{"id":2125,"date":"2012-12-06T22:33:14","date_gmt":"2012-12-06T22:33:14","guid":{"rendered":"http:\/\/revistakuvendi.org\/?p=2125"},"modified":"2012-12-06T22:33:14","modified_gmt":"2012-12-06T22:33:14","slug":"une-i-kam-shume-borxh-shqiperise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=2125","title":{"rendered":"UN\u00cb I KAM SHUM\u00cb BORXH SHQIP\u00cbRIS\u00cb"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/DEKONSTANT.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-2126\" title=\"DEKONSTANT\" src=\"http:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/DEKONSTANT.jpg\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"311\" srcset=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/DEKONSTANT.jpg 220w, https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2012\/12\/DEKONSTANT-212x300.jpg 212w\" sizes=\"auto, (max-width: 220px) 100vw, 220px\" \/><\/a>Koh\u00ebt e fundit u njoha me Mirdash Shehun, t\u00eb birin e shum\u00eb t\u00eb njohurit Mirdash Shehu, studjues dibran i zellsh\u00ebm, autor i dhjetra v\u00ebllimeve q\u00eb pritet t\u00eb botohen, i d\u00ebnuar me 10 vite burg, autor i K\u00ebng\u00ebs s\u00eb Burgut, q\u00eb shum\u00eb t\u00eb burgosur shqiptar\u00eb n\u00eb diktatur\u00eb e pat\u00ebn himn lirie.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 t\u00eb tjerave, m\u00ebsova se Mirdash Shehu, njoh\u00ebs shum\u00eb i mir\u00eb i frengjishtes, t\u00eb cil\u00ebn ia ka m\u00ebsuar i ati n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri, ka p\u00ebrkthyer nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, \u201cShqip\u00ebria n\u00eb 1921\u201d, t\u00eb francezit t\u00eb shquar, mik i paqes dhe liris\u00eb, adhurues i shqiptar\u00ebve, Justin Godart.<!--more--><\/p>\n<p>M\u00ebsova gjithashtu se parath\u00ebnien k\u00ebtij libri ia ka shkruar senatori i shquar francez, nobelisti i paqes i vitit 1909, D\u2019estournelles De Constant. Dhe sa lexova fjalin\u00eb e par\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj parath\u00ebnie, u mrekullova. Sepse ai n\u00eb fjalin\u00eb e par\u00eb p\u00ebrcjell gjith\u00eb dashurin\u00eb, mir\u00ebnjohjen dhe drejt\u00ebsin\u00eb p\u00ebr ne shqiptar\u00ebt dhe atdheun ton\u00eb, gjith\u00eb detyrimin q\u00eb Europa dhe m\u00eb gj\u00ebr\u00eb i kan\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p>Bashk\u00eb me p\u00ebrkthyesin e librit \u201cShqip\u00ebria n\u00eb 1921\u201d, Mirdash Shehun dhe mikun tim Izet Duraku vendos\u00ebm q\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr ta fusim n\u00eb proces botimi, q\u00eb lexuesi shqiptar t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb p\u00ebr ndarjen e coptimin e Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr caktimin e kufinjve t\u00eb saj para 100 vitesh, p\u00ebr kurthet dhe lig\u00ebsit\u00eb e fqinj\u00ebve, p\u00ebr pun\u00ebn e dashurin\u00eb e miqve dhe adhuruesve t\u00eb saj francez\u00eb. (Rexhep Shahu)<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>D\u2019ESTOURNELLES DE CONSTANT\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>(Nobelist i paqes me 1909, senator)<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\"><strong>UN\u00cb I KAM SHUM\u00cb BORXH SHQIP\u00cbRIS\u00cb<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\">(Parath\u00ebnie e librit \u201cShqip\u00ebria n\u00eb 1921\u201d t\u00eb Justin Godart, q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb proces botimi, p\u00ebrkthyer nga Mirdash SHEHU)<\/p>\n<p>Un\u00eb i kam borxh shum\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb; un\u00eb do t\u2019a paguaj k\u00ebt\u00eb borxh t\u00eb rinis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb\u00a0\u00e7astin kur isha n\u00eb\u00a0fillimet e mia diplomatike, kur zelli m\u00eb\u00a0ishte ndaluar, Shqip\u00ebria e mjer\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0ka mall\u00ebngjyer. Ajo kontribuoi n\u00eb\u00a0ndri\u00e7imin e nd\u00ebrgjegjes time t\u00eb\u00a0turbulluar nga skepti\u00e7izmi profesional; ajo zgjoi prirjen time.\u00a0Kam besuar gjithmon\u00eb n\u00eb detyr\u00ebn p\u00ebr t`i sh\u00ebrbyer drejt\u00ebsis\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb luftuar shtypjen. Por k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb, si e p\u00ebrmbushim?\u00a0Nuk gjendet kurr\u00eb\u00a0rasti? Mir\u00ebpo rastet nuk mungojn\u00eb; jemi ne q\u00eb\u00a0na mungojn\u00eb\u00a0d\u00ebshirat. Na p\u00eblqen t\u00eb\u00a0besojm\u00eb\u00a0q\u00eb \u00ebsht\u00eb\u00a0tashm\u00eb\u00a0shum\u00eb\u00a0bukur t\u00eb\u00a0jesh besnik n\u00eb\u00a0jet\u00ebn private, p\u00ebr miqt\u00eb, t\u00eb\u00a0af\u00ebrmit, bashk\u00ebqytetar\u00ebt, vendin t\u00ebnd. Kjo nuk mjafton. T\u00eb\u00a0jesh besnik, apo t\u00eb\u00a0mos jesh. Egoizmi individual, familjar, lokal, nacional,\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0gjithmon\u00eb\u00a0egoizmi, q\u00eb\u00a0\u00e7on n\u00eb\u00a0sakrifikimin e m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0dob\u00ebtit prej m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0fortit. N\u00eb\u00a0Shqip\u00ebri, p\u00ebr her\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0par\u00eb, kam ndjer\u00eb\u00a0se\u00a0aty kishte, jo vet\u00ebm njer\u00ebz, por popullsi q\u00eb\u00a0nuk mund t\u00eb\u00a0braktisej pa nder, n\u00eb\u00a0mjerimin e vet.<\/p>\n<p>Pata fatin e madh t\u00eb\u00a0em\u00ebrohem, n\u00eb\u00a0pranver\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a01879, sekretar i komisionit t\u00eb\u00a0ndarjes s\u00eb\u00a0kufijve t\u00eb\u00a0Shqip\u00ebris\u00eb\u00a0dhe Malit t\u00eb\u00a0Zi. Erdha n\u00eb\u00a0Shkod\u00ebr, pastaj u njoha atje, me koleg\u00ebt, vendet, krenar p\u00ebr postin tim t\u00eb\u00a0par\u00eb, duke mos e marr\u00eb\u00a0me mend, \u00e7`\u00ebsht\u00eb\u00a0e v\u00ebrteta, pun\u00ebn p\u00ebr t\u00ebcil\u00ebn ishte ngarkuar komisioni. S\u00eb\u00a0fundmi, ne po e sakatonim, po e qethnim territorin e Shqip\u00ebris\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0dobi t\u00eb\u00a0Malit t\u00eb\u00a0Zi. Dhe Shqip\u00ebria ishte pa mbrojtje. Vet\u00ebm kjo mjaftoi p\u00ebr t\u00eb\u00a0shfaqur gjith\u00eb\u00a0magjin\u00eb\u00a0e saj n\u00eb\u00a0syt\u00eb\u00a0e m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0rinjve mes nesh. Dhe banor\u00ebt, p\u00ebr m\u00eb\u00a0tep\u00ebr, ishin t\u00eb\u00a0qet\u00eb, \u00e7far\u00ebdo q\u00eb\u00a0t\u2019u thon\u00eb, duke dashur, vet\u00ebm t\u00eb\u00a0punojm\u00eb\u00a0me\u00a0 krenari\u00a0e dinjitet. Dhe duronin t\u00eb\u00a0gjith\u00eb,\u00a0pa u ankuar, pa patur nj\u00eb\u00a0avokat. Sepse Shqip\u00ebria nuk ekzistonte, dhe nuk duhej t\u00eb\u00a0ekzistonte p\u00ebr diplomacin\u00eb.\u00a0Vet\u00ebm Turqia ishte n\u00eb kontakt me Evrop\u00ebn. Dhe, kur Shqip\u00ebria shkaktonte v\u00ebshtir\u00ebsi, ishte Turqia, e dob\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebn Europa e k\u00ebrc\u00ebnonte ose shtirej sikur e k\u00ebrc\u00ebnonte. M\u00eb kujtohet demostrimi detar, qesharak, i Ulqinit, t\u00eb papreksh\u00ebm, mbi Adriatik, dhe ku skuadriljet tona t\u00eb luftanijeve b\u00ebnin, sa p\u00ebr sy e faqe, shfaqje\u00a0 bombardimi. M`u desh\u00ebn disa vjet p\u00ebr t`i kuptuar k\u00ebto komedi.<\/p>\n<p>Nga larg, kuptoj sot, at\u00eb q\u00eb nuk mund, ve\u00e7se mezi ta dalloja, n\u00eb 1879 dhe n\u00eb 1880.<\/p>\n<p>Ishte problemi, at\u00ebher\u00eb i ri p\u00ebr mua dhe i pazb\u00ebrthyesh\u00ebm, komplikacionet e t\u00eb cilit duhet t\u00eb shp\u00ebrthenin m\u00eb von\u00eb, luft\u00ebrat ballkanike, pastaj luft\u00ebn bot\u00ebrore, problemi i pa mbaruar i ndarjes s\u00eb Turqis\u00eb.\u00a0Ja si q\u00ebndronte ai at\u00ebher\u00eb, n\u00eb\u00a0Shqip\u00ebri dhe n\u00eb\u00a0Malin e Zi.<\/p>\n<p>Rusia, e padurueshme p\u00ebr t`u zgjeruar n\u00eb\u00a0per\u00ebndim, e &#8211; tashm\u00eb &#8211;\u00a0p\u00ebr t\u00eb\u00a0pushtuar Konstandinopolin, ose p\u00ebr t\u00eb\u00a0vendosur aty Bullgarin\u00eb\u00a0p\u00ebr t`i p\u00ebrgatitur \u00a0vendin, shp\u00ebrtheu marr\u00ebzisht luft\u00ebn e 1876, p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb\u00a0e Hercegovin\u00ebs dhe Bosnj\u00ebs q\u00eb\u00a0mbaroi p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj edhe me dor\u00ebzimin e Austris\u00eb. Ajo kishte rrezikuar shum\u00eb\u00a0pran\u00eb\u00a0shkat\u00ebrrimit.\u00a0\u00a0\u00cbsht\u00eb\u00a0Rumania q\u00eb\u00a0do t\u2019a shp\u00ebtonte dhe shoq\u00ebronte n\u00eb\u00a0Sh\u00ebn\u00a0Stefan, n\u00eb\u00a0portat e Konstandinopolit. Atje, qeveria ruse n\u00ebnshkroi me sulltanin nj\u00eb\u00a0traktat q\u00eb lejonte si p\u00ebrhapjen ashtu edhe publikimin e p\u00ebrpikt\u00eb\u00a0t\u00ebambicieve pansllaviste, ashtu si\u00e7 ekzistonin n\u00eb\u00a0shpirt\u00ebrat dhe qarqet zyrtare, t\u00eb\u00a0koh\u00ebs. Traktati i Sh\u00ebn Stefanit, ishte akti i parafundit i ndarjes s\u00eb\u00a0Turqis\u00eb, n\u00eb\u00a0dobi t\u00eb\u00a0sllav\u00ebve. Mungon vet\u00ebm caktimi i rolit t\u00eb\u00a0Kostandinopolit, t\u00eb\u00a0rrethuar, t\u00eb\u00a0ruajtur, si dardha p\u00ebr etje. Rumania, natyrisht, kishte pjes\u00ebn e saj, Dobrush\u00ebn, n\u00eb\u00a0detin e Zi, por mjaft e ngusht\u00eb. Principata e Bullgaris\u00eb, nga ana tjet\u00ebr &#8211; at\u00ebher\u00eb\u00a0veg\u00ebl e Rusis\u00eb\u00a0\u00a0&#8211;\u00a0 shtrihej deri n\u00eb\u00a0Selanik, e shum\u00eb\u00a0p\u00ebrtej Vardarit, n\u00eb\u00a0per\u00ebndim t\u00eb\u00a0Ohrit, Kor\u00e7\u00ebs, jo larg Elbasanit e p\u00ebr rrjedhoj\u00eb\u00a0Durr\u00ebsit mbi Adriatik. Serbia zbriste n\u00eb\u00a0jug deri n\u00eb\u00a0Mitrovic\u00eb, stacioni i fundit i p\u00ebrkohsh\u00ebm i hekurudh\u00ebs, fillimi n\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0ardhmen i linj\u00ebs s\u00eb\u00a0madhe nga Athina, n\u00eb\u00a0Selanik, Sarajev\u00eb\u00a0e n\u00eb\u00a0Europ\u00ebn q\u00ebndrore; Mali i Zi i zgjaste asaj dor\u00ebn, n\u00eb\u00a0m\u00ebnyr\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0till\u00eb\u00a0q\u00eb\u00a0k\u00ebto dy deg\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0familjes sllave t\u00eb\u00a0bashkoheshin s\u00eb\u00a0shpejti. Dhe nuk thuhej, nuk dihej, me \u00e7far\u00eb\u00a0kam kuptuar m\u00eb\u00a0von\u00eb, cili ishte roli i Malit t\u00eb\u00a0Zi n\u00eb\u00a0intrig\u00eb; rol paralajm\u00ebruesi dhe zjarrv\u00ebn\u00ebsi, \u00e7do her\u00eb, duke u p\u00ebrshtatur mir\u00eb\u00a0dhe me shtatin e vog\u00ebl dhe me pun\u00ebn me\u00a0t\u00eb\u00a0cil\u00ebn ngarkohej. Nuk dihet; sepse jan\u00eb\u00a0disa gj\u00ebra q\u00eb\u00a0nuk mund t\u00eb\u00a0dihen, ve\u00e7 me kalimin e koh\u00ebs.<\/p>\n<p>Fakti brutal, m\u00eb\u00a0kujtohet,\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0se paqja e Sh\u00ebn Stefanit ngriti nj\u00eb\u00a0shqet\u00ebsim t\u00eb\u00a0p\u00ebrgjithsh\u00ebm n\u00eb\u00a0Angli, n\u00eb\u00a0Austri, n\u00eb\u00a0Gjermani dhe n\u00eb\u00a0Itali; dhe kjo\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0arsyeja q\u00eb\u00a0Kongresi i ri i Berlinit u mbodh disa muaj m\u00eb\u00a0von\u00eb, me 1878 p\u00ebr t\u00eb\u00a0rishqyrtuar k\u00ebt\u00eb\u00a0traktat. Histori e njohur, do t\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0thon\u00eb. Nuk mjafton. Ajo duhet menduar thell\u00eb.<\/p>\n<p>Traktati i Berlinit ishte vep\u00ebr ve\u00e7an\u00ebrisht diplomatike, dhe i p\u00ebrgjigjej nj\u00eb\u00a0rreziku shum\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0qart\u00eb.<\/p>\n<p>Fuqit\u00eb\u00a0e M\u00ebdha europiane dhe, aq m\u00eb\u00a0tep\u00ebr, Turqia, kishin interes t\u00eb\u00a0madh t\u00eb\u00a0ndalonin marshimin e befasish\u00ebm t\u00eb\u00a0sllav\u00ebve drejt per\u00ebndimit. N\u00eb\u00a0k\u00ebt\u00eb\u00a0koh\u00eb\u00a0nuk kishte dallime nd\u00ebrmjet sllav\u00ebve. T\u00eb\u00a0gjith\u00eb\u00a0sllav\u00ebt hidheshin s\u00eb\u00a0bashku kund\u00ebr turkut, t\u00eb\u00a0s\u00ebmurit, p\u00ebr t\u2019a spastruar\u00a0 nga Europa. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb\u00a0arsye p\u00ebrpjekja dukej n\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb\u00a0edhe n\u00eb\u00a0natyr\u00ebn edhe kund\u00ebr natyr\u00ebs diplomatike. Shkohej me shpres\u00eb, prej nj\u00eb\u00a0kohe t\u00eb\u00a0gjat\u00eb,\u00a0p\u00ebr t\u00eb\u00a0kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb me shumic\u00eb, mas\u00ebn e pap\u00ebrmbajtshme t\u00eb\u00a0nj\u00eb\u00a0mase n\u00eb\u00a0l\u00ebvizje e plot besim, prej pergamen\u00ebve t\u00ebngat\u00ebrruar. Besonin se mund t\u00eb\u00a0bllokonin si nj\u00eb\u00a0liqen, me nj\u00eb\u00a0Port\u00eb, q\u00eb\u00a0quhej e Lart\u00eb, detin e Zi, dhe t\u00eb\u00a0mbyllnin me t\u00eb\u00a0gjith\u00eb\u00a0rus\u00ebt Bosforin dhe Dardanelet. Dhe ja q\u00eb,\u00a0si nj\u00eb\u00a0ushtri milingonash, masa sllave, duke hequr dor\u00eb\u00a0nga shkallmimi i port\u00ebs, i sillej rrotull dhe prekte, tin\u00ebzisht, detin Egje dhe Adriatik. Mbetej q\u00eb\u00a0diplomacia austro-gjermane t\u00eb\u00a0vriste mendjen p\u00ebr t`i mbyllur rrug\u00ebn invazionit, dhe q\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0munges\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0forc\u00ebs, t\u00eb\u00a0padobishme, donte t\u00eb\u00a0mbante p\u00ebr vete at\u00eb\u00a0p\u00ebr t\u00eb\u00a0cil\u00ebn foli, Sanxhakun ose koridorin e Novi Pazarit. Koridor me dy funde, kufiri p\u00ebrfundimtar, n\u00eb\u00a0hart\u00eb\u00a0?&#8230;dhe vendkalimi, lidhja e jugut t\u00eb\u00a0Austro-Hungaris\u00eb\u00a0me Selanikun. Diplomacia europiane, n\u00eb\u00a0fakt nuk dinte \u00e7`t\u00eb\u00a0b\u00ebnte p\u00ebrpara t\u00eb\u00a0pamundur\u00ebs; ajo neglizhoi forc\u00ebn e gj\u00ebrave p\u00ebr t\u00eb\u00a0provuar t\u00eb\u00a0pajtoj\u00eb\u00a0k\u00ebrkesa t\u00eb\u00a0kund\u00ebrta. Ajo nuk guxoi t\u00eb\u00a0vendosej p\u00ebrball\u00ebrealitetit q\u00eb\u00a0vet\u00ebm \u00a0mund t`a sqaronte.<\/p>\n<p>Dy raca, t\u00eb dyja pjellore, dhe nj\u00ebra shum\u00eb e madhe, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb Azi, shum\u00eb m\u00eb e madhe akoma, dy raca q\u00eb donin, duan, do t\u00eb duan me gjith\u00eb zem\u00ebr, gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr, me gjith\u00eb pengesat, luftrat, revolucionet, dhe gjakderdhjet p\u00ebr t\u00eb cilat Orienti ka qen\u00eb teatri i t\u00eb gjitha kohrave, &#8211; hyrje t\u00eb lir\u00eb n\u00eb Mesdhe &#8211; ; Mesdheu gjithashtu, vendkalimi, kryq\u00ebzim, q\u00eb hap rrug\u00ebt p\u00ebr n\u00eb Afrik\u00eb, Azi, Lindje, Lindjen e Larg\u00ebt. Dy raca, gjermanike dhe sllave.\u00a0 Ndoshta mund t\u00eb ishin marr\u00eb vesh paq\u00ebsisht. Cil\u00ebs luft\u00eb, n\u00eb fakt, i kan\u00eb sh\u00ebrbyer?\u00a0 P\u00ebr t\u2019u hedhur me shkat\u00ebrrime, gjakderdhje, brenga, pas gj\u00ebmave t\u00eb tyre, n\u00eb krah t\u00eb nj\u00ebri-tjetrit, kund\u00ebr Franc\u00ebs, gjithashtu me shkat\u00ebrrime e gjakderdhje kund\u00ebr gjith\u00eb bot\u00ebs. T\u00eb dyja viktima t\u00eb bllokad\u00ebs, t\u00eb dyja t\u00eb uritura dhe p\u00ebrkoh\u00ebsisht t\u00eb nj\u00eb mendjeje p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb, urrejtjen e zemr\u00ebs:\u00a0<em>Jemi ne t\u00eb humburit e luft\u00ebs!<\/em>\u00a0\u00a0Po p\u00ebr \u00e7far\u00eb\u00a0na ka sh\u00ebrbyer kjo luft\u00eb\u00a0fitimtare? Dhe jemi vet\u00ebm n\u00eb\u00a0fillimet e zhg\u00ebnjimeve financiare, sociale, ekonomike\u2026Por vazhdojm\u00eb. P\u00ebrpara k\u00ebsaj lufte, Austria dhe Gjermania, nga kolonizimi dhe traktatet nd\u00ebrmjet tyre mund\u00ebn t\u00eb\u00a0zot\u00ebronin Triesten, Fiumen, Pol\u00ebn mbi Adriatik, dhe Selanikun mbi detin Egje. Por oreksi i tyre, ai i Gjermanis\u00eb\u00a0sidomos, k\u00ebrkonte me ngulm m\u00eb\u00a0shum\u00eb; kur sllav\u00ebt, nga ana e tyre, mund t\u00eb\u00a0ishin ndar\u00eb\u00a0shum\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0keq akoma. Sllav\u00ebt kishin vet\u00ebm dete t\u00eb\u00a0mbyllur p\u00ebr t\u00eb\u00a0eksportuar prodhimet e tyre tep\u00ebr t\u00eb\u00a0shumta n\u00eb\u00a0per\u00ebndim. Gjermania, q\u00eb\u00a0ankohej se i mungonin portet mbi oqeanin Atlantik, e gjente t\u00eb\u00a0natyrshme q\u00eb\u00a0kontinenti i pamat\u00eb\u00a0sllav t\u00eb\u00a0zvog\u00eblohej nga Balltiku ose Pacifiku\u2026Nuk\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0aq diplomatike q\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0ankohesh p\u00ebr historin\u00eb\u00a0dhe natyr\u00ebn. Europa u zhvillua n\u00eb\u00a0fillim n\u00eb\u00a0juglindje, me Antikitetin, Greqin\u00eb\u00a0dhe Rom\u00ebn, pastaj n\u00eb\u00a0per\u00ebndim. T\u00eb\u00a0vendosurit e par\u00eb\u00a0nd\u00ebr popujt modern\u00eb, Italian\u00ebt, Spanjoll\u00ebt, Portugez\u00ebt, Francez\u00ebt, Hollandez\u00ebt, Anglez\u00ebt, Skandinav\u00ebt, p\u00ebrvet\u00ebsuan natyrisht t\u00eb\u00a0gjitha territoret n\u00eb\u00a0brigjet e Mesdheut dhe oqeanit. Gjerman\u00ebt, erdh\u00ebn m\u00eb\u00a0von\u00eb, nuk mbeti m\u00eb, me Balltikun, vet\u00ebm shtresa e llumit t\u00eb\u00a0detit t\u00eb\u00a0Veriut. Ata s\u2019kan\u00eb\u00a0p\u00ebr t\u00eb\u00a0rreshtur s\u00eb\u00a0k\u00ebrkuari; dhe \u00e7uditen q\u00eb\u00a0rus\u00ebt, me\u00a0popullsit\u00eb, pasurit\u00eb\u00a0dhe nevojat shum\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0r\u00ebnd\u00ebsishme, ndodhen t\u00eb\u00a0mbyllur n\u00eb\u00a0k\u00ebshtjell\u00ebn e tyre! T\u00eb\u00a0ardhurit e fundit duan t\u00eb\u00a0ken\u00eb\u00a0vendin e tyre n\u00eb\u00a0breg t\u00eb\u00a0detit, me dashje ose padashje, t\u00eb\u00a0nj\u00eb\u00a0mendimi ose jo me pushtuesit e par\u00eb. Ka qen\u00eb\u00a0dhe do t\u00eb\u00a0jet\u00eb\u00a0gjithmon\u00eb\u00a0k\u00ebshtu p\u00ebr t\u00eb\u00a0ardhurit e rinj, n\u00eb\u00a0p\u00ebrgjith\u00ebsi m\u00eb\u00a0aktiv\u00eb, me stomakun bosh, me uri t\u00eb\u00a0madhe. Nuk\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0aq diplomacia sa aktiviteti i popujve q\u00eb\u00a0vendos, m\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0fund, t\u00eb\u00a0ardhmen e vet.\u00a0\u00cbsht\u00eb\u00a0ky aktivitet q\u00eb\u00a0qeverit\u00eb\u00a0duhet t\u00eb\u00a0ken\u00eb\u00a0parasysh, dhe jo vet\u00ebm ambiciet e tyre rivale p\u00ebr t\u00eb\u00a0b\u00ebr\u00eb\u00a0vepra t\u00eb\u00a0dobishme e afatgjata. D. Ka seicili vendin e vet n\u00eb diell.\u00a0Ky\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0ligji i popujve, ai i t\u00eb\u00a0gjitha\u00a0q\u00ebnieve t\u00eb\u00a0gjalla.<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, ja Austria dhe Gjermania, t\u00eb\u00a0paisura nga traktati i Berlinit me nj\u00eb\u00a0dalje t\u00eb\u00a0dyfisht\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0Mesdhe, duke ushtruar k\u00ebndej veprimtarin\u00eb\u00a0e tyre, deri n\u00eb\u00a0Egjypt dhe n\u00eb\u00a0Mesopotami. Por \u00e7far\u00eb\u00a0do t\u2019u duhet atyre korridori i Novi Pazarit? Ja \u00e7\u00ebshtja. Do t\u2019i ndaloj\u00eb\u00a0sllav\u00ebt? Aspak. K\u00ebsaj here milingonat nuk kalojn\u00eb\u00a0anash, por p\u00ebrmes p\u00ebr t\u00eb\u00a0kapur Malin e Zi.<\/p>\n<p>Mali i Zi, ai, prek Adriatikun; i varf\u00ebr, shum\u00eb\u00a0i keq, por ai i paraprin ushtris\u00eb\u00a0s\u00eb\u00a0madhe. Ja p\u00ebrse emisar\u00ebve t\u00eb\u00a0tij shum\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0vegj\u00ebl u jepen gjithmon\u00eb\u00a0pritje t\u00eb\u00a0m\u00ebdha n\u00eb\u00a0Sh\u00ebn-Pet\u00ebrsburg ku ata pranohen deri n\u00eb\u00a0familjen mbret\u00ebrore. Mali i Zi, ishte pika e avancuar e marshimit sllav. Dhe\u00a0\u00ebsht\u00eb kjo arsyeja q\u00eb\u00a0traktati i Sh\u00ebn Stefanit i dha atij pjes\u00ebn m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0madhe;\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0kjo arsyeja q\u00eb\u00a0nuk ra shum\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0sy. Ai kishte dyfishuar, trefishuar sip\u00ebrfaqen e tij, kishte kaluar, me nj\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0r\u00ebn\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0lapsit nga 4.405 n\u00eb\u00a015.355 km, n\u00eb\u00a0d\u00ebm t\u00eb\u00a0Hercegovin\u00ebs, e dor\u00ebzuar nga Austria p\u00ebr nj\u00eb\u00a0koh\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0shkurt\u00ebr dhe Shqip\u00ebris\u00eb,\u00a0 duke mos l\u00ebn\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0korridorin e Novi Pazarit vet\u00ebm nj\u00eb\u00a0kalim t\u00eb\u00a0ngusht\u00eb, sa p\u00ebr t\u00eb\u00a0th\u00ebn\u00eb,\u00a0sa p\u00ebr t\u2019u dukur. Traktati i Berlinit e rishikoi k\u00ebt\u00eb\u00a0privilegj v\u00ebrtet t\u00eb\u00a0dyshimt\u00eb\u00a0dhe rivendosi hap\u00ebsir\u00ebn e nevojshme n\u00eb\u00a0korridor. Ai i l\u00ebshoi megjithat\u00eb\u00a0Podgoric\u00ebn malazez\u00ebve me vet\u00ebm gjysm\u00ebn e liqenit dhe Shkodr\u00ebn shqiptar\u00ebve. Territori malazez i reduktuar k\u00ebshtu me nj\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0tret\u00ebn, me sip\u00ebrfaqen prej 8.665 km, qe\u00a0akoma dyfishi i asaj q\u00eb\u00a0ishte para traktatit t\u00eb\u00a0Sh\u00ebn Stefanit. Ai shtrihej, me qytetin m\u00eb\u00a0verior shqiptar, Tivarin, deri n\u00eb\u00a0det. Ka nj\u00eb\u00a0port! T\u00eb\u00a0mjerin Tivar, t\u00eb\u00a0bombarduar, t\u00eb\u00a0zbrazur nga artileria q\u00eb\u00a0e n\u00ebnshtroi, un\u00eb\u00a0e kam njohur vet\u00ebm t\u00eb\u00a0shkat\u00ebrruar. Spektakli, at\u00ebher\u00eb\u00a0i ri p\u00ebr mua, sot b\u00ebhet banal! Mora nj\u00eb\u00a0akuarel t\u00eb\u00a0k\u00ebtyre g\u00ebrmadhave t\u00eb ftohta,<sup>1)<\/sup>\u00a0me nj\u00eb\u00a0sht\u00ebpi t\u00eb\u00a0vetme t\u00ebrikonstruktuar n\u00eb\u00a0plan t\u00eb\u00a0par\u00eb. Princi i Malit t\u00eb\u00a0Zi ishte shum\u00eb\u00a0krenar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb\u00a0blerje. I lodhur nga modestia e tep\u00ebrt, nga vet\u00ebquajtja \u201ci madhi\u201d i Cetinj\u00ebs aspironte n\u00eb\u00a0zgjerimin ose shp\u00ebrnguljen gjetk\u00eb, dhe e gjitha p\u00ebr\u00a0t\u2019u kompletuar t\u00eb\u00a0pakt\u00ebn\u00a0me nj\u00eb\u00a0port! Ai i shum\u00ebfishoi zotimet, intrigat, vargjet vet\u00ebm p\u00ebr k\u00ebt\u00eb\u00a0q\u00ebllim; ai i thuri lavde me k\u00ebng\u00eb\u00a0e poema marshimit t\u00eb\u00a0tij drejt detit, marshimit me galopin e madh t\u00eb\u00a0kalit t\u00eb\u00a0tij\u2026Shpesh m\u00eb\u00a0ka\u00a0 ardhur\u00a0 keq\u00a0 q\u00eb \u00a0ky \u00a0kal\u00eb\u00a0i \u00a0bukur\u00a0 beteje i nxitur\u00a0 n\u00eb\u00a0 m\u00ebnyr\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0pamjaftueshme kishte ndaluar galopin e tij vet\u00ebm n\u00eb\u00a0breg t\u00eb\u00a0detit\u2026<\/p>\n<p>N\u00eb\u00a0fakt, kur \u00a0komisioni yn\u00eb \u00a0u \u00a0mblodh, marshimi sllav e arriti q\u00ebllimin\u00a0 e\u00a0 tij\u00a0 drejt per\u00ebndimit, dhe princi i Malit t\u00eb\u00a0Zi shpresonte, me plot t\u00eb\u00a0drejt\u00eb, \u00e7mimin e p\u00ebrpjekjeve t\u00eb\u00a0para t\u00eb\u00a0tij. K\u00ebshtu shpjegohet padurimi i delegat\u00ebve t\u00eb\u00a0tij fatkeq\u00eb, kur komisioni u rezistoi pretendimeve t\u00eb\u00a0tyre; dhe k\u00ebshtu shpjegohet gjithashtu izolimi i Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Fat i \u00e7uditsh\u00ebm dhe tragjik; shqiptar\u00ebt, viktima shekullore dhe megjithat\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0pazvog\u00ebluar nga Perandoria osmane, u trajtuan si subjekte turke nga fuqit\u00eb\u00a0e M\u00ebdha. Ata q\u00eb\u00a0i q\u00ebndruan fort sundimit, p\u00ebr t\u00eb\u00a0ruajtur zakonet, fen\u00eb, gjuh\u00ebn, rac\u00ebn, s\u00eb\u00a0fundi personalitetin e tyre, t\u00ebndrysh\u00ebm nga gjith\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0tjer\u00ebt, Fuqit\u00eb\u00a0e M\u00ebdha e gjenin komode t\u2019i injoronin, qoft\u00eb\u00a0p\u00ebr t\u2019i braktisur, qoft\u00eb\u00a0p\u00ebr t\u2019i rrjepur, qoft\u00eb\u00a0p\u00ebr t\u2019ua shitur atyre q\u00eb\u00a0k\u00ebrkojn\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0fort, ose atyre q\u00eb\u00a0paguajn\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0shtrenjt n\u00eb\u00a0pazarin nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Askush nuk u qante hallin shqiptar\u00ebve.\u00a0Ata ishin vet\u00ebm.\u00a0Voe\u00a0soli!\u00a0 Ata nuk ekzistonin. &#8211; M\u00eb\u00a0kot q\u00ebndruan me nj\u00eb\u00a0burr\u00ebri t\u00eb\u00a0pamposhtur, n\u00eb\u00a0rob\u00ebrin\u00eb\u00a0turke; aq sa Kostandinopoli nuk guxonte as t\u2019u k\u00ebrkonte taksa; m\u00eb\u00a0kot qeveris\u00ebn veten, q\u00ebndruan t\u00eb\u00a0bashkuar, pa dallime fetare, katolik\u00eb, ortodoks\u00eb, musliman\u00eb\u00a0dhe formuan nj\u00eb\u00a0bllok komb\u00ebtar kund\u00ebr turkut.\u00a0Nuk duhej t\u2019u mbeteshin as turqve, p\u00ebr t\u00eb mund t\u2019u ndar\u00eb m\u00eb von\u00eb, me pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb perandoris\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb A.B.C. e diplomacis\u00eb q\u00eb praktikohet dhe imponohet dhe do t\u00eb imponohet akoma sot, ndofta, n\u00eb qoft\u00eb se do t\u00eb lejohet t\u2019a b\u00ebj\u00eb\u2026<\/p>\n<p>K\u00ebshtu shpjegohet padurimi dhe paturp\u00ebsia e malazez\u00ebve, duke pritur q\u00eb t\u2019u dor\u00ebzohet pjesa e tyre e Shqip\u00ebris\u00eb, pjesa kryesore, q\u00eb nuk duhet t\u2019u humbte nga syt\u00eb. Sepse Mali i Zi, gurishtor, fole zogjsh t\u00eb eg\u00ebr gjahu, ishte i varf\u00ebr, por ai kishte p\u00ebr udh\u00ebheq\u00ebs nj\u00eb mbret q\u00eb nuk pranonte t\u2019i falte sh\u00ebrbimet e tij.\u00a0Ai priste mjaft \u00e7mime nga t\u00eb\u00a0gjitha an\u00ebt, dhe nga Pet\u00ebrsburgu e nga Roma, dhe nga Vjena e Parisi, sipas rastit. Shtinte n\u00eb dor\u00eb\u00a0fushat m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0pasura, malet dhe liqenet, rivier\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb\u00a0kan\u00eb\u00a0kuptim tjet\u00ebr nga dekoratat; kan\u00eb\u00a0kuptim dh\u00ebnie kon\u00e7esionesh, kon\u00e7esione pyjesh, peshkimi, minierash, sh\u00ebrbimesh publike\u2026<\/p>\n<p>Traktati i Berlinit, duke rishikuar at\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0Sh\u00ebn Stefanit, i kishte hequr pra Malit te Zi nj\u00eb\u00a0pjes\u00eb\u00a0nga p\u00ebrfitimet e tij t\u00eb\u00a0luft\u00ebs. Komisioni i ngarkuar me ekzekutimin e traktatit t\u00eb\u00a0Berlinit do t\u2019a leht\u00ebsonte apo r\u00ebndonte, n\u00eb\u00a0fakt, k\u00ebt\u00eb\u00a0d\u00ebm?<\/p>\n<p>T\u00eb mjer\u00ebt delegat\u00eb t\u00eb Malit t\u00eb Zi dridheshin. Paan\u00ebsia jon\u00eb ishte p\u00ebr ta sh\u00ebmti, konfiskim i pasurive t\u00eb pakta, i liris\u00eb, i jet\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb rrezikuar\u2026Delegat\u00ebt e mjer\u00eb, kurr\u00eb nuk i kemi b\u00ebr\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs, &#8211; as popullin malazez t\u00eb shfryt\u00ebzuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pam\u00ebshirshme, &#8211; nga lakmia e panginjur e sovranit t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>E nga ana tjet\u00ebr, turqit e mir\u00eb, q\u00eb\u00a0dor\u00ebzonin\u00a0gjithmon\u00eb\u00a0(edhe vet\u00eb\u00a0at\u00eb\u00a0q\u00eb\u00a0nuk mund t\u00eb\u00a0dor\u00ebzohej) kishin, edhe ata, p\u00ebr \u00e7far\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0tr\u00ebmben. Nd\u00ebrsa ne diskutonim mbi hart\u00ebn, n\u00eb\u00a0Shkod\u00ebr, apo midis shkat\u00ebrrimeve t\u00eb\u00a0Podgoric\u00ebs s\u00eb\u00a0djegur dhe t\u00eb\u00a0pushtuar nga trupat e princ Nikoll\u00ebs, kufijt\u00eb\u00a0e territoreve t\u00eb\u00a0dh\u00ebna Malit t\u00eb\u00a0Zi, ja q\u00eb\u00a0shqiptar\u00ebt refuzonin me k\u00ebmb\u00ebngulje dhe sa fuqi q\u00eb\u00a0kishin t\u00eb\u00a0na binden. Dhe ne nuk kishim asnj\u00eb\u00a0m\u00ebnyr\u00eb, dhe askush nuk kishte asnj\u00eb\u00a0m\u00ebnyr\u00eb\u00a0p\u00ebr t\u2019i detyruar t\u00eb\u00a0shkojn\u00eb n\u00eb\u00a0strof\u00ebn e vet. Lidhja shqiptare, lidhje komb\u00ebtare nd\u00ebr t\u00eb\u00a0tjera, ishte formuar dhe ngritur. Ajo ishte e paarritshme, e paepur dhe e paprekshme, duke p\u00ebrfshir\u00eb\u00a0edhe Prizrenin. Nj\u00ebri prej ambasador\u00ebve otoman\u00eb n\u00eb\u00a0kongresin e Berlinit, Mehmet Ali, pranoi misionin e pahijsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb\u00a0shkuar n\u00eb\u00a0bisedime n\u00eb\u00a0krahinat e humbura t\u00eb\u00a0Gucis\u00eb\u00a0dhe Plav\u00ebs, n\u00eb\u00a0Ipek ose Gjakov\u00eb. E p\u00ebsoi m\u00eb\u00a0von\u00eb. Sht\u00ebpia e tij u rrethua, u mbyll gjat\u00eb\u00a024 or\u00ebve, pastaj u dogj\u00a0p\u00ebrfundimisht\u00a0dhe\u00a0ai\u00a0me t\u00eb.<\/p>\n<p>Kurr\u00eb\u00a0shqiptar\u00ebt nuk kan\u00eb\u00a0dashur t\u00eb\u00a0kalojn\u00eb n\u00ebn sundimin e serb\u00ebve ose\u00a0malazez\u00ebve, po aq sa t\u00eb\u00a0turqve ose grek\u00ebve. Nuk u prishte pun\u00eb\u00a0ndryshimi i sundimit; ata e duruan at\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0turqve, sepse veproi me hope, &#8211; ata u masakruan dhe do t\u00eb\u00a0vazhdojn\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0masakrohen, p\u00ebr aq koh\u00ebsa atyre do t\u2019u mbetet edhe nj\u00eb\u00a0luft\u00ebtar, burr\u00eb, plak ose f\u00ebmij\u00eb, apo grua p\u00ebr t\u00eb\u00a0rezistuar kund\u00ebr serb\u00ebve dhe malazez\u00ebve n\u00eb\u00a0veri, kund\u00ebr italian\u00ebve n\u00eb\u00a0per\u00ebndim, kund\u00ebr grek\u00ebve n\u00eb\u00a0jug.<\/p>\n<p>\u00c7\u00ebshtja, ka dyzet vjet, prek\u00ebse p\u00ebr nj\u00eb\u00a0nd\u00ebrgjegje akoma t\u00eb\u00a0pavarur; sot b\u00ebhet mizore kur mendon se kund\u00ebr k\u00ebtij populli krimi i vet\u00ebm i t\u00eb\u00a0cilit\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0se k\u00ebrkon t\u00eb\u00a0jet\u00eb\u00a0i lir\u00eb, fqinj\u00ebt e tij p\u00ebrdor\u00ebn kuadrot e \u00e7mobilizuar e t\u00eb\u00a0papun\u00eb, \u201cgjysm\u00eb\u00a0&#8211; ushtar\u00ebt\u201d e tyre komandant\u00ebbandash t\u00eb\u00a0uritura, t\u00eb\u00a0pajisura me nj\u00eb\u00a0armatim modern nga lufta dhe aq m\u00eb\u00a0tep\u00ebr: nga stoku i arm\u00ebve dhe municioneve q\u00eb\u00a0u lan\u00eb\u00a0atyre Fuqit\u00eb\u00a0e M\u00ebdha dhe q\u00eb\u00a0u mbet\u00ebn nga Lufta Bot\u00ebrore. Shtypja e nj\u00eb\u00a0populli t\u00eb\u00a0vetmuar m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0vog\u00ebl n\u00eb\u00a0num\u00ebr\u00a0dhe ep\u00ebrsia e arm\u00ebve t\u00eb\u00a0sulmuesve t\u00ebtij, p\u00ebrb\u00ebnte tashm\u00eb\u00a0nj\u00eb\u00a0spektak\u00ebl t\u00eb\u00a0trishtuar &#8211; dhe ne e dim\u00eb\u00a0q\u00eb\u00a0ato qen\u00eb\u00a0mizorit\u00eb\u00a0ballkanike; &#8211; por, kur k\u00ebta sulmues mund\u00ebn t\u00eb\u00a0pajisen me mitraloz\u00eb, topa me qitje t\u00eb\u00a0larg\u00ebt, obuz\u00eb, automobil\u00eb-topash, tanke, avion\u00eb\u00a0bombardimi me drejtues e ballona v\u00ebzhgimi, kjo b\u00ebhet e pap\u00ebrshkrueshme dhe, me nj\u00eb\u00a0fjal\u00eb, e turpshme, e padurueshme.<\/p>\n<p>Kur d\u00ebgjon t\u00eb\u00a0p\u00ebrkrahet p\u00ebr m\u00eb\u00a0tep\u00ebr, nga njer\u00ebz \u201cpraktik\u00eb\u201d, si\u00e7 kam d\u00ebgjuar me qindra her\u00eb, se shqiptar\u00ebt duhet t\u00eb\u00a0jetojn\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0rob\u00ebri, pik\u00ebs\u00ebpari p\u00ebr t\u00eb\u00a0m\u00ebsuar t\u00eb\u00a0duan t\u00eb\u00a0jen\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0pavarur, dhe se do t\u00eb\u00a0duhet q\u00eb\u00a0ky t\u00eb\u00a0qe fati i gjith\u00eb\u00a0k\u00ebtyre njer\u00ebzve; pastaj sepse me m\u00ebnyrat e sotme t\u00eb\u00a0shkat\u00ebrrimit, asgj\u00eb\u00a0nuk\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0e leht\u00eb\u00a0se t\u2019i heq\u00ebsh qafe ata, duke i zhdukur, n\u00eb\u00a0rast nevoje, dhe pa asnj\u00eb\u00a0rrezik; s\u00eb\u00a0fundi, sepse asgj\u00eb\u00a0nuk mund t\u00eb\u00a0jet\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0frytdh\u00ebn\u00ebse se n\u00ebnshtrimi i tyre; n\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0gjitha pikpamjet. Pik\u00ebs\u00ebpari vendi i tyre\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0shum\u00eb\u00a0i pasur dhe me shum\u00eb\u00a0t\u00ebardhme; popullsia e tyre q\u00eb\u00a0merret me bujq\u00ebsi dhe pun\u00ebtor\u00ebt industrial\u00eb, t\u00eb\u00a0zgjuar, t\u00eb\u00a0matur, t\u00eb\u00a0ndersh\u00ebm, do t\u00eb\u00a0dhurojn\u00eb\u00a0nj\u00eb\u00a0krah pune t\u00eb\u00a0shk\u00eblqyer. Por ja argumenti m\u00eb\u00a0modern: pik\u00ebrisht sepse jan\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0sh\u00ebndetsh\u00ebm dhe t\u00eb\u00a0fort\u00eb, popullsit\u00eb\u00a0shqiptare do t\u2019u japin rekrute t\u00eb\u00a0shk\u00eblqyer ushtrive t\u00eb\u00a0kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb\u00a0tyre; ata do t\u00eb\u00a0p\u00ebrforcojn\u00eb, n\u00eb\u00a0rast nevoje kund\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb,\u00a0 k\u00ebto ushtri t\u00eb\u00a0d\u00ebrrmuara nga lodhja p\u00ebr afro 10 vjet lufte\u2026 Kur dihet q\u00eb\u00a0ky arsyetim\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0ai i p\u00ebrdorimit t\u00eb\u00a0forc\u00ebs, q\u00eb\u00a0\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0zbatuar r\u00ebndom\u00a0n\u00eb\u00a0vendet e m\u00ebdha, ushtri t\u00eb\u00a0 zeza apo t\u00ebverdha, &#8211; dhe me \u00e7far\u00eb\u00a0p\u00ebrpjestimesh, me \u00e7far\u00eb\u00a0pl\u00ebngprishje t\u00eb\u00a0tmerrshme t\u00eb\u00a0gjakut vendas! &#8211; kur do t\u00eb\u00a0thuash fort se k\u00ebto vjedhje njer\u00ebzore asgj\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0pak sesa hipokrizia m\u00eb\u00a0e madhe e vendosur, jo vet\u00ebm se i rob\u00ebron, por i treg\u00ebton, dhe si\u00e7 b\u00ebhet fjal\u00eb\u00a0tani, p\u00ebr t\u2019i pak\u00ebsuar dhe rekrutuar me forc\u00eb, p\u00ebr luft\u00eb, gjith\u00eb\u00a0popullsin\u00eb\u00a0e bardh\u00eb\u00a0vet\u00eb, vet\u00eb\u00a0katolik\u00ebt, q\u00eb\u00a0ngulin k\u00ebmb\u00eb\u00a0duke k\u00ebrkuar drejt\u00ebsi dhe paqe\u2026 kupton q\u00eb\u00a0un\u00eb\u00a0i jam mir\u00ebnjoh\u00ebs Shqip\u00ebris\u00eb\u00a0q\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0hapi syt\u00eb\u00a0p\u00ebr k\u00ebt\u00eb\u00a0operacion, sido q\u00eb\u00a0t\u2019ia zbukurosh emrin.<\/p>\n<p>Por, akoma edhe nj\u00ebher\u00eb, m\u00eb\u00a0von\u00eb, me kalimin e koh\u00ebs, e gjith\u00eb\u00a0e v\u00ebrteta m\u2019u shfaq plot\u00ebsisht. N\u00eb\u00a01879, fajtori m\u00eb\u00a0i madh n\u00eb\u00a0gadishullin e Ballkanit ishte turku, ose, e th\u00ebn\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0mir\u00eb, regjimi turk, sulltani. Serb\u00ebt, Bullgar\u00ebt, Grek\u00ebt, Shqiptar\u00ebt, Boshnjak\u00ebt, Malazez\u00ebt llogariteshin n\u00eb\u00a0an\u00ebn e t\u00eb\u00a0shtypurve &#8211; me Armen\u00ebt n\u00eb\u00a0Azin\u00eb\u00a0e Vog\u00ebl. T\u00eb\u00a0gjith\u00eb\u00a0p\u00ebrfitonin nga hovi i protestave q\u00eb\u00a0shp\u00ebrthyen n\u00eb\u00a0Europ\u00eb\u00a0dhe n\u00eb\u00a0bot\u00ebn liberale, deri n\u00eb\u00a0Amerik\u00eb, nga mizorit\u00eb\u00a0e regjimit t\u00eb\u00a0sulltanit t\u00eb\u00a0kuq, Abdul Aziz. Dhe k\u00ebto mizori, kur \u00a0kujtimi i vet\u00eb\u00a0komisionit t\u00eb\u00a01879 dhe 1880 filloi t\u00eb\u00a0zbehej n\u00eb\u00a0kujtes\u00ebn time, eklipsonin gjith\u00eb\u00a0pjes\u00ebn tjet\u00ebr. Kur lash\u00eb\u00a0ambasad\u00ebn e Franc\u00ebs n\u00eb\u00a0Lond\u00ebr, n\u00eb\u00a01894, dhe po merrja pushimet, n\u00eb\u00a0Havard, zoti Gladstone fjal\u00ebn e fundit m\u00eb\u00a0tha: \u201cMos harro Bullgar\u00ebt!\u201d\u00a0Bullgar\u00ebt dhe armen\u00ebt simbolizonin at\u00ebher\u00eb gjith\u00eb urrejtjen ndaj despotizmit turk viktima t\u00eb t\u00eb cilit ishin me gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt. P\u00ebr ta un\u00eb kryesova mitingun e famsh\u00ebm t\u00eb Chateau D\u2019Eau, ku orator\u00eb nga t\u00eb gjitha an\u00ebt: Jaures dhe Pressense, Denys Coshin, Victor Berard,<\/p>\n<p>Lerolle dhe un\u00eb b\u00ebm\u00eb apel, p\u00ebr pasojat e\u00a0\u00e7\u00ebshtjes Dreyfus, p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb e indinjuar nga<\/p>\n<p>opinioni dhe ato mund t\u00eb publikohen.<\/p>\n<p>Problemi b\u00ebhet v\u00ebrtet turbullues p\u00ebr nd\u00ebrgjegjen time vet\u00ebm pas dy luftrave ballkanike, kur Bullgar\u00ebt, Serb\u00ebt dhe Grek\u00ebt qen\u00eb fitues, Bullgar\u00ebt do t\u00eb v\u00ebrsulen mbi t\u00eb dy aleat\u00ebt e tyre dhe do t\u00eb vihen, n\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebn e tyre, akuza q\u00eb deri at\u00ebher\u00eb r\u00ebndonin vet\u00ebm mbi Turqit. Me k\u00ebto akuza, Bullgar\u00ebt do t\u00eb padisnin t\u00eb tjer\u00ebt, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb t\u00eb hapet, jo pro\u00e7esi i nj\u00ebrit apo tjetrit prej k\u00ebtyre tre popujve, por ai i t\u00eb gjith\u00eb nd\u00ebrlufuesve ose, i th\u00ebn\u00eb m\u00eb mir\u00eb, ai i luft\u00ebs vet\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja q\u00eb miqt\u00eb e mi t\u00eb Dotation Carnegie n\u00eb Nju Jork do t\u00eb vendosin t\u00eb sigurohen mir\u00eb, dhe, t\u00eb d\u00ebrgojn\u00eb nj\u00eb mision t\u00eb paansh\u00ebm n\u00eb Ballkan. Mua m\u00eb ngarkuan me organizimin, duke zgjedhur njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb kualifikuar q\u00eb m\u00eb duheshin p\u00ebr ta kryer deri n\u00eb fund at\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht nj\u00eb njeri t\u00eb mir\u00eb q\u00eb qe Dutton, p\u00ebr Sh.B.A. dhe Justin Godart p\u00ebr Franc\u00ebn.<\/p>\n<p>Ky komision do t\u00eb\u00a0hartoj\u00eb\u00a0raportin e madh q\u00eb\u00a0njihet, paan\u00ebsia e t\u00eb\u00a0cilit b\u00ebri buj\u00eb. Ai nxirrte n\u00eb\u00a0pah q\u00eb, pa dyshim, Bullgar\u00ebt kishin kryer, si Turqit, krime t\u00eb\u00a0urryera, por q\u00eb, nga ana e tyre, Grek\u00ebt dhe Serb\u00ebt kishin lejuar t\u00eb\u00a0nj\u00ebjtat l\u00ebvizje t\u00eb\u00a0neveritshme, t\u00eb\u00a0nj\u00ebjtat zakone. E at\u00ebher\u00eb\u00a0k\u00ebto krime, u cil\u00ebsuan ballkanike; padrejt\u00ebsisht, sepse dy vjet m\u00eb\u00a0von\u00eb\u00a0ushtria gjermane i tejkaloi ato, dhe n\u00eb\u00a0Belgjik\u00ebn e pushtuar me turp, dhe n\u00eb\u00a0Franc\u00eb, dhe kudo ku shkel\u00ebn. Qen\u00eb\u00a0thjesht, &#8211; me rafinimet e dhun\u00ebs barbare dhe urdhrat pabesuesh\u00ebm<\/p>\n<p>p\u00ebr torturat e b\u00ebra nga vet\u00eb\u00a0komanda gjermane, qen\u00eb\u00a0krimet e luft\u00ebs. Gjithashtu, kur burri i shquar i shtetit si\u00e7 qe zoti Venizelos m\u00eb\u00a0k\u00ebrkoi, n\u00eb\u00a0fund ose menj\u00ebher\u00eb\u00a0pas Luft\u00ebs Bot\u00ebrore, t\u00eb\u00a0ndryshojn\u00eb\u00a0vler\u00ebsimet e raportit ton\u00eb, un\u00eb\u00a0refuzova. Bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt tan\u00eb\u00a0qen\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0vend, n\u00ebk\u00ebrkim vet\u00ebm t\u00eb\u00a0s\u00eb\u00a0v\u00ebrtet\u00ebs; kurr\u00ebn e kurr\u00ebs nuk mund t\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0detyrojn\u00eb\u00a0t\u2019i flak ata, si\u00e7 k\u00ebrkojn\u00eb\u00a0aleat\u00ebt tan\u00eb, grek\u00ebt dhe serb\u00ebt.<\/p>\n<p>Do t\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0duket sidoqoft\u00eb, Lufta Bot\u00ebrore e mbaruar, se vendosi t\u00eb\u00a0plot\u00ebsonte raportin ton\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a01913; ai nuk e kishte \u00e7\u00ebshtjen e Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr arsyen e fort\u00eb\u00a0se, gjat\u00eb\u00a0dy luftrave ballkanike, ajo ishte l\u00ebn\u00eb\u00a0m\u00ebnjan\u00eb\u00a0nga kujdesi p\u00ebr t\u00eb\u00a0mos forcuar armikun turk. Rezervimi im ishte i duksh\u00ebm. Por kur Lufta Bot\u00ebrore, n\u00eb\u00a01914, do t\u00eb\u00a0shp\u00ebrthej\u00eb, kur Turqia u b\u00eb\u00a0armikja e shpallur e Franc\u00ebs, Italis\u00eb\u00a0e Anglis\u00eb\u00a0a do t\u00eb\u00a0q\u00ebndronte ajo indiferente? Jo; sjellja e saj qe e bukur dhe e mir\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0p\u00ebrshtatje me t\u00eb\u00a0kaluar\u00ebn e vet. N\u00eb\u00a0revolt\u00eb\u00a0kund\u00ebr Turqis\u00eb, pronarit t\u00eb\u00a0saj, do t\u2019i refuzoj\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0gjith\u00eb\u00a0ndihm\u00ebn, \u201cas njer\u00ebz as para\u201d; p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj; \u00e7\u2019b\u00ebri ajo p\u00ebr ne? Vullnetar\u00ebt e saj vinin duke u shtuar n\u00eb\u00a0ushtrin\u00eb\u00a0ton\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0Selanikut, dhe kur i mbijetuam shkat\u00ebrrimit nga t\u00ebrheqja e Beogradit, n\u00eb\u00a0mes t\u00eb\u00a0dimrit, \u00e7dokush e di q\u00eb, pa ndihm\u00ebn dashamir\u00ebse t\u00eb\u00a0popullsis\u00eb\u00a0s\u00ebsaj trupat tona, ato serbe e refugjat\u00ebt tan\u00eb, gra e f\u00ebmij\u00eb, nuk do t\u00eb\u00a0kishin mb\u00ebrritur n\u00eb\u00a0Shkod\u00ebr. Dotation Carnegie vendosi t\u00eb\u00a0rind\u00ebrtoj\u00eb, me shpenzimet e tij, bibliotek\u00ebn e Beogradit, si at\u00eb\u00a0Reims-it e t\u00eb\u00a0Louvain-it, p\u00ebr t\u00eb\u00a0protestuar kund\u00ebr vandalizmit shkat\u00ebrrues t\u00eb\u00a0ushtris\u00ebgjermane. Pas sh\u00ebrbimeve q\u00eb\u00a0iu b\u00ebn\u00eb\u00a0Serb\u00ebve dhe Aleat\u00ebve nga Shqiptar\u00ebt, kur t\u00eb vijn\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0nes\u00ebrmen e luft\u00ebs, zhg\u00ebnjimet nga fitorja dhe traktatet a mund t\u00eb\u00a0lejoj\u00eb\u00a0ajo cop\u00ebtimin e Shqip\u00ebris\u00eb? Un\u00eb\u00a0e di mir\u00eb\u00a0q\u00eb\u00a0nuk ndalen si\u00e7 duam trupat, e sidomos bandat e popullsit\u00eb\u00a0pla\u00e7kit\u00ebse, duke u munguar gjith\u00e7ka, t\u00eb\u00a0l\u00ebshuara n\u00eb\u00a0ndjekje, jo m\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0armikut, por t\u00eb\u00a0pla\u00e7k\u00ebs. Por n\u00eb \u00ebsht\u00eb\u00a0k\u00ebshtu, detyra jon\u00eb\u00a0ishte shum\u00eb\u00a0e qart\u00eb.<\/p>\n<p>Filohelen, gjith\u00eb jet\u00ebn time, q\u00eb prej q\u00ebndrimit tim t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb Greqi,<sup>1)<\/sup>\u00a0shum\u00eb m\u00eb par\u00eb<\/p>\n<p>se misioni im n\u00eb\u00a0Shqip\u00ebri, m\u00ebsova at\u00eb\u00a0q\u00eb\u00a0Europa liberale i detyrohet Greqis\u00eb. N\u00eb\u00a0mes t\u00eb<\/p>\n<p>reaksionit, n\u00eb\u00a0mes t\u00eb\u00a0terrorit t\u00eb\u00a0bardh\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0Europ\u00ebs, Greqia dha shembullin e paharruesh\u00ebm<\/p>\n<p>t\u00eb\u00a0kryengritjes heroike t\u00eb\u00a0saj t\u00eb\u00a01821 kund\u00ebr turqve. Ky qe nj\u00eb\u00a0shp\u00ebrthim i admirimit p\u00ebr Greqin\u00eb; ajo ndezi entusiazmin e gjith\u00eb\u00a0zemrave fisnike kudo n\u00eb\u00a0bot\u00eb; ajo nuk shp\u00ebrtheu vet\u00ebm romantizmin e poet\u00ebve tan\u00eb, ajo restauroi, p\u00ebrball\u00eb\u00a0Lidhjes s\u00eb\u00a0Shenjt\u00eb\u00a0dhe restaurimit ton\u00ebmonarkik, lirin\u00eb!\u00a0Asgj\u00eb nuk do t\u2019a fshij\u00eb kurr\u00eb nj\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb till\u00eb. Admiruesit e Greqis\u00eb nuk do t\u00eb lejojn\u00eb t\u00eb zbehet ai. \u00cbsht\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb t\u00eb respektit, t\u00eb simpatis\u00eb p\u00ebr Greqin\u00eb, dhe brenda nj\u00eb ndjenje gjithashtu t\u00eb madhe njohjeje p\u00ebr Serb\u00ebt, q\u00eb n\u00eb rrezik t\u00eb mosp\u00eblqimit, nuk desha t\u00eb mbyll syt\u00eb mbi ata agjent\u00eb ose nacionalist\u00eb t\u00eb tyre q\u00eb, duke mos njohur apo tejkaluar sigurisht instruksionet, besuan se duhet t\u00eb vazhdojn\u00eb luft\u00ebn nj\u00ebra n\u00eb veri, tjetra n\u00eb jug, kund\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb mjer\u00eb, t\u00eb z\u00ebn\u00eb tradh\u00ebtisht, pa arm\u00eb, mes dy zjarresh.<\/p>\n<p>Me nj\u00eb\u00a0fjal\u00eb, kisha b\u00ebr\u00eb, brenda intervalit t\u00eb\u00a0udh\u00ebtimeve dhe nd\u00ebrhyrjeve t\u00eb mia n\u00eb Ballkan, eksperimente vendimtare. Un\u00eb k\u00ebrkova me t\u00eb gjitha forcat e mia, triumfin e Venizellosit mbi mbretin e tij t\u00eb pabes\u00eb; nuk m\u00eb vjen keq ve\u00e7 p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb, p\u00ebr p\u00ebrkujdesjet q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb tek ai p\u00ebr t\u00eb ruajtur kuror\u00ebn e tij. Kisha takuar, njohur, thell\u00ebsisht, serb\u00eb t\u00eb admiruesh\u00ebm, Milovanovich, kolegu im n\u00eb\u00a0La Haye, Milovanovich, njeri i mir\u00eb q\u00eb, vet\u00ebm ai, do t\u2019a kishte shmangur luft\u00ebn n\u00ebqoft\u00ebse do t\u00eb ishte ndjekur p\u00ebrpjekja e tij e madhe nga k\u00ebshilli serbo-bullgar, &#8211; Vesnitch, gjithashtu, miku i drejt\u00ebsis\u00eb dhe paqes; por un\u00eb kisha par\u00eb n\u00eb vepr\u00ebn e sovranit, ish-princin t\u00eb b\u00ebhet mbret i Malit t\u00eb\u00a0 Zi.<\/p>\n<p>Dhe pak nga pak, nga nj\u00eb fenomen krejt i papritur, gjith\u00eb mizoria e intrigave dhe e zanatit t\u00eb tij t\u00eb matrapazit t\u00eb luft\u00ebs m\u2019u shfaq\u00ebn, kur un\u00eb vet\u00ebm kisha dyshuar p\u00ebr t\u00eb, n\u00eb rinin\u00eb time. Mizoria ishte e till\u00eb q\u00eb dit\u00ebn kur, i q\u00ebndruesh\u00ebm, i shtyr\u00eb nga ndikimet q\u00eb u zhvilluan, qysh at\u00ebher\u00eb, shum\u00eb\u00a0 t\u00eb tejdukshme, pal\u00eb ushtarake me Sh\u00ebn -Pet\u00ebrsburgun,\u00a0\u00a0 dit\u00ebn kur ai guxoi t\u00eb marr\u00eb mbi vete shpalljen, krejt i vet\u00ebm, t\u00eb luft\u00ebs Ballkanike, un\u00eb nuk mund t\u2019a mbaja letr\u00ebn time publike t\u00eb njollosej.<\/p>\n<p>Nuk jam ve\u00e7 nj\u00eb qytetar i thjesht\u00eb, por m\u00eb kujtohet, papritur, q\u00eb ky q\u00ebndrim i ndyr\u00eb i kishte b\u00ebr\u00eb keq vendit, fqinj\u00ebve, mbrojt\u00ebsve, familjes s\u00eb tij, duke ia shtuar m\u00eb shum\u00eb hallet, nga forca e paturp\u00ebsis\u00eb dhe guximit t\u00eb tepruar. Dhe duke mos pasur \u00e7\u2019t\u00eb b\u00ebjm\u00eb, do t\u00eb m\u00eb jepej, p\u00ebr t\u00eb qet\u00ebsuar nd\u00ebrgjegjen time dhe t\u00eb shum\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve q\u00eb mendojn\u00eb si un\u00eb, kjo k\u00ebnaq\u00ebsi e shkruar p\u00ebr t\u00eb q\u00eb n\u00eb substanc\u00eb \u00ebsht\u00eb kjo:<\/p>\n<p><em>\u201cZot<\/em><em>\u00eb<\/em><em>ri, industria juaj\u00a0<\/em><em>\u00eb<\/em><em>sht<\/em><em>\u00eb<\/em><em>\u00a0lufta; ju i vini zjarrin bot<\/em><em>\u00eb<\/em><em>s p<\/em><em>\u00eb<\/em><em>r t<\/em><em>\u00eb<\/em><em>\u00a0pjekur vez<\/em><em>\u00eb<\/em><em>n tuaj; dhe ju nuk rrezikoni asgj<\/em><em>\u00eb<\/em><em>\u00a0n<\/em><em>\u00eb<\/em><em>\u00a0k<\/em><em>\u00eb<\/em><em>t<\/em><em>\u00eb<\/em><em>\u00a0loj<\/em><em>\u00eb<\/em><em>\u2026vet<\/em><em>\u00eb<\/em><em>m popullin tuaj\u2026\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Madh\u00ebria e tij mbi k\u00ebt\u00eb pik\u00eb qe gati t\u00eb m\u00eb ftonte n\u00eb duel, ose, si\u00e7 ka m\u00eb shum\u00eb gjas\u00eb, t\u00eb m\u00eb ngrinte nj\u00eb kurth. Un\u00eb jetoj akoma, por kuptohet nuk desha t\u00eb lejoj zakonet e tij t\u00eb marrin rrug\u00eb t\u00eb lir\u00eb dhe q\u00eb, brenda vet\u00eb interesit t\u00eb grek\u00ebve dhe t\u00eb serb\u00ebve, dhe sidomos te malazez\u00ebve, kam marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb kompletoj, me nj\u00eb mision n\u00eb Shqip\u00ebri, anket\u00ebn ton\u00eb Ballkanike. I jam mir\u00ebnjoh\u00ebs Dotation Carnegie q\u00eb pati kaq besim tek un\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00eb lejuar t\u00eb marr k\u00ebt\u00eb iniciativ\u00eb t\u00eb cil\u00ebn, p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, e mbajta p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb mbi vete i vet\u00ebm gjith\u00eb p\u00ebrgj\u00ebgjesin\u00eb.<\/p>\n<p>Do t\u00eb kisha dashur, me nj\u00eb fjal\u00eb, t\u00eb mund t\u2019a b\u00ebja vet\u00eb k\u00ebt\u00eb anket\u00eb; n\u00eb Shqip\u00ebri m\u00eb ftonin; kisha b\u00ebr\u00eb n\u00eb Paris konferenca, kisha shkruar artikuj<sup>1)<\/sup>, kisha publikuar protesta q\u00eb<\/p>\n<p>kishin ngjallur dashurin\u00eb q\u00eb ruante shumica e shqiptar\u00ebve p\u00ebr mua dhe m\u00eb kishin b\u00ebr\u00eb\u00a0me miq t\u00eb\u00a0rinj. M\u00eb\u00a0k\u00ebrkonin, m\u00eb\u00a0prisnin, insistonin. P\u00ebrfundimisht, nuk shkova. Kisha frik\u00ebn<\/p>\n<p>e t\u00eb\u00a0qenit tep\u00ebr i nj\u00ebansh\u00ebm. Dhe k\u00ebrkova at\u00eb\u00a0q\u00eb\u00a0mund shkonte atje, ndershm\u00ebrisht, krejt<\/p>\n<p>vet\u00ebm, me shikim shum\u00eb\u00a0t\u00eb \u00e7ilt\u00ebr, p\u00ebr t\u00eb\u00a0m\u00eb\u00a0z\u00ebvend\u00ebsuar mua. Gjeta mikun tim Justin Godart.<\/p>\n<p>Godart \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht e kund\u00ebrta e nj\u00eb arrivisti dhe e nj\u00eb matrapazi lufte; p\u00ebrpiqet t\u00eb jet\u00eb i drejt\u00eb dhe i mir\u00eb me t\u00eb gjitha mund\u00ebsit\u00eb. Ai filloi, n\u00eb nj\u00eb mendje me mua,me miqt\u00eb tan\u00eb italian\u00eb. Nuk e kam fshehur admirimin tim p\u00ebr iniciativ\u00ebn q\u00eb mori, n\u00eb Vlor\u00eb e Rapallo, konti Sforca, p\u00ebr njohjen e Shqip\u00ebris\u00eb, kur Europa e l\u00ebkundur, p\u00ebrfshi\u00a0Franc\u00ebn, hezitonte p\u00ebr t\u2019a njohur. P\u00ebr asgj\u00eb n\u00eb bot\u00eb nuk do t\u00eb kisha dashur q\u00eb misioni im ose ai i mikut tim Godart t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb karakter dashakeq ndaj Italis\u00eb, po aq sa ndaj Greqis\u00eb, Serbis\u00eb, apo kujtdo prej aleat\u00ebve tan\u00eb. Natyrisht, Godart duke qen\u00eb vet\u00eb francez, u d\u00ebrgua t\u00eb thot\u00eb gj\u00ebra t\u00eb\u00a0pak\u00ebnd\u00ebshme p\u00ebr disa; por ai do t\u2019u sh\u00ebrbej\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve duke provuar q\u00eb nuk shkonte p\u00ebr t\u2019i sh\u00ebrbyer Shqip\u00ebris\u00eb, por t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.<\/p>\n<p>Vet\u00ebm, ndodhi q\u00eb, n\u00eb gadishullin e Ballkanit, Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb i vetmi popull q\u00eb, me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, kishte gjith\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb fituar paqen, gjith\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb humbur luft\u00ebn, si Franca; ndodhi pik\u00ebrisht q\u00eb Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb i vetmi nga t\u00eb gjith\u00eb popujt q\u00eb nuk kishte menduar kurr\u00eb t\u00eb lakmonte Kostandinopolin\u2026Kjo meriton v\u00ebrtet nj\u00eb vler\u00ebsim q\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u00eb inkurajuar t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n<p>M\u00eb n\u00eb fund Godart u nis; b\u00ebri nj\u00eb udh\u00ebtim t\u00eb plot\u00eb, mjaft t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshtatshme. Ai u sh\u00ebrbeu shqiptar\u00ebve, duke u dh\u00ebn\u00eb, n\u00eb mjerimin e tyre, nj\u00eb shenj\u00eb simpatie e respekti q\u00eb nuk mund t\u00eb kaloj\u00eb pa u v\u00ebn\u00eb re. Ai u sh\u00ebrbeu qeverive serbe, greke, italiane, duke \u00e7uar atje gjith\u00eb thjesht\u00ebsi, nj\u00eb vet\u00ebdije; at\u00eb t\u00eb nj\u00eb burri politik absolutisht t\u00eb pavarur. Besoj se e meriton mir\u00ebnjohjen ton\u00eb. Libri i tij, q\u00eb jam i lumtur t\u2019ia rekomandoj publikut me mir\u00ebbesim, \u00ebsht\u00eb vepra e sinqert\u00eb, serioze, pa interes, q\u00eb pritej prej tij. Kjo \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi.\u00a0\u00cbsht\u00eb, pa dyshim, nj\u00eb rekomandim, nj\u00eb mb\u00ebshtetje.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria\u00a0\u00ebsht\u00eb\u00a0e re, megjith\u00eb\u00a0plag\u00ebt dhe kujtimet heroike t\u00eb\u00a0luftrave; ajo ka nevoj\u00eb\u00a0t\u00eb\u00a0madhe t\u00eb\u00a0mos e len\u00eb\u00a0n\u00eb\u00a0t\u00ebrbimin ose dredhit\u00eb\u00a0e shfryt\u00ebzuesve nga t\u00eb\u00a0gjitha vendet q\u00eb\u00a0po sulen mbi t\u00eb.\u00a0Ajo ka nevoje p\u00ebr miq besnik\u00eb. Ata nuk i mungojn\u00eb. Lordi Robert Cecil mori energjikisht an\u00ebn e saj, me Italin\u00eb. Kombet e tjera i ndoq\u00ebn; marr\u00ebveshja p\u00ebrfundimtare qe unanime.<\/p>\n<p>Ajo arriti, k\u00ebt\u00eb vit, nj\u00eb sukses shum\u00eb t\u00eb madh; Lidhja e Kombeve e pranoi mes an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb saj. Duhet tani q\u00eb ta p\u00ebrligj\u00eb k\u00ebt\u00eb pag\u00ebzim zyrtar, k\u00ebt\u00eb p\u00ebrfshirje n\u00eb rregjistrin e gjendjes civile t\u00eb popujve. Populli i saj i vrar\u00eb me shumic\u00eb q\u00ebndroi shum\u00eb fort kur u izolua, gjith\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulje p\u00ebr t\u00eb jetuar i lir\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb mbijetuar n\u00eb sprovat e shekullit. Kurr\u00eb nuk pushoi s\u00eb punuari. P\u00ebrfiton nga pushimi m\u00eb i vog\u00ebl p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar. Ka shkollat e saj, ku mblidhet, n\u00eb nj\u00eb t\u00eb vet\u00ebm dhe unik vullneti komb\u00ebtar, t\u00eb gjitha fet\u00eb, t\u00eb gjitha moshat, sepse burrat e pjekur q\u00eb nuk kan\u00eb mundur t\u2019i frekuentojn\u00eb ato n\u00eb rinin\u00eb e tyre vijn\u00eb aty n\u00eb mbr\u00ebmje, p\u00ebr t\u00eb provuar t\u00eb arrijn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt e tyre. Ka kultur\u00ebn, kopet\u00eb, industrin\u00eb, tok\u00ebn e saj pjellore, lart\u00ebsite e larmishme, me klim\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetshme. Asgj\u00eb nuk i mungon p\u00ebrve\u00e7 paqes dhe rendit.<\/p>\n<p>Paqja varet nga fqinj\u00ebt \u00a0dhe \u00a0Europa, \u00a0por rregulli\u00a0 varet\u00a0 prej\u00a0 saj. Fqinj\u00ebt, megjith\u00eb<\/p>\n<p>vitet e tmerrshme q\u00eb po kalojn\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb k\u00ebrkosh q\u00eb t\u2019i ndjek\u00eb nj\u00eb qet\u00ebsi e plot\u00eb, brenda pak kohe, do t\u00eb kuptojn\u00eb q\u00eb ata kan\u00eb nevoj\u00eb, si ajo, t\u00eb jetojn\u00eb q\u00eb sot e tutje, nj\u00eb jet\u00eb normale, dhe q\u00eb lufta, duke vazhduar, do t\u00eb mbaroj\u00eb, p\u00ebr ata si p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn dhe t\u00eb gjitha koh\u00ebt, me revolucion dhe anarshi.<\/p>\n<p>Rregulli\u00a0 varet nga urt\u00ebsia\u00a0 e\u00a0 shqiptar\u00ebve.\u00a0 Ve\u00e7se\u00a0 nuk\u00a0 mund\u00a0 t\u00eb zgjas\u00eb\u00a0 gjith\u00eb\u00a0 jet\u00ebn<\/p>\n<p>aktiviteti im p\u00ebr t\u00eb shkuar tek ata p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb tyre nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vullnetit t\u00eb mir\u00eb dhe t\u00eb eksperienc\u00ebs q\u00eb m\u00eb mbetet. N\u00eb rregullin e bashkimin, e ardhmja e Shqip\u00ebris\u00eb do t\u00eb ket\u00eb kompesimin, shp\u00ebrblimin p\u00ebr t\u00eb gjitha vuajtjet e s\u00eb kaluar\u00ebs. Do t\u00eb dij\u00eb t\u00eb dalloj\u00eb nd\u00ebrmjet k\u00ebshillave t\u00eb mira e t\u00eb k\u00ebqia t\u00eb t\u00eb huajve. Ajo e ka kaluar v\u00ebshtir\u00ebsin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe; i ka rezistuar dominimit turk; nuk do t\u00eb lejoj\u00eb t\u00eb shfryt\u00ebzohet nga aventurier\u00ebt europian\u00eb. Shum\u00eb prej banor\u00ebve t\u00eb saj jan\u00eb m\u00ebsuar me t\u00eb keqen, kan\u00eb udh\u00ebtuar; shum\u00eb jan\u00eb detyruar t\u00eb m\u00ebrgojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar, n\u00eb Franc\u00eb, n\u00eb Itali, Angli, Amerik\u00eb, p\u00ebrparimin bashk\u00ebkohor; ata do t\u00eb inspirojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb futur n\u00eb vendin e tyre n\u00eb administrat\u00eb t\u00eb ndershme dhe t\u00eb p\u00ebrt\u00ebrir\u00eb, pa c\u00ebnuar virtytet e saj tradicionale; ajo do t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb udh\u00ebtar\u00ebt, turist\u00ebt, artist\u00ebt e bot\u00ebs mbar\u00eb; miqt\u00eb e liris\u00eb do t\u00eb vin\u00eb tek ajo n\u00eb pelegrinazh; vendi i trishtuar nga padrejt\u00ebsia dhe dhimbja shekullore do t\u00eb b\u00ebhet toka e premtuar e optimizmit, si Franca; vendi ekzemplar ku fati i keq nuk do t\u00eb mund t\u00eb fitoj\u00eb dhe q\u00eb nuk do t\u00eb ket\u00eb kurr\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb humb\u00eb shpres\u00ebn. Me fet\u00eb e saj t\u00eb ndryshme, shum\u00eb zem\u00ebrgjera, me fqinj\u00ebt e saj p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb shqet\u00ebsues, m\u00eb n\u00eb fund t\u00eb qet\u00ebsuar, ajo do t\u00eb jet\u00eb vendi model i\u00a0 pajtimit dhe i jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, harmonike, idealiste e praktike, e sh\u00ebndetshme, e k\u00ebrc\u00ebnuar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, e lumtur m\u00eb n\u00eb fund, Zvicra e Ballkanit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>D\u2019ESTOURNELLES DE CONSTANT<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Koh\u00ebt e fundit u njoha me Mirdash Shehun, t\u00eb birin e shum\u00eb t\u00eb njohurit Mirdash Shehu, studjues dibran i zellsh\u00ebm, autor i dhjetra v\u00ebllimeve q\u00eb pritet t\u00eb botohen, i d\u00ebnuar me 10 vite burg, autor i K\u00ebng\u00ebs s\u00eb Burgut, q\u00eb shum\u00eb t\u00eb burgosur shqiptar\u00eb n\u00eb diktatur\u00eb e pat\u00ebn himn lirie. P\u00ebrve\u00e7 t\u00eb tjerave, m\u00ebsova se&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-2125","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2125","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2125"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2125\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2127,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2125\/revisions\/2127"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}