{"id":2855,"date":"2013-05-17T12:57:15","date_gmt":"2013-05-17T12:57:15","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=2855"},"modified":"2013-05-17T12:57:15","modified_gmt":"2013-05-17T12:57:15","slug":"etrusket-nje-prej-popujve-me-enigmatike-te-historise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=2855","title":{"rendered":"Etrusk\u00ebt, nj\u00eb prej popujve m\u00eb enigmatik\u00eb t\u00eb historis\u00eb"},"content":{"rendered":"<div><strong>Jan\u00eb nj\u00eb prej popujve m\u00eb enigmatik\u00eb t\u00eb historis\u00eb son\u00eb. Gjuha e tyre dhe origjina e tyre mbeten edhe sot, nj\u00eb rebus i padeshifruesh\u00ebm. U shfaq\u00ebn n\u00eb brigjet tok\u00ebsore pothuajse 3 mij\u00eb vite m\u00eb par\u00eb. Po nga vinin? Dhe, mbi t\u00eb gjitha, si u zhduk\u00ebn etrusk\u00ebt, qytet\u00ebrimi m\u00eb i lasht\u00eb i Italis\u00eb? Nd\u00ebrkoh\u00eb dokumentar italian i grupit \u201cECLISSIA\u201d, il viaggio nel mistero\u201d hedh hipotez\u00ebn se ndoshta gjuha shqipe mund t\u00eb deshifroj\u00eb gjuh\u00ebn etruske.<\/strong><\/p>\n<div><a href=\"http:\/\/4.bp.blogspot.com\/-QusL9GzLejg\/UMu6xb8WY9I\/AAAAAAAAH-U\/ZNheQdZWypM\/s1600\/2etrus10.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/4.bp.blogspot.com\/-QusL9GzLejg\/UMu6xb8WY9I\/AAAAAAAAH-U\/ZNheQdZWypM\/s640\/2etrus10.jpg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"398\" border=\"0\" \/><\/a><\/div>\n<p>Nj\u00eb hipotez\u00eb e re mund t\u00eb hap\u00eb sot nj\u00eb t\u00eb \u00e7ar\u00eb n\u00eb misterin e tyre t\u00eb lasht\u00eb dhe t\u00eb padep\u00ebrtuesh\u00ebm. <!--more-->Nj\u00eb e \u00e7ar\u00eb e thell\u00eb tridhjet\u00eb metra, n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb asaj toke q\u00eb etrusk\u00ebt e konsideronin t\u00eb shenjt\u00eb. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb famshmet \u201crrug\u00eb minerare\u201d ciklopike t\u00eb tyre, g\u00ebrmime shum\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb fshehur n\u00eb vegjetim dhe t\u00eb g\u00ebrmuar vet\u00ebm me ndihm\u00ebn e daltave dhe \u00e7eki\u00e7\u00ebve t\u00eb vegj\u00ebl. Studimi i rrug\u00ebve minerare nxjerr megjithat\u00eb n\u00eb pah pik\u00ebpyetje trazuese: P\u00ebr \u00e7far\u00eb mund t\u00eb sh\u00ebrbenin k\u00ebto vepra kolosale? P\u00ebrse \u00e7do rrug\u00eb minerare kalon p\u00ebr nj\u00eb nekropol? P\u00ebrse nga muret e lart\u00eb dalin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme hapje t\u00eb varreve t\u00eb lasht\u00eb? P\u00ebrse kisha templare dhe nd\u00ebrtesa t\u00eb tjera si k\u00ebto jan\u00eb ngritur n\u00eb af\u00ebrsi? Dhe si \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb disa besojn\u00eb se, edhe sot, k\u00ebto vende kan\u00eb nj\u00eb fuqi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, aq sa t\u00eb celebrojn\u00eb n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb tyre me rite spirituale? Shpjegimi i misterit duhet t\u00eb k\u00ebrkohet n\u00eb ritet dhe n\u00eb mitet etrusk\u00eb. Per\u00ebndesha e Krijimit p\u00ebr etrusk\u00ebt ishte Uni, toka M\u00ebm\u00eb. Fuqia e saj e shenjt\u00eb frym\u00ebzon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb gjith\u00eb artin etrusk, tok\u00ebsor dhe p\u00ebrtej tok\u00ebsor. Sipas legjend\u00ebs, ishte mbreti i par\u00eb, Tarkun, q\u00eb mori udh\u00ebzimet e shenjt\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb nga nj\u00eb qenie mbinjer\u00ebzore, Tages, nj\u00eb djalosh me z\u00eb plaku, i cili doli q\u00eb nga dheu. Tages, p\u00ebrpara se t\u00eb rikthehej s\u00ebrish n\u00eb n\u00ebntok\u00eb u dha Tarkunit dhe dymb\u00ebdhjet\u00eb prift\u00ebrinjve etrusk\u00eb (Lukumon\u00ebt) Librat Akerontik\u00eb: tekste t\u00eb shenjt\u00eb q\u00eb flisnin p\u00ebr udh\u00ebtimin e shpirt\u00ebrave p\u00ebrtej lumit t\u00eb Adil\u00ebs, drejt mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb n\u00ebndheshme t\u00eb Hadit dhe Persefonit. \u00cbsht\u00eb libri etrusk i t\u00eb vdekurve, rruga drejt fundit. Pra, p\u00ebr etrusk\u00ebt ekzistonte n\u00eb n\u00ebntok\u00eb nj\u00eb hyjni shp\u00ebrndar\u00ebse e forc\u00ebs dhe dijes. Gjith\u00eb kulti i tyre i Tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb penetrimi fizik dhe ritual i bot\u00ebs s\u00eb n\u00ebndheshme, n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb dijes dhe t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb shenjt\u00eb. Por \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb tjet\u00ebr qytet\u00ebrim arkaik q\u00eb nderon t\u00eb nj\u00ebjtin kult: jan\u00eb inkasit e Perus\u00eb s\u00eb lasht\u00eb. Mbret\u00ebria e n\u00ebndheshme e Ukupa\u00e7\u00ebs \u00ebsht\u00eb analoge me etrusk\u00ebt dhe zoti i tyre, Uasharinka, kur evokohet nga prift\u00ebrinjt\u00eb inkas shfaqet ashtu si Tages, si nj\u00eb per\u00ebndi q\u00eb shp\u00ebrndan fuqi dhe dije. Por nuk \u00ebsht\u00eb kjo e vetmja analogji mes dy qytet\u00ebrimeve\u2026<br \/>\nRrug\u00ebt minerare duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shtigje t\u00eb shenjt\u00eb, pasazhe ritual\u00eb q\u00eb lidhnin qytetet e t\u00eb gjall\u00ebve me ata t\u00eb t\u00eb vdekurve. Thell\u00ebsia e tyre duhet t\u00eb ket\u00eb sh\u00ebrbyer p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt me n\u00ebntok\u00ebn, n\u00eb kontakt me at\u00eb q\u00eb etrusk\u00ebt e konsideronin burimi i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb i fuqis\u00eb s\u00eb shenjt\u00eb. E n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre kjo hipotez\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb ende e lidhur me zhdukjen e etrusk\u00ebve? Harta e rrug\u00ebve t\u00eb shenjta t\u00eb zbuluara deri sot tregon se si shp\u00ebrndarja e tyre dukej se i bindej nj\u00eb projekti t\u00eb madh gjeometrik. Duket se t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebto rrug\u00eb t\u00eb n\u00ebndheshme shkonin drejt nj\u00eb qendre precize gjeografike: liqeni i Bolsen\u00ebs. Velzna ishte emri i lasht\u00eb i Bolsen\u00ebs, liqeni m\u00eb i madh vullkanik i Evrop\u00ebs. P\u00ebrreth liqenit ngrihej Fanum Voltumnae, pylli i shenjt\u00eb m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i Etrurias, q\u00eb i kushtohej per\u00ebndesh\u00ebs s\u00eb ujit. Liqeni u zgjodh nga prift\u00ebrinjt\u00eb si omfalos, dometh\u00ebn\u00eb k\u00ebrthiz\u00eb e shenjt\u00eb e t\u00eb gjith\u00eb qytet\u00ebrimit etrusk. K\u00ebtu, nj\u00eb her\u00eb n\u00eb vit, dymb\u00ebdhjet\u00eb Lukumon\u00ebt mblidheshin p\u00ebr t\u00eb festuar bashkimin shpirt\u00ebror t\u00eb popullit etrusk. N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb liqenit dalin dy ishuj: Martana dhe Bizentina. Ky i fundit konsiderohej nga etrusk\u00ebt si nj\u00eb ishull i shenjt\u00eb, zemra e v\u00ebrtet\u00eb gjeografike dhe shpirt\u00ebrore e t\u00eb gjith\u00eb \u201ckombit\u201d etrusk. Tempulli i madh e i shenjt\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb gjendur asnj\u00ebher\u00eb dhe tekstet e lasht\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mendosh se ndoshta u fsheh nga vet\u00eb prift\u00ebrinjt\u00eb bashk\u00eb me kullat e tij, si dhe me thesaret e tyre t\u00eb fsheht\u00eb. Bolsena ka megjithat\u00eb nj\u00eb ngjashm\u00ebri mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse me Titikak\u00ebn e Andeve, q\u00eb ishte liqen i shenjt\u00eb dhe qend\u00ebr spirituale e qytet\u00ebrimit inkas. Edhe n\u00eb Titikaka dalin dy ishuj dhe edhe atje, inkasit zgjodh\u00ebn nj\u00ebrin si k\u00ebrthiz\u00ebn e tyre t\u00eb shenjt\u00eb. Prift\u00ebrinjt\u00eb thoshin se posht\u00eb k\u00ebtyre uj\u00ebrave banonte shpirti i Uasharink\u00ebs. Pra p\u00ebr t\u00eb dy qytet\u00ebrimet, ishulli n\u00eb liqen p\u00ebrfaq\u00ebsonte port\u00ebn e komunikimit me bot\u00ebn e shenjt\u00eb dhe t\u00eb fsheht\u00eb t\u00eb n\u00ebntok\u00ebs. Tamam ashtu si p\u00ebr inkasit, disa mendojn\u00eb se nj\u00eb pjes\u00eb e popullit etrusk mund t\u00eb ket\u00eb vendosur t\u00eb zhduket duke shkuar drejt n\u00ebntok\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb hipotez\u00eb, q\u00eb m\u00eb shum\u00eb ka element\u00eb t\u00eb fantazis\u00eb, ishulli i shenjt\u00eb bizentin p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb prej hyrjeve n\u00eb mitiken dhe t\u00eb mrekullueshmen Agart\u00eb. Agarta \u00ebsht\u00eb bota imagjinare n\u00ebntok\u00ebsore ku, sipas besimeve ezoterik\u00eb, jetojn\u00eb zotat e m\u00ebdhenj antik\u00eb, njer\u00ebz q\u00eb mbajn\u00eb sekrete arkaik\u00eb dhe q\u00eb n\u00eb fsheht\u00ebsin\u00eb e saj mund t\u00eb mbaj\u00eb edhe prift\u00ebrinjt\u00eb e zhdukur etrusk\u00eb.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<div><a href=\"https:\/\/plus.google.com\/113602375495466176951\" rel=\"author\">Lajm\u00ebtari Shqip<\/a><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jan\u00eb nj\u00eb prej popujve m\u00eb enigmatik\u00eb t\u00eb historis\u00eb son\u00eb. Gjuha e tyre dhe origjina e tyre mbeten edhe sot, nj\u00eb rebus i padeshifruesh\u00ebm. U shfaq\u00ebn n\u00eb brigjet tok\u00ebsore pothuajse 3 mij\u00eb vite m\u00eb par\u00eb. Po nga vinin? Dhe, mbi t\u00eb gjitha, si u zhduk\u00ebn etrusk\u00ebt, qytet\u00ebrimi m\u00eb i lasht\u00eb i Italis\u00eb? Nd\u00ebrkoh\u00eb dokumentar italian i&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-2855","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-histori-gjeografi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2855"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2856,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2855\/revisions\/2856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}