013ut jo sepse ai i t\u00ebrheq ata n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb panjohur (Si\u00e7 thot\u00eb teoria e Njutonit), por p\u00ebr shkak t\u00eb form\u00ebs q\u00eb ai i ka dh\u00ebn\u00eb struktur\u00ebs s\u00eb trampolin\u00ebs. Tani imagjinoni gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00eb nj\u00eb struktur\u00eb kat\u00ebr dimensione t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs dhe koh\u00ebs. Nuk \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb, ndaj ne nuk jemi Ajnshtajni dhe ai ishte. Ai ishte i aft\u00eb t\u00eb nxirrte ekuacionin e fush\u00ebs s\u00eb gravitetit q\u00eb tregonte se si materia form\u00ebson hap\u00ebsir\u00ebn dhe si forma e hap\u00ebsir\u00ebs i tregon materies si t\u00eb l\u00ebviz\u00eb.<\/p>\n<p><strong>3 \u2013 Shp\u00ebrthimi<\/strong><br \/>\n<strong>Cila ishte mrekullia e vitit e Ajnshtajnit?<\/strong><br \/>\nN\u00eb 1905, Ajnshtajni u diplomua, por nuk ju dha mund\u00ebsia q\u00eb tema e tij e doktoratur\u00ebs t\u00eb pranohej; as t\u00eb merrte nj\u00eb post akademik. K\u00ebshtu ai filloi t\u00eb punonte me orar t\u00eb zgjatur, gjasht\u00eb her\u00eb n\u00eb jav\u00eb, si nj\u00eb ekzaminues i nivelit t\u00eb tret\u00eb n\u00eb zyrat zviceriane t\u00eb inovacionit shkencor. Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb lir\u00eb, ai shkruajti kat\u00ebr teza q\u00eb lidheshin me fizik\u00ebn. E para tregonte se drita mund t\u00eb prodhohej si n\u00eb form\u00eb val\u00ebsh ashtu dhe si grimca t\u00eb quajtura fotone. E dyta provonte ekzistenc\u00ebn e atomeve dhe molekulave. E treta, teoria e relativitetit, q\u00eb thonte se nuk kishte hap\u00ebsir\u00eb apo koh\u00eb absolute. Dhe e kat\u00ebrta tregonte nj\u00eb ekuivalenc\u00eb nd\u00ebrmjet energjis\u00eb dhe mas\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrshkruhet nga ekuacioni i famsh\u00ebm i fizik\u00ebs, E=mc2.<\/p>\n<p><strong>2 \u2013 Ekstrakurrikular\u00a0<\/strong><br \/>\n<strong>Si ishte jeta personale e Ajnshtajnit n\u00eb at\u00eb koh\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni5.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5513\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni5-300x250.png\" alt=\"ajnshtajni5\" width=\"300\" height=\"250\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni5-300x250.png 300w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni5.png 576w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Duke i dhene bi\u00e7ikletes ne Santa Barbara, Kaliforni, 1933<\/em><\/p>\n<p>Ndihma q\u00eb ju dha n\u00eb matematik\u00eb, ishte ajo e serbes, Mileva Mari, q\u00eb ishte e vetmja fem\u00ebr n\u00eb klas\u00ebn e tij t\u00eb fizik\u00ebs, n\u00eb universitet. Ata kishin r\u00ebn\u00eb marr\u00ebzisht n\u00eb dashuri me nj\u00ebri \u2013 tjetrin, dhe pat\u00ebn nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb jasht\u00ebligjshme, t\u00eb cil\u00ebn lejoi ta jepnin p\u00ebr bir\u00ebsim para se ta shihte. M\u00eb pas ata u martuan dhe pat\u00ebn dy djem. Eventualisht marr\u00ebdh\u00ebnia e tyre u komplikua dhe Ajnshtajni k\u00ebrkoi divorcin. Ai i ofroi asaj nj\u00eb marr\u00ebveshje: Nj\u00eb nga tezat e tij t\u00eb 1905, sipas tij, do t\u00eb fitonin \u00c7mimim Nobel, dhe n\u00ebse ajo i jepte divorcin, Ajnshtajni do t\u2019i jepte parat\u00eb e fituara nga ky \u00e7mim. Pasi u mendua p\u00ebr nj\u00eb jav\u00eb, ajo pranoi. P\u00ebr shkak se teorit\u00eb e tij ishin mjaft radikale, ai e fitoi k\u00ebt\u00eb \u00e7mim vet\u00ebm n\u00eb 1922.<\/p>\n<p><strong>1 \u2013 Teoria<\/strong><br \/>\n<strong>Si u krijua relativiteti?<\/strong><br \/>\nShkenc\u00ebtar\u00ebt nuk ishin t\u00eb sigurt\u00eb q\u00eb her\u00ebn e par\u00eb n\u00ebse teoria e relativitetit ishte e sakt\u00eb. Por Ajnshtajni propozoi nj\u00eb eksperiment dramatik. Gjat\u00eb eklipsit t\u00eb ardhsh\u00ebm, n\u00eb 1919, shkenc\u00ebtar\u00ebt mund t\u00eb masnin se si drita e yjeve q\u00eb kalonte n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb diellit, drejtohej nga graviteti. Lajmet q\u00eb pasuan ishin: \u201cDritat q\u00eb l\u00ebvizin shtremb\u00ebr n\u00eb Parajs\u00eb \/ Njer\u00ebzit e shkenc\u00ebs M\u00eb shum\u00eb apo m\u00eb pak t\u00eb etur p\u00ebr rezultatet e V\u00ebzhgimeve t\u00eb Eklipsit \/ Teoria e Ajnshtajnit triumfon\u201d. Dhe e gjith\u00eb kjo \u00ebsht\u00eb shkruar n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur t\u00eb pakt\u00eb ishin ata q\u00eb dinin t\u00eb shkruanin mir\u00eb. Ajnshtajni u b\u00eb i famsh\u00ebm p\u00ebr kontributin q\u00eb dha n\u00eb lindjen e nj\u00eb epoke t\u00eb re. Ai u b\u00eb nj\u00eb shkenc\u00ebtar i famsh\u00ebm dhe nj\u00eb ikon\u00eb e humanizmit; nj\u00eb nga emrat m\u00eb t\u00eb njohur n\u00eb planet.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni6.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5514\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni6-300x223.png\" alt=\"ajnshtajni6\" width=\"300\" height=\"223\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni6-300x223.png 300w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/ajnshtajni6.png 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Ajnshtajn duke pritur te shkoje ne nje koncert ne Sinagogen e Madhe ne Berlin, 1930<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ajnshtajn si djale i pashem. Ne kete foto ka dale ne vitin 1898, pasi hyri ne Politeknikun e Zyrihut Albert Ajnshtajn \u00ebsht\u00eb shkenc\u00ebtari m\u00eb i famsh\u00ebm q\u00eb ka jetuar ndonj\u00ebher\u00eb. Nj\u00eb prej arritjeve q\u00eb ktheu faqen e historis\u00eb s\u00eb shkenc\u00ebs ishte ekuacioni E=mc2.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5507,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-5506","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicistike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5506","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5506"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5506\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5515,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5506\/revisions\/5515"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5506"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5506"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5506"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}