{"id":10194,"date":"2024-10-02T23:30:59","date_gmt":"2024-10-02T23:30:59","guid":{"rendered":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=10194"},"modified":"2024-10-02T23:30:59","modified_gmt":"2024-10-02T23:30:59","slug":"diskriminimi-letrar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistakuvendi.org\/?p=10194","title":{"rendered":"Diskriminimi letrar:"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/enkelejda-kondi-KOPERTINE.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"170\" height=\"221\" src=\"https:\/\/revistakuvendi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/enkelejda-kondi-KOPERTINE.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10195\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Sfida e autor\u1ebdve t\u00eb rinj dhe komercializimi i botimeve n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Nga Enkelejda Kondi, poete<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb Shqip\u00ebri, muaji tetor sjell v\u00ebmendjen te let\u00ebrsia, ve\u00e7an\u00ebrisht me organizimin e Panairit t\u00eb Librit, q\u00eb vjen nj\u00eb muaj m\u00eb von\u00eb, si nj\u00eb ngjarje e r\u00ebnd\u00ebsishme kulturore. Ky panair krijon nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr promovimin e autor\u00ebve t\u00eb rinj dhe botimeve t\u00eb reja, por gjithashtu na kujton sfidat me t\u00eb cilat p\u00ebrballet let\u00ebrsia n\u00eb vend, nj\u00eb prej tyre duke qen\u00eb mungesa e kritik\u00ebs s\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb letrare.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb dekadat e fundit, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se kritika letrare, n\u00eb kuptimin e saj t\u00eb thelluar dhe profesionale, pothuajse nuk ekziston n\u00eb Shqip\u00ebri. Shkrimtar\u00ebt e rinj shpesh p\u00ebrballen me munges\u00ebn e nj\u00eb kritike t\u00eb rregullt dhe t\u00eb strukturuar, q\u00eb do t\u00eb ofronte analiza t\u00eb mir\u00ebfillta t\u00eb veprave dhe do t\u00eb ndihmonte n\u00eb orientimin e lexuesve drejt krijimeve m\u00eb cil\u00ebsore.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn kritika kishte nj\u00eb rol m\u00eb aktiv, sot ajo \u00ebsht\u00eb zbehur pothuajse t\u00ebr\u00ebsisht, duke l\u00ebn\u00eb nj\u00eb boshll\u00ebk q\u00eb v\u00ebshtir\u00ebson zhvillimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb rinj.<\/p>\n\n\n\n<p>Mungesa e kritik\u00ebs letrare n\u00eb Shqip\u00ebri ka krijuar nj\u00eb vakum q\u00eb ndikon negativisht si n\u00eb zhvillimin e autor\u00ebve, ashtu edhe n\u00eb perceptimin e lexuesve. N\u00ebse m\u00eb par\u00eb kritik\u00ebt ndihmonin n\u00eb pasqyrimin e vlerave dhe dob\u00ebsive t\u00eb nj\u00eb vepre, sot \u00ebsht\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb gjesh analiza t\u00eb thelluara dhe t\u00eb mir\u00ebinformuara. P\u00ebr pasoj\u00eb, lexuesit shpesh mb\u00ebshteten te sugjerimet personale apo promovimet komerciale, duke humbur at\u00eb udh\u00ebrr\u00ebfyes t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb ofronte kritika.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr autor\u00ebt e rinj, mungesa e kritik\u00ebs \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb problematike. Pa nj\u00eb vler\u00ebsim objektiv dhe t\u00eb ndersh\u00ebm nga kritik\u00ebt, ata kan\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb kuptuar se ku q\u00ebndron vepra e tyre n\u00eb raport me standardet letrare. Po ashtu, pa mb\u00ebshtetjen e kritik\u00ebs, k\u00ebta autor\u00eb mund t\u00eb mbeten t\u00eb paduksh\u00ebm, p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb tregu t\u00eb mbingarkuar me botime q\u00eb nuk marrin gjithmon\u00eb v\u00ebmendjen q\u00eb meritojn\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb nj\u00eb panoram\u00eb t\u00eb till\u00eb, Panairi i Librit ofron nj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb rrall\u00eb p\u00ebr t\u00eb diskutuar dhe promovuar let\u00ebrsin\u00eb, por gjithashtu duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb thirrje p\u00ebr rigjall\u00ebrimin e kritik\u00ebs letrare. Pa nj\u00eb kritik\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb dhe t\u00eb angazhuar, let\u00ebrsia shqiptare rrezikon t\u00eb mbetet pa orientim t\u00eb qart\u00eb dhe pa vler\u00ebsim t\u00eb duhur p\u00ebr talentet e reja. Panairi duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si nj\u00eb platform\u00eb jo vet\u00ebm p\u00ebr botimet e reja, por edhe p\u00ebr nxitjen e diskutimeve m\u00eb t\u00eb thelluara mbi gjendjen e let\u00ebrsis\u00eb dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb kritik\u00eb q\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtes\u00eb zhvillimin e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb fund t\u00eb fundit, e ardhmja e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare varet jo vet\u00ebm nga talenti i autor\u00ebve, por edhe nga vler\u00ebsimi dhe p\u00ebrkrahja e duhur q\u00eb ata marrin p\u00ebrmes kritik\u00ebs dhe institucioneve q\u00eb merren me promovimin e let\u00ebrsis\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrballohet me seriozitet, p\u00ebr t\u00eb mos l\u00ebn\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb pasur letrare t\u00eb zbehet n\u00eb munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb dialogu t\u00eb thelluar dhe profesional. N\u00eb Shqip\u00ebri, ndon\u00ebse let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb zhvillim t\u00eb duksh\u00ebm n\u00eb kuantitet, cil\u00ebsia e saj shpesh l\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar, sidomos kur flasim p\u00ebr autor\u00ebt e rinj. Fatkeq\u00ebsisht, shum\u00eb prej tyre, t\u00eb papjekur artistikisht dhe pa nj\u00eb talent t\u00eb duksh\u00ebm, marrin guximin t\u00eb publikojn\u00eb vepra q\u00eb shpesh jan\u00eb t\u00eb nxituara dhe t\u00eb pabazuara n\u00eb nj\u00eb stil t\u00eb formuar. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, botuesit shpesh refuzojn\u00eb poezin\u00eb dhe autor\u00ebt e saj, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb rastet kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr emra t\u00eb njohur dhe t\u00eb sigurt\u00eb n\u00eb treg. Kjo krijon nj\u00eb form\u00eb diskriminimi n\u00eb botimet dhe shitjet e librave, ku emrat e njohur jan\u00eb t\u00eb privilegjuar, nd\u00ebrsa autor\u00ebt e rinj mbeten t\u00eb margjinalizuar.<\/p>\n\n\n\n<p>Shtepit\u00eb botuese po ndjekin nj\u00eb logjik\u00eb tregtare, duke preferuar t\u00eb investojn\u00eb n\u00eb ato autor\u00eb q\u00eb e kan\u00eb d\u00ebshmuar veten m\u00eb par\u00eb dhe q\u00eb sigurojn\u00eb shitje t\u00eb garantuara. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, autor\u00ebt e rinj q\u00eb kan\u00eb potencial, por ende nuk jan\u00eb t\u00eb njohur, shpesh e kan\u00eb t\u00eb pamundur t\u00eb dep\u00ebrtojn\u00eb n\u00eb tregun e librave. Poezia, e cila k\u00ebrkon nj\u00eb lexues t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe t\u00eb kultivuar, \u00ebsht\u00eb pothuajse e p\u00ebrjashtuar nga v\u00ebmendja e botuesve, p\u00ebrve\u00e7se kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr poet\u00eb me emra t\u00eb vendosur. Si rezultat, ne jemi p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb diskriminimi t\u00eb hapur, ku vepra q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb vler\u00eb letrare, mbetet e paeksploruar nga lexuesi, vet\u00ebm sepse nuk ka emrin e duhur prapa saj.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, lexuesi shqiptar vazhdon t\u00eb jet\u00eb n\u00eb shum\u00eb aspekte konservator. Shum\u00eb prej tyre preferojn\u00eb t\u00eb lexojn\u00eb autor\u00eb t\u00eb njohur dhe t\u00eb vendosur, duke anashkaluar ose paragjykuar autor\u00ebt e rinj. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb q\u00ebndrim q\u00eb shoq\u00ebron jo vet\u00ebm publikimet e reja, por edhe librarit\u00eb dhe stendat e sht\u00ebpive botuese. N\u00ebse nj\u00eb botues nuk ka nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb madh p\u00ebr t\u00eb promovuar, ai e ka t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb v\u00ebmendjen e lexuesit dhe ta shtyj\u00eb librin e tij drejt shitjes. Autor\u00ebt e rinj, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, shpesh mbeten t\u00eb panjohur, t\u00eb fshehur pas pamund\u00ebsive p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb shans t\u00eb drejt\u00eb n\u00eb tregun e librave.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb, stendat e sht\u00ebpive botuese m\u00eb prestigjioze n\u00eb panaire dhe librari jan\u00eb t\u00eb mbushura me librat e autor\u00ebve t\u00eb njohur, nd\u00ebrsa veprat e t\u00eb rinjve rrall\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb vend p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb n\u00eb pah. Ky dominim i sht\u00ebpive botuese t\u00eb m\u00ebdha dhe favorizimi i emrave t\u00eb vendosur krijon nj\u00eb treg t\u00eb mbyllur dhe t\u00eb padrejt\u00eb, ku lexuesi m\u00ebson t\u00eb konsumoj\u00eb vet\u00ebm at\u00eb q\u00eb i serviret, duke mos pasur mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb zbuloj\u00eb krijime t\u00eb reja dhe frym\u00ebzuese.<\/p>\n\n\n\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem q\u00eb k\u00ebrkon nj\u00eb qasje t\u00eb re, m\u00eb t\u00eb hapur, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkrahur talentet e reja dhe p\u00ebr t\u00eb promovuar nj\u00eb diversitet m\u00eb t\u00eb madh letrar. Botuesit duhet t\u00eb inkurajojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrfshirjen e autor\u00ebve t\u00eb rinj dhe veprave q\u00eb nuk ndjekin vet\u00ebm trendin komercial, duke i dh\u00ebn\u00eb lexuesve mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb zgjedhin nga nj\u00eb spekt\u00ebr m\u00eb i gjer\u00eb krijimesh. Pa nj\u00eb ndryshim n\u00eb k\u00ebt\u00eb qasje, let\u00ebrsia shqiptare rrezikon t\u00eb bjer\u00eb n\u00eb nj\u00eb qorrsokak ku inovacioni dhe risia mbeten t\u00eb pap\u00ebrfillura, n\u00eb favor t\u00eb komercializmit dhe konformizmit letrar.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Shtator 2024<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sfida e autor\u1ebdve t\u00eb rinj dhe komercializimi i botimeve n\u00eb Shqip\u00ebri. Nga Enkelejda Kondi, poete N\u00eb Shqip\u00ebri, muaji tetor sjell v\u00ebmendjen te let\u00ebrsia, ve\u00e7an\u00ebrisht me organizimin e Panairit t\u00eb Librit, q\u00eb vjen nj\u00eb muaj m\u00eb von\u00eb, si nj\u00eb ngjarje e r\u00ebnd\u00ebsishme kulturore. Ky panair krijon nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr promovimin e autor\u00ebve t\u00eb rinj dhe botimeve&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10195,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-10194","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10194"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10196,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10194\/revisions\/10196"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistakuvendi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}