{"id":4972,"date":"2015-03-03T12:47:32","date_gmt":"2015-03-03T12:47:32","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=4972"},"modified":"2015-03-03T12:47:32","modified_gmt":"2015-03-03T12:47:32","slug":"viti-i-xhevahirit-dhe-ora-e-mbetur-e-poezise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=4972","title":{"rendered":"VITI I XHEVAHIRIT DHE ORA E MBETUR E POEZIS\u00cb"},"content":{"rendered":"<p>NDUE DEDAJ<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Shtypi letrar-kulturor i s\u00eb diel\u00ebs lajm\u00ebroi p\u00ebrmes sh\u00ebnimesh, skicash dhe ciklesh poetike vitin e Xhevahir Spahiut, poetit q\u00eb p\u00ebr bujtin\u00eb zgjodhi \u201cferrparajs\u00ebn\u201d, m\u00eb e virtytshmja streh\u00eb p\u00ebr \u00e7do poet qysh nga zanafilla. Por dhe nj\u00eb takim n\u00eb Akademin\u00eb e Shkencave p\u00ebr paraqitjen e librit \u201cUdha\u201d, n\u00eb dy v\u00ebllime,<!--more--> me poezi t\u00eb zgjedhura t\u00eb autorit. E njoftimi p\u00ebr nj\u00eb poet t\u00eb till\u00eb t\u00eb \u201cxhevahirt\u00eb\u201d nuk mund t\u00eb vinte ndryshe, por ve\u00e7 k\u00ebshtu, njer\u00ebzisht, nga njer\u00ebzit e letrave. Si duket poet\u00ebt asnj\u00ebher\u00eb nuk jan\u00eb miq t\u00eb hierarkive politike apo t\u00eb (pu)shteteve. 70 vitet e tij jan\u00eb nj\u00eb rebelim estetik si i \u00e7do poeti tjet\u00ebr ballkanas. Jo rast\u00ebsisht ky poet i d\u00ebgjuar q\u00eb nga vitet \u201970 ka b\u00ebr\u00eb pun\u00eb t\u00eb thjeshta, m\u00ebsues i shkoll\u00ebs s\u00eb mbr\u00ebmjes, redaktor, pa iu besuar ndonj\u00eb funksion zyrtar, kur funksionar\u00ebt e kultur\u00ebs m\u00eb s\u00eb shumti ishin anonim\u00eb. E gjitha kjo se vepra e tij \u201ckishte patur nj\u00eb problem me lirin\u00eb\u201d, po t\u00eb p\u00ebrifrazojm\u00eb nj\u00eb fraz\u00eb nga fjalimi i Kadares\u00eb me rastin e marrjes s\u00eb \u00e7mimit \u201cJerusalem\u201d n\u00eb Izrael. Poezia e Xhevahirit ishte marr\u00eb si shembull i dekadenc\u00ebs nga kupola m\u00eb e lart\u00eb e shtetit, drejtp\u00ebrdrejt kreu i saj. Por ai nuk mund t\u00eb ishte ndryshe as m\u00eb pas, 36 vjet m\u00eb par\u00eb do t\u00eb botonte nj\u00eb poezi t\u00eb pazakont\u00eb befasuese me titullin \u201cPoezia\u201d, p\u00ebrmes s\u00eb cil\u00ebs iu drejtohet zogjve, si nga Orakulli i Delfit, duke iu kumtuar se ata kan\u00eb nj\u00eb armik p\u00ebr vdekje.<\/p>\n<p>\u201cZogj, keni nj\u00eb armik p\u00ebr vdekje.<\/p>\n<p>Do t\u2019ju shkul\u00eb pend\u00ebt e t\u2019ju thyej\u00eb krah\u00ebt,<\/p>\n<p>do t\u2019ju kthej\u00eb n\u00eb gur\u00eb t\u00eb pal\u00ebvizsh\u00ebm e pa z\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Duhet lexuar e rilexuar kjo poezi p\u00ebr kumtin e saj siperan, t\u00eb tejkohsh\u00ebm. Armiku m\u00eb i madh i poezis\u00eb sot nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb diktatura q\u00eb rr\u00ebmonte dykuptim\u00ebsi n\u00eb poezin\u00eb e viteve \u201970-\u201980, por braktisja, mosleximi i saj. Nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb penguese filozofia e Xhojsit n\u00eb poezin\u00eb e Spahiut (\u201cjam ai q\u00eb nuk kam qen\u00eb\/ do t\u00eb jem ai q\u00eb nuk jam\u201d), metafora hermetike e \u201cfikut t\u00eb detit\u201d, \u201cdielli dhe rr\u00ebkerat\u201d e t\u00eb tjera risi poetike t\u00eb koh\u00ebs. (Xhevahir Spahiu, Moikom Zeqo, Rudolf Marku, Viktor Qurku jan\u00eb disa prej poet\u00ebve, poezia e t\u00eb cil\u00ebve u vu n\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr, teksa poet\u00ebve Havzi Nela, Vilson Blloshmi, Genc Leka poezin\u00eb do t\u2019ua kthenin n\u00eb litar, e fati i Frederik Rreshpjes, Pano Ta\u00e7it, Visar Zhitit ishte sigurisht n\u00eb rrath\u00ebt e ferrit, por k\u00ebndej vdekjes.) Nuk jan\u00eb m\u00eb barrierat ideologjike, po n\u00ebse Xhevahirit energjik i \u00ebsht\u00eb d\u00ebmtuar kujtesa, p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb goditje cerebrale, ne t\u00eb tjer\u00ebve na ka l\u00ebn\u00eb \u201ckujtesa\u201d e poezis\u00eb, nj\u00ebri nga shtat\u00eb artet e lasht\u00ebsis\u00eb, por jo dhe i t\u00eb sotmes. Poezia si lexim duket nj\u00eb gj\u00eb e larg\u00ebt, si t\u00eb k\u00ebt\u00eb shkar\u00eb n\u00eb \u201ckalendat greke\u201d, te Safo, Arkiloku e Pindari.Nuk na \u00ebsht\u00eb bjerr\u00eb ende vet\u00ebm nj\u00eb lloj poezie, a m\u00eb mir\u00eb m\u00eb th\u00ebn\u00eb, vjersh\u00ebrie&#8230; ajo me tone patriotike.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb poezish m\u00ebsojn\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit tan\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb konkurset e fjal\u00ebs artistike n\u00eb shkolla e veprimtari t\u00eb tjera letrare nx\u00ebn\u00ebsit thon\u00eb p\u00ebrmend\u00ebsh ato poezi q\u00eb recitonin dhe st\u00ebrgjysh\u00ebrit n\u00eb koh\u00ebn e Rilindjes. M\u00ebsuesit dhe tekstet shkollore i shtyjn\u00eb ata drejt nj\u00eb vjersh\u00ebrie q\u00eb mund t\u00eb m\u00ebsohet m\u00eb leht\u00eb, sigurisht dhe p\u00ebr p\u00ebrmbajtjen komb\u00ebtare q\u00eb kan\u00eb vjershat e asaj kohe, por nuk duhet t\u00eb mbetemi vet\u00ebm aty, aq m\u00eb tep\u00ebr duke i deklamuar n\u00eb publik n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb patetike i madh e i vog\u00ebl, vend e pa vend. Nuk duhet tepruar me vjersha fondamentale si: \u201cO moj Shqipni\u201d e Pashko Vas\u00ebs, \u201cBag\u00ebti e Bujq\u00ebsi\u201d e Naimit, \u201cShqiptar\u201d e \u00c7ajupit, \u201cLiris\u00eb\u201d e Mjed\u00ebs, \u201cLul\u00ebkuqaja\u201d e Asdrenit, \u201cK\u00ebng\u00ebt e rinis\u00eb\u201d t\u00eb Migjenit e t\u00eb tjera t\u00eb nj\u00eb konteksti social-historik t\u00eb caktuar, ku n\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb dhe nga Fishta recitohen vet\u00ebm pjes\u00eb nga \u201cLahuta e Mal\u00ebsis\u00eb\u201d, apo \u201cGjuha shqipe\u201d, por jo dhe poezi si \u201cNji lule vjeshte\u201d etj. Nuk deklamohen as \u201cK\u00ebng\u00ebt e Milosaos\u201d, lirikat e Zef Serembes, lirikat filozofike t\u00eb Naimit etj. Duke u marr\u00eb vet\u00ebm me k\u00ebt\u00eb natyr\u00eb poezie, rrall\u00eb p\u00ebrzgjidhet p\u00ebr recitim di\u00e7ka nga poezia bashk\u00ebkohore shqiptare dhe ajo e poet\u00ebve europian\u00eb e bot\u00ebror\u00eb. Kjo dhe p\u00ebr faktin se poezia moderne nuk njihet mjaftuesh\u00ebm nga m\u00ebsuesit. Antologjit\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb se e mbushin k\u00ebt\u00eb boshllek. \u00c7udia \u00ebsht\u00eb se ndonj\u00ebher\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb ciklit t\u00eb ul\u00ebt poezit\u00eb ua zgjedhin prind\u00ebrit, nga interneti (!?) Dhe m\u00ebsuesit e pranojn\u00eb k\u00ebt\u00eb \u201ckontribut\u201d amatoresk t\u00eb prind\u00ebrve! Nuk \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr t\u2019i r\u00ebn\u00eb mohit gjith\u00e7kaje, n\u00eb gjimnaze b\u00ebhet mir\u00eb p\u00ebrzgjedhja e pjes\u00ebve nga let\u00ebrsia klasike, pasi fundja nuk t\u00eb l\u00ebn\u00eb ta gabosh Danjta, Shekspiri, G\u00ebtja etj., po kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr poezin\u00eb e sotme, as aty nuk b\u00ebhet ajo q\u00eb do t\u00eb duhej.<\/p>\n<p>Ndaj lypet reflektim p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me formimin letrar t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve, ve\u00e7an\u00ebrisht atyre t\u00eb shkollave t\u00eb mesme. Ata i njohin deri diku poet\u00ebt e tradit\u00ebs, por a e njohin dhe poezin\u00eb e Martin Camajt, Fatos Arapit, Ali Podrimjes, Azem Shkrelit, Agim Vinc\u00ebs, Eqerem Bash\u00ebs, Pre\u00e7 Zogajt, Hamit Aliajt, Ilirian Zhup\u00ebs, Anton Paplek\u00ebs, Sadik Bejkos, Petrit Ruk\u00ebs, Mimoza Ahmetit, Luljeta Lleshanakut, Lindita Arapit, Rita Petros, Ferik Ferr\u00ebs, Nok\u00eb Sinishtajt etj. N\u00eb kushtet kur ka munges\u00eb antologjish t\u00eb mir\u00ebfillta letrare, m\u00ebsuesit, me ndihm\u00ebn e studiuesve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb dhe shkrimtar\u00ebve, mund t\u00eb sajojn\u00eb vet\u00eb \u201cantologji\u201d me krijime nga let\u00ebrsia shqiptare dhe e huaj, sipas grupmoshave t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve. Jan\u00eb p\u00ebrgatitur disa tekste let\u00ebrsie alternative p\u00ebr shkollat e mesme dhe asnj\u00eb antologji, q\u00eb nga \u201cMaja e \u00e7elur\u201d para nj\u00ebzet vitesh, kur tashm\u00eb duhej t\u00eb kishim jo vet\u00ebm antologji t\u00eb poezis\u00eb dhe proz\u00ebs, por dhe t\u00eb satir\u00ebs, dram\u00ebs etj. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb problem p\u00ebr t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb folur shum\u00eb dhe profesionalisht, po q\u00eb nuk ka gjetur zgjidhje. Sht\u00ebpit\u00eb tona botuese botojn\u00eb gjith\u00e7ka, por jo antologji letrare. Dhe ndonj\u00eb antologji e let\u00ebrsis\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb e botuar rishtazi po kalon pa jehon\u00ebn e duhur. Koh\u00ebt e fundit u lajm\u00ebrua nj\u00eb p\u00ebrmbledhje poetike e Dhori Qiriazit, \u00e7ka do t\u00eb ishte e d\u00ebshirueshme dhe p\u00ebr poet\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb spikatur q\u00eb nuk rrojn\u00eb m\u00eb, si Zef Zorba, Agim Spahiu, Frederik Rreshpja, Ndoc Gjetja, Ko\u00e7i Petriti, Jorgo Bllaci etj., disa prej t\u00eb cilave ik\u00ebn t\u00eb rinj, por lan\u00eb pas nj\u00eb poezi q\u00eb nuk do t\u00eb \u201cvjet\u00ebrohet\u201d kurr\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Gjith\u00eb shqiptar\u00ebt, poezi vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb n\u00eb vit (!)<\/strong><\/p>\n<p>Megjithat\u00eb&#8230; shqiptar\u00ebt, nj\u00eb her\u00eb n\u00eb vit, vihen dhe lexojn\u00eb poezi t\u00eb gjith\u00eb, prind\u00ebr e f\u00ebmij\u00eb, m\u00eb sakt\u00eb: nj\u00eb poezi t\u00eb vetme, at\u00eb q\u00eb bie n\u00eb provimin e matur\u00ebs. Po qe se nuk do t\u00eb bjer\u00eb fare poezi, por vet\u00ebm proz\u00eb, at\u00ebher\u00eb humbet dhe ky \u201cshans\u201d, kalon i gjith\u00eb viti pa lexuar poezi. Ngjan se poezia \u00ebsht\u00eb si algjebra, kimia, botanika, q\u00eb m\u00ebsohet vet\u00ebm nj\u00ebher\u00eb n\u00eb jet\u00eb. Ishte qesharake dit\u00ebn e provimit t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, qershorin e kaluar, t\u00eb shihje si prind\u00ebrit \u201cintelektual\u00eb\u201d diskutonin me zjarr p\u00ebr poezin\u00eb e Kadares\u00eb \u201cR\u00ebnia e d\u00ebbor\u00ebs\u201d, si t\u00eb ishte fjala p\u00ebr nj\u00eb meteor q\u00eb sapo kishte zbritur nga qielli. (K\u00ebshtu kishte ngjar\u00eb dhe dy vite m\u00eb par\u00eb me poezin\u00eb \u201cAlbatrosi\u201d t\u00eb Sharl Bodlerit.) \u201cR\u00ebnia e d\u00ebbor\u00ebs\u201d ishte e thjesht\u00eb p\u00ebr t\u2019u kuptuar, nuk kishte kurr\u00ebfar\u00eb n\u00ebnteksti, pasi nuk ishte \u201cLaookonti\u201d, q\u00eb mund t\u00eb k\u00ebrkonte nj\u00eb nivel tjet\u00ebr leximi. Si\u00e7 \u00ebsht\u00eb shprehur nj\u00eb studiuese, poezia ishte e dlir\u00eb, e thjesht\u00eb, nazike, krejt n\u00eb p\u00ebrputhje me stadin psikondjesor t\u00eb maturant\u00ebve.\u00a0Por n\u00eb provimin e shtetit mund t\u00eb ket\u00eb dhe poezi t\u00eb tjera alternative, q\u00eb nx\u00ebn\u00ebsi t\u00eb mund t\u00eb zgjedh\u00eb mes dy a tre krijimesh. Maturant\u00ebt, student\u00ebt, t\u00eb rinjt\u00eb lexojn\u00eb pak let\u00ebrsi dhe ende m\u00eb pak poezi. \u00cbsht\u00eb ky nj\u00eb shqet\u00ebsim p\u00ebr t\u00eb cilin flitet her\u00ebpashere nga shkrimtar\u00ebt, botuesit, kritik\u00ebt, aktor\u00ebt, sociolog\u00ebt, e prap\u00eb nuk e kemi gjetur veten te leximi. Kultura e leximit \u00ebsht\u00eb ende e huaj p\u00ebr ne, ndryshe nga vendet e qytet\u00ebruara. Kur themi njer\u00ebzit nuk lexojn\u00eb poezi nuk kemi parasysh ndonj\u00eb l\u00ebvizje masiviste p\u00ebr ta nxitur k\u00ebt\u00eb, pasi gjithkush e di se poezia \u00ebsht\u00eb elitare dhe k\u00ebrkon nj\u00eb nivel t\u00eb caktuar lexueshm\u00ebrie. Problemi \u00ebsht\u00eb se lexohet pak edhe proz\u00eb, histori, encikopedi e gjer shtypi i dit\u00ebs, duke qen\u00eb si duket m\u00eb t\u00eb \u201clexuarat\u201d thathethemet dhe sagat e trishta politike.<\/p>\n<p>Ka nj\u00eb ftohje t\u00eb p\u00ebrgjithshme me poezin\u00eb, nuk punon mir\u00eb shkolla, katedrat, teatrot, qendrat kulturore. Sht\u00ebpit\u00eb botuese kufizohen me ndonj\u00eb promovim libri. At\u00ebher\u00eb i bie q\u00eb vet\u00eb autor\u00ebt t\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb b\u00ebjn\u00eb di\u00e7ka, por kjo \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb natyr\u00ebs dhe mund\u00ebsive t\u00eb tyre. Pse jo dhe jasht\u00eb kohe. Dikur ka patur klube poetike, rrethe letrare, tashm\u00eb ka institucione dhe m\u00eb publike, q\u00eb programet televizive, konkurset, or\u00ebt e leximit etj. Ka gjithnj\u00eb nga nj\u00eb vit poeti, viti i Naimit, i Kadares\u00eb, i Podrimjes, i Xhevahirit. Le t\u00eb shpresojm\u00eb t\u00eb mos mbeten \u201cvite dekorative\u201d, por t\u2019i sh\u00ebrbejn\u00eb kthimit te poezia, leximi. Poet\u00ebt shkruajn\u00eb poezi t\u00eb mir\u00eb, por iu duhet t\u00eb shpikin edhe lexuesit e saj!&#8230;<\/p>\n<p>* foto e Xhevahir Spahiut<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NDUE DEDAJ &nbsp; Shtypi letrar-kulturor i s\u00eb diel\u00ebs lajm\u00ebroi p\u00ebrmes sh\u00ebnimesh, skicash dhe ciklesh poetike vitin e Xhevahir Spahiut, poetit q\u00eb p\u00ebr bujtin\u00eb zgjodhi \u201cferrparajs\u00ebn\u201d, m\u00eb e virtytshmja streh\u00eb p\u00ebr \u00e7do poet qysh nga zanafilla. Por dhe nj\u00eb takim n\u00eb Akademin\u00eb e Shkencave p\u00ebr paraqitjen e librit \u201cUdha\u201d, n\u00eb dy v\u00ebllime,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4973,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-4972","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4972","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4972"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4972\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4974,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4972\/revisions\/4974"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}