{"id":4677,"date":"2014-09-14T12:59:35","date_gmt":"2014-09-14T12:59:35","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=4677"},"modified":"2014-09-14T12:59:35","modified_gmt":"2014-09-14T12:59:35","slug":"problemi-i-shamise-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=4677","title":{"rendered":"Problemi i shamis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"

Mag.iur. Palush Domgjoni<\/strong><\/p>\n

N\u00eb vitet e fundit, debatohet shum\u00eb shpesh, p\u00ebr shamin\u00eb \u201cmyslimane\u201d, n\u00eb media, nga ideolog\u00eb fetar\u00eb, parti politike, n\u00eb Parlament, ku kemi mendime pro dhe kund\u00ebr saj\u00eb. Shamia \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje debati si nj\u00eb problem, jo vet\u00ebm n\u00eb Kosov\u00eb,\u00a0 por edhe n\u00eb vende tjera t\u00eb Evrop\u00ebs. Disa vende t\u00eb Unionit Evropian dhe vende tjera t\u00eb Evropes, kan\u00eb nxjerr\u00eb ligje dhe rregullore p\u00ebr ndalimin e saj\u00eb n\u00ebp\u00ebr shkolla dhe institucione tjerat publike, psh. Franca, disa republika n\u00eb Gjermani, dy kantone t\u00eb\u00a0 Zvic\u00ebres dhe pjes\u00eb frankofone t\u00eb Belgjikes.<\/p>\n

Kosova si shtet \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar p\u00ebr nj\u00eb Republike demokratike, sistem paralamentar dhe p\u00ebr nj\u00eb shtet t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs.\u00a0 Me\u00a0 nenin 8 t\u00eb kushtetut\u00ebs, Kosova percaktohet si shtet laik. Kur \u00ebsht\u00eb n\u00eb pyetje \u00e7\u00ebshtja interpertimit t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe lirit\u00eb themelore, ku b\u00ebn pjes\u00eb edhe liria fetare, sipas nenit 53 t\u00eb Kushtetut\u00ebs, k\u00ebto t\u00eb drejta interpretohen n\u00eb harmoni\u00a0 me vendimet gjyq\u00ebsore t\u00eb Gjykat\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat t\u00eb Njeriut.<\/p>\n

N\u00eb vitin 2009 Ministria e Arsimit, Shkenc\u00ebs dhe Teknologjis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, ka nxerr\u00eb nj\u00eb Udh\u00ebzim Administrativ, ku me nenin 4 t\u00eb k\u00ebtij udhezimi administrativ ndalohet bartja e uniformave fetare, n\u00eb shkolla fillore dhe t\u00eb mesme. Nj\u00eb pjes\u00eb e ideologeve fetare dhe politikan\u00ebve islamist pretednojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb shkelje t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs fetare, si e drejt\u00eb dhe liri e nj\u00ebriut, ata pretendojn\u00eb m\u00eb tej se udh\u00ebzimi administrative n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb kund\u00ebrkushtetues.<\/p>\n

\u00c7\u2018far\u00eb \u00ebsht\u00eb kunderkushtetushm\u00ebria n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast dhe c\u2018far\u00eb n\u00ebnkuton shteti laik?<\/strong><\/p>\n

Normat kushtetuese jan\u00eb normat juridike m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb nj\u00eb vendi. Neni 8 kushtetut\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs thot\u00eb:\u201eRepublika e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb shtet laik dhe neutral n\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb besimeve fetare\u201c. Shteti laik e gjen\u00eb bazen e tije n\u00eb revulucioni demokratik Francez\u00a0 1789. N\u00eb\u00a0 Franc\u00eb u perdor Termi “laiciz\u00ebm” p\u00ebr ndrajen e shtetit nga feja. Fjala laik (la\u00efcit\u00e9 n\u00eb frengjisht), vjen nga greqishtja\u00a0 \u00a0\u201c\u03bb\u03b1\u03ca\u03ba\u03b9\u03c3\u03bc\u03cc\u03c2-la\u00efk\u00f3s” q\u00eb don t\u00eb thot “laik” jo-klerik. Sot fjala laik n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb fjalor\u00ebt e gjuh\u00ebve t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe juridike ka kuptimin e ndarjes s\u00eb shtetit nga feja. N\u00ebse nj\u00eb shtet p\u00ebrcaktohet m\u00eb kushtetut\u00eb si shtet laik at\u00ebher\u00eb implementimi i tij \u00ebsht\u00eb kushtetues. \u00a0Neni 8 i Kushtet\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb norm\u00eb kushtetuese e detyrueshme (jus cogens), dhe se shteti \u00ebsht\u00eb i detyruar ta zbatoj\u00eb at\u00eb. S\u00ebcili shtet \u00ebsht\u00eb i detyruar t\u00eb respektoj\u00eb dhe zbatoj\u00eb kushtetuten e tij\u00eb, p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb shtet i s\u00eb drejt\u00ebs dhe shtet demokratik. Kurse mos respektimi dhe mos zbatimi i kushtetut\u00ebs \u00ebsht\u00eb shkelje e parimit t\u00eb kushtetushm\u00ebris\u00eb dhe shteti nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb shtet i s\u00eb drejt\u00ebs. Ky parim kushtetues \u00ebsht\u00eb gjithashtu n\u00eb pajtim me Konventen Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejta t\u00eb Njeriut, k\u00ebte e verteton edhe Gjykata p\u00ebr t\u00eb Drejtate Njeriut n\u00eb Starsburg. K\u00ebshtu q\u00eb ky udh\u00ebzim daministrativ q\u00eb ndalon uniformat fetare, n\u00eb shkolla fillore dhe t\u00eb mesme \u00ebsht\u00eb n\u00eb pajtim t\u00eb plot\u00eb me Kushtetuten e Kosov\u00ebs, dhe se shteti i Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb i detyruar me kushtetut\u00eb, q\u00eb parimin e\u00a0 ndarjes s\u00eb shtetit dhe fes\u00eb ta zbatoj\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha institucionet publike.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00eb drejtat e njeriut, \u00e7\u2019far\u00eb \u00ebsht\u00eb liria fetare si e drejt\u00eb e njeriut dhe c\u2018far\u00eb n\u00ebnkupton ajo, a \u00ebsht\u00eb shkelur e drejta e njeriut (liria fetare) me k\u00ebt\u00eb udh\u00ebzim adiministrativ?<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00eb drejtat e njeriut jan\u00eb t\u00eb drejta subjektive, ato vlejne p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb. Koncepti i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut nenkupton se t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit, vet\u00ebm n\u00eb baz\u00eb t\u00eb ekzistences se t\u00eb tyre kan\u00eb t\u00eb drejta t\u00eb barabarta, dhe se k\u00ebto t\u00eb drejta t\u00eb barabarta jan\u00eb universale, kjo do t\u00eb thot\u00eb se t\u00eb drejtat e njeriut jan\u00eb t\u00eb vlefshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit kudo. T\u00eb drejtat e njeriut i karakterizon individualizmi, pra jan\u00eb t\u00eb drejta individuale.\u00a0 T\u00eb drejtat duhet t\u00eb rrespektohet n\u00eb t\u00ebrsi, k\u00ebto duhet t\u00eb pranohen dhe mbrohen, jo vet\u00ebm si t\u00eb drejta t\u00eb nj\u00ebriut n\u00eb kuptimin pozitiv<\/strong>, q\u00eb n\u00eb kontekstin e liris\u00eb fetare n\u00ebnkupton lirin\u00eb p\u00ebr t\u00eb besuar, dhe p\u00ebr ta ushtruar k\u00ebt\u00eb lire, por edhe si t\u00eb drejta t\u00eb nj\u00ebriut n\u00eb kuptimin negativ<\/strong>, q\u00eb n\u00eb kontekstin e liris\u00eb fetare n\u00ebnkupton t\u00eb drejt\u00ebn dhe lirin\u00eb, p\u00ebr t\u00eb mos besuar, si dhe lirin\u00eb e ndryshimit t\u00eb besimit. Liria fetare si e drejta e nj\u00ebriut n\u00ebnkupton vet\u00ebm lirin<\/strong> p\u00ebr t\u00eb besuar dhe ushtruar k\u00ebt\u00eb liri, ose p\u00ebr t\u00eb mos besuar apo nderyshuar besimin. Kjo nuk mund\u00eb t\u00eb jet\u00eb si detyrim<\/strong> p\u00ebr t\u00eb besuar, apo detyrim p\u00ebr t\u00eb bartur ndonj\u00eb simbol fetar, sepse \u00ebsht\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb njeriut dhe kuptimin e saj\u00eb.<\/p>\n

Konventa Evropiane p\u00ebr t\u00eb drejta t\u00eb njeriut Rom\u00eb 4.XI.1950, n\u00eb nenin 9 parasheh lirin\u00eb e mendimit, lirin\u00eb e nd\u00ebrgjegjes dhe\u00a0 t\u00eb fes\u00eb. Edhe kjo sikurse Deklarata e Universale p\u00ebr t\u00eb Drejtat t\u00eb Njeriut 10.12. 1948 parasheh, q\u00eb secili p\u00ebrson ka t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb mendoj\u00eb lirisht, t\u00eb ket\u00eb lirin\u00eb e nd\u00ebrgjegjes, lirin\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebsuar (pra lirin\u00eb e fes\u00eb). Por paragrafi 2 i nenit 9 t\u00eb Konventes Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat t\u00eb Nj\u00ebriut, parasheh se liria e shfaqjes s\u00eb fes\u00eb ose besimit, dikujt mund t\u2019i kufizohet n\u00eb raste t\u00eb parashikuara me ligj dhe q\u00eb jan\u00eb t\u00eb nevojshme p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri demokratike, qe jane n\u00eb interes t\u00eb siguris\u00eb publike, q\u00eb kan\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim mbrojtjen e rendit publik, t\u00eb sh\u00ebndetit, t\u00eb moralit ose p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave dhe t\u00eb lirive t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve. Pra, edhe pse neni \u00a09 i Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtate Njeriut e mbron\u00eb manifestimin e t\u00eb drejt\u00ebs fetare,\u00a0 nuk e mbron \u00e7do\u00a0 besim t\u00eb motivuar\u00a0 dhe t\u00eb obliguar, nuk e mbron \u00e7do simbol \u00e7\u00eb ka karakter detyrues e m\u00eb shum\u00eb politik dhe fundamentalist, sepse nuk b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb t\u00eb drejtat e njeriut.<\/p>\n

N\u00ebse n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri demokratike ka m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb Fe, mund t\u00eb b\u00ebhen kufizime nga ana e shtetit, me q\u00ebllim t\u00eb ruatjes s\u00eb tolerances dhe harmonis\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri dhe vend, k\u00ebte e ka njohur edhe Gjykata Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut. Gjykata Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtate Njeriut \u00ebsht\u00eb shprehur qart\u00eb n\u00eb disa vendime, se nj\u00eb shtet mund ta kufizoj\u00eb manifestimin e nj\u00eb feje, n\u00ebse kjo ka per qellim mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb tjereve, apo ruajtjen e rendit publik dhe te siguris\u00eb siq e parasheh edhe paragrafi 2 i nenit 9 t\u00eb Konvent\u00ebs.<\/p>\n

Meq\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb me nenin 53 t\u00eb kushtetut\u00ebs parashihet, q\u00eb interpretimi i dispozitave p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut dhe lirit\u00eb themelore t\u00eb garantuara me kushtetut\u00eb b\u0205het n\u0205 pajtim me vendimit e Gjykates Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, at\u00ebher\u00eb duhet edhe n\u00eb k\u00ebte rast (t\u00eb liris\u00eb fetare), t\u00eb b\u00ebhet interpretimi n\u00eb pajtim me vendimet e Gjykat\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut. Sa i p\u00ebrket \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb shamis\u00eb \u201emyslimane\u201c p\u00ebr vendet q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrcaktuar me kushtetut\u00eb, shtete laike, siq \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar edhe Kosova, Gjykata Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut ka vendosur n\u00eb disa raste psh.: n\u00eb rastin \u201eDahlab\/CH\u201c v. 15.2.2001, p. 3 kund\u00ebr kantonit t\u00eb Gjenev\u00ebs, n\u00eb rastin \u201cEyla Sahin\/TR\u201d (Case: Leyla \u015eahin\u00a0 No. 44774\/98) kunder shtetit t\u00eb Turqis\u00eb dhe n\u00eb rastet kunder shtetit t\u00eb Frances\u201cTuba Aktas\u201d Nr. 43563\/08, \u201cHatice Bayrak\u201d\u00a0 nr. 14308\/08, \u201cMahmud Sadek Gamaleddyn\u201d nr. 18527\/08, \u201cSarah Ghazal\u201d nr. 29134\/08, \u201cJasvir Singh\u201d nr. 25463\/08 dhe\u201cRanjit Singh\u201d nr. 27561\/08. N\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto raste p\u00ebr ndales\u00ebn e bartjes s\u00eb shamis\u00eb gjat\u00eb procesit m\u00ebsimor n\u00eb shkoll\u00eb, dhe n\u00eb institucione tjera publike\u00a0 Gjykata Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, ka refuzuar ankesat, dhe ka njohur vendimet p\u00ebr ndalim t\u00eb shamis\u00eb si t\u00eb drejt\u00eb dhe legjitim, duke u bazuar n\u00eb at\u00eb se k\u00ebto vende jan\u00eb p\u00ebrcaktuar me kushtetut\u00eb si shtete laike dhe \u00a0nj\u00eb kufuzim t\u00eb lirise fetare gjykata e ka pa si t\u00eb nevojsh\u00ebm dhe n\u00eb pajtim me nenin 9 t\u00eb Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, .<\/p>\n

N\u00eb rastin e Turqis\u00eb gjykata shprehet, se nje mas\u00eb e till\u00eb \u00ebsht\u00eb e nevojshme, sidomos n\u00eb at\u00eb rast kur nj\u00eb shoq\u00ebri \u00ebsht\u00eb me shumic\u00eb besim islam dhe me nj\u00eb islam politik n\u00eb rritje siq \u00ebsht\u00eb Turqia, mund t\u00eb ndikoj\u00eb negativisht n\u00eb t\u00eb drejtat e t\u00eb tjereve, rendin publik, shoqerin\u00eb demokratike dhe barazin\u00eb gjinore. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb Kosova ka ngjashm\u00ebri, pasi q\u00eb shumica e popullsis\u00eb jan\u00eb t\u00eb besimit islam dhe n\u00eb vitet e fundit islami politik\u00a0 \u00ebsht\u00eb n\u00eb rritje e sip\u00ebr. Me nj\u00eb islam politik nuk njihen t\u00eb drejtat e njeriut, p\u00ebrkundrazi kundershtohen. Sipas ideologjis\u00eb politike islamike dhe shkollave juridike islamike, t\u00eb drejtat e njeriut sipas konventave nd\u00ebrkomb\u00ebtare deri me tani jan\u00eb t\u00eb papranueshme, sepse sipas tyre k\u00ebto t\u00eb drejta jan\u00eb t\u00eb krijuara nga njeriu dhe jan\u00eb n\u00eb kundershtim me sheriatin. \u201cN\u00eb shum\u00eb shtete islamike, t\u00eb drejtat e njeriut qendrojn\u00eb keq\u201c(Heiner Bielefeldt; Religion und Interationales recht- Facetten der islamischen Menschenretsdiskussion S 95). Edhe n\u00eb rastet kund\u00ebr Frances, si nj\u00eb shtet q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb unionin evropian, e i cili ka ndaluar shamin\u00eb n\u00ebp\u00ebr shkolla dhe institucione tjera publike,\u00a0 Gjykata p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut ka refuzuar ankesat dhe ka njohur vendimet p\u00ebr ndalim t\u00eb shamis\u00eb si t\u00eb drejt\u00eb dhe legjitim, duke u bazuar n\u00eb parmin e shtetit laik dhe mbrojtjes s\u00eb rendit publik. Nj\u00ebte si n\u00eb rastet p\u00ebr shamin\u00eb Franc\u00eb dhe Turqi, gjykata ka vendosur edhe p\u00ebr rastin n\u00eb Gjenev\u00eb.<\/p>\n

Perfundim:<\/strong><\/p>\n

K\u00ebshtu q\u00eb si Franca, Gjeneva- Zvicerr, ashtu edhe Kosova jan\u00eb percaktuar m\u00eb kushtetut\u00eb laike.\u00a0 Prandaj edhe n\u00ebse do t\u00eb ishte Kosova shtet an\u00ebtar n\u00eb K\u00ebshillin e Evrop\u00ebs dhe do t\u00eb ngritej ndonj\u00eb ankes\u00eb p\u00ebr shamin\u00eb,kund\u00ebr k\u00ebtij udh\u00ebzimi adnimistrativ pran\u00eb Gjykat\u00ebs p\u00ebr t\u00eb Drejtat e\u00a0 Njeriut, gjykata do t\u00eb vendoste, siq ka vendosur n\u00eb rastet e m\u00ebsiperme, duke u bazuar n\u00eb parimin e shtetit laik, duke u bazuar n\u00eb mbrojtjen e lirive t\u00eb tjer\u00ebve, rendit publik, barazin\u00eb gjinore dhe ruajtjen e funksionimit t\u00eb nj\u00eb shoqerie demokratike. Laicizmi si nj\u00eb parim kushtetues me t\u00eb cilin shteti \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb nga feja, ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sidomos n\u00eb vendet t\u00eb cilat p\u00ebrb\u00ebhen nga fe t\u00eb ndryeshme dhe sidomos n\u00eb shkoll\u00eb ky parim duhet rrespektuar, pasi q\u00eb nx\u00ebnesit shume leht\u00eb mund\u00eb t\u00eb ndikohen nga simbolet e ndryshme q\u00eb jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb dukshme. Ky parim gjithashtu ka nj\u00eb rendesi shum\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb emancipimin e femr\u00ebs dhe barazin\u00eb gjinore. Andaj n\u00eb rastin e Kosov\u00ebs parimi laik i sh\u00ebrben toleranc\u00ebs dhe rrespektimit t\u00eb gjitha grupeve fetare n\u00eb vend. Gjitshatu siq u cek m\u00eb lart\u00eb ky parim nuk cenon aspak nenin 9 t\u00eb Konventes Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtate Nj\u00ebriut, por p\u00ebrkundrazi \u00ebsht\u00eb ne pajtim t\u00eb plot\u00eb me paragrafin 2 t\u00eb k\u00ebtij neni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mag.iur. Palush Domgjoni N\u00eb vitet e fundit, debatohet shum\u00eb shpesh, p\u00ebr shamin\u00eb \u201cmyslimane\u201d, n\u00eb media, nga ideolog\u00eb fetar\u00eb, parti politike, n\u00eb Parlament, ku kemi mendime pro dhe kund\u00ebr saj\u00eb. Shamia \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje debati si nj\u00eb problem,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4678,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-4677","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicistike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4677"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4679,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4677\/revisions\/4679"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4678"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}